«Ουσιαστική προσπάθεια αποκατάστασης της φορολογικής δικαιοσύνης»

Ανδρέας Μακρυπίδης, Βουλευτής Νομού Αιτωλοακαρνανίας, Εισηγητής ΠΑΣΟΚ στο φορολογικό νομοσχέδιο

Η κυβέρνηση παρουσίασε το νέο φορολογικό νομοσχέδιο ως «κοινωνικό αντίβαρο» που -εκτός των άλλων- ισορροπεί -κατά το δυνατό- και τις αδικίες από τα σκληρά μέτρα που -όπως τονίζει- αναγκάστηκε λόγω της κρίσης να λάβει. Η Αντιπολίτευση ιδίως η Αριστερά το αντικρούει. Θα ήθελα να αναφέρετε μερικές από τις βασικές ρυθμίσεις του νομοσχεδίου που αποτελούν χειροπιαστές αποδείξεις ότι η κυβέρνηση, απεναντίας, ανταποκρίθηκε στην δέσμευσή της.

Mε το νέο φορολογικό νομοσχέδιο γίνεται πραγματική ελάφρυνση στα χαμηλά εισοδήματα, αλλά και ουσιαστική προσπάθεια αποκατάστασης της φορολογικής δικαιοσύνης. Με τη νέα κλίμακα υπάρχει ελάφρυνση σε όλα τα εισοδήματα κάτω από 40.000 ευρώ τον χρόνο.

Στη νέα κλίμακα εντάσσονται πλέον και τα εισοδήματα των ελευθέρων επαγγελματιών με αποτέλεσμα την αύξηση του αφορολόγητου ορίου του από τα 10.500 στα 12.000 ευρώ.

Αυξάνεται η αύξηση στο αφορολόγητο όριο από 1000 σε 1500 για το πρώτο παιδί, από 2.000 σε 3.000 για τα δύο παιδιά, από 10.000 σε 11.500 για τα τρία παιδιά και από 1.500 σε 2.000 για κάθε ένα παιδί πλέον των τριών.

Εκπτώσεις από σημαντικές δαπάνες όπως για τόκους, ιατρικά έξοδα, ασφάλειες, διατηρούνται με νέο τρόπο, ώστε να είναι μεγαλύτερη η ωφέλεια για τα χαμηλά και τα μεσαία εισοδήματα σε σχέση με τα μεγαλύτερα. Με το σύστημα των αποδείξεων δίνεται η δυνατότητα περαιτέρω αύξησης της έκπτωσης φόρου.

Με την κατάργηση του ΕΤΑΚ και την εισαγωγή προοδευτικής φορολόγησης στις περιουσίες αξίας πάνω από 400.000 ευρώ υπάρχει απαλλαγή ή ουσιαστική μείωση του φόρου στις μικρομεσαίες ακίνητες περιουσίες.

Το νομοσχέδιο δέχθηκε πολλές επικρίσεις για «παράπλευρες απώλειες» και για ρυθμίσεις που ουσιαστικά καταργούν την όποια ελάφρυνση προκύπτει για τα μεσαία και χαμηλά εισοδήματα. Θα ήθελα την τοποθέτησή σας σε κάποιες εκ των βασικότερων κατηγοριών που δέχθηκε. Ειδικότερα:

· Κατηγορείστε για κατάργηση επί της ουσίας του αφορολογήτου ορίου με τη σύνδεσή του με τη συλλογή αποδείξεων από τις οποίες, όμως, εξαιρούνται εκείνες (ΕΥΔΑΠ, ΟΤΕ, ΔΕΗ, κτλ) που αποτελούν τη βασική δαπάνη των χαμηλών εισοδημάτων. Πώς θα αντιμετωπίσετε την αδικία αυτή; Σε τι θα μεταφραστεί πρακτικά η δήλωση «εμείς με αυτό το μέτρο θέλουμε ουσιαστικά να διαπαιδαγωγήσουμε, ν αλλάξουμε τη νοοτροπία και να μειώσουμε τη φοροδιαφυγή και όχι να πλήξουμε τα χαμηλά εισοδήματα», που ακούγεται ευρέως από επίσημα κυβερνητικά χείλη όταν τίθεται το ερώτημα αυτό;

Το μέτρο των αποδείξεων είναι ένα μέτρο που έχει θετική απήχηση στους πολίτες, καθώς και οι ίδιοι επιτέλους απενεχοποιούνται στο να ζητούν αποδείξεις, από επιχειρήσεις και επαγγελματίες που μέχρι σήμερα συστηματικά απέφευγαν την έκδοσή τους. Τα όρια για το κτίσιμο του αφορολογήτου ορίου είναι απολύτως λογικά και όλοι οι πολίτες μπορούν να ανταποκριθούν αφού συμμετέχουν όλες οι αποδείξεις εκτός των ΔΕΚΟ και δίνεται και επιπλέον έκπτωση αν συγκεντρωθούν αποδείξεις πάνω από το απαιτούμενο όριο. Για παράδειγμα, σε σχέση με πριν ένας φορολογούμενος με εισόδημα 12.000 ευρώ χρειάζεται να συγκεντρώσει 1200 ευρώ αποδείξεις, αυτό αντιστοιχεί σε δαπάνες 100 ευρώ τον μήνα, που είναι και εφικτό και με τον τρόπο αυτό συμβάλλει στην αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής.

· εντόνως αμφισβητούνται τα νέα τεκμήρια διαβίωσης. Υποστηρίζεται ότι ουσιαστικά «χαϊδεύουν» τα πραγματικά υψηλά εισοδήματα που φοροδιαφεύγουν, ενώ δυσκολεύουν τη ζωή των μεσαίων εισοδημάτων. «Πιάνετε τη φοροδιαφυγή της μαρίδας», ήταν μια κριτική που ακούστηκε. Τι απαντάτε σε αυτό;

Με τα τεκμήρια για τον προσδιορισμό του ελάχιστου εισοδήματος για πρώτη φορά το φορολογικό σύστημα αποκτά ένα μηχανισμό καθολικού ελέγχου των δηλώσεων σε πρώτο επίπεδο. Για πρώτη φορά το φορολογικό σύστημα λέει το αυτονόητο «δεν μπορεί να μένεις σε σπίτι 300 τετραγωνικά, να έχεις εξοχικό, αυτοκίνητα, σκάφος κ.λπ.» και να δηλώνεις εισοδήματα κάτω από το αφορολόγητο όριο.

Τα τεκμήρια έχουν διαμορφωθεί με προσέγγιση της ελάχιστης δαπάνης διαβίωσης και συντήρησης συγκεκριμένων τεκμηρίων. Η προσπάθεια και τα μέτρα για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής δεν εξαντλούνται σε αυτό το μέτρο. Η μεγάλη φοροδιαφυγή επιχειρείται να αντιμετωπιστεί με πολλά ακόμη μέτρα από τον έλεγχο των τριγωνικών και ενδοομιλικών συναλλαγών, τον έλεγχο των συναλλαγών με offshore και κυρίως την αναβάθμιση του ΣΔΟΕ και την εντατικοποίηση και τη διεξαγωγή στοχευμένων ελέγχων με συγκεκριμένα κριτήρια τόσο από το ΣΔΟΕ, όσο και από τις εφορίες.

· γιατί δεν θεσπίστηκαν αυστηρότερα τεκμήρια; Πχ το τεκμαρτό εισόδημα για κάτοχο πολυτελούς κατοικίας και εξοχικού, πισίνας, ακριβού αυτοκινήτου, με την υποχρέωση καταβολής διδάκτρων σε ιδιωτικά σχολεία ξεκινά από τα 40.000 ευρώ

Αν επιχειρήσει κανείς με ένα μόνο μέτρο και ειδικά με ένα μέτρο όπως τα τεκμήρια προσδιορισμού ελαχίστου εισοδήματος να αντιμετωπίσει όλο το πρόβλημα της φοροδιαφυγής τότε κινδυνεύει πραγματικά να αδικήσει πολίτες και να κάνει το μέτρο πρακτικά ανεφάρμοστο. Τα όρια του μέτρου διορθώθηκαν, αλλά παραμένουν σε ένα επίπεδο, ώστε κανένας φορολογούμενος να μην αδικηθεί, αλλά και όσοι δήλωναν πολύ χαμηλότερα εισοδήματα από αυτά που αποδεικνύονται από τις ελάχιστες δαπάνες που απαιτούνται για τον τρόπο διαβίωσής τους να εντοπιστούν. Η πολύ μεγάλη φοροδιαφυγή θα αντιμετωπιστεί με πολλά ακόμη μέτρα και φυσικά με στοχευμένους ελέγχους.

· αντίθετα, για τα μεσαία στρώματα -και μάλιστα για τους συνεπείς φορολογούμενους- η θέσπιση αυτών των τεκμηρίων διαβίωσης πολλές φορές καθιστά δύσκολο να αποδείξουν ότι δεν είναι … φοροκλέφτες. Πώς μπορεί να διευθετηθεί αυτό το θέμα;

Ακριβώς αυτά τα φαινόμενα επιχειρήθηκαν να αποφευχθούν επιμένοντας να διατηρήσουμε την αντικειμενικότητα του μέτρου και να μην φτάσουμε σε υπερβολική φορολόγηση κάποιων τεκμηρίων. Το μέτρο πρέπει να είναι οριζόντιο και να είναι αντικειμενικό. Τα ακραία παραδείγματα που χρησιμοποιήθηκαν για να στηρίξουν το επιχείρημα ότι προκύπτουν περιπτώσεις που μπορούν να αντεπεξέλθουν με εισοδήματα μικρότερα από αυτά που ορίζονται με τα τεκμήρια αντικρούουν συχνά στη λογική. Σε κάθε περίπτωση τα τεκμήρια είναι μαχητά και ο φορολογούμενος μπορεί να αποδείξει το πραγματικό του εισόδημα.

· με τις αλλαγές που προωθούνται στην αντιμετώπιση της ακίνητης περιουσίας, (και σε ότι αφορά την απόκτησή της, αλλά και τη διατήρησή της με τα τεκμήρια) υποστηρίζεται ότι θα επιστρέψουμε στο καθεστώς συγκέντρωσης της ιδιοκτησίας σε λίγους. Πώς θα αντιμετωπίσετε το ζήτημα;

Με το νέο φορολογικό νομοσχέδιο η μικρή ακίνητη περιουσία και η ακίνητη περιουσία έως 400.000 ευρώ αντικειμενική αξία απαλλάσσεται από φόρους. Οι κάτοχοι ιδιοχρησιμοποιούμενης ακίνητης περιουσίας για να μπορούν να τη συντηρούν υποτίθεται ότι έχουν κάποιο ελάχιστο εισόδημα. Αυτοί που αποκτούν ακίνητη περιουσία το κάνουν με κάποιους πόρους. Τα αφορολόγητα όρια στις μεταβιβάσεις και στην απόκτηση πρώτης κατοικίας παραμένουν υψηλά. Κανένας φορολογούμενος που δηλώνει τα εισοδήματά του και καταλήγει να αποκτήσει ένα ακίνητο με ένα δάνειο ή με γονική παροχή δεν έχει να φοβάται. Αλλά κάποιος που έχει συσσωρευμένες μερικές εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ από πηγές που δεν δήλωσε ποτέ και πάει να αγοράσει ένα ακίνητο πρέπει να αποδείξει που τα βρήκε και να πληρώσει τον ανάλογο φόρο.

· ο τρόπος φορολόγησης των ακινήτων των επιχειρήσεων δεν αλλάζει. Αυτό σημαίνει ότι όσοι έχουν τις γνώσεις και τα μέσα να αγοράσουν ακίνητο μέσω μιας εταιρείας δεν θα πληγούν από τις νέες ρυθμίσεις. Πώς θα κλείσετε αυτό το «δρόμο φοροδιαφυγής»;

Κατ αρχάς ήδη με τα τεκμήρια που εισάγονται δεν έχει σημασία σε ποιον ανήκει το ακίνητο ή οποιοδήποτε άλλο τεκμήριο – αν ανήκει σε εταιρία ή σε φυσικό πρόσωπο – αλλά ποιος το χρησιμοποιεί. Οι μεταβιβάσεις ακινήτων υπόκεινται σε φόρο. Από εκεί και πέρα υπάρχουν και οι ηλεκτρονικές διασταυρώσεις με βάση το περιουσιολόγιο που διαμορφώνεται και οι έλεγχοι, ώστε να εντοπιστούν και τα ακίνητα και οι πραγματικοί ιδιοκτήτες τους και οι χρήσεις τις οποίες κάνουν σε αυτά.

· η θέσπιση τεκμηρίου για τις οικιακές βοηθούς δεν ελλοχεύει τον κίνδυνο αύξηση της μαύρης αδήλωτης εργασίας;

Κατά τη συζήτηση στη Βουλή διατυπώθηκαν πολύ συγκεκριμένες ενστάσεις στο θέμα αυτό, οι οποίες έγιναν αποδεκτές από το Υπουργείο Οικονομικών με συνέπεια τη διόρθωση της διάταξης αυτής, ακριβώς ώστε να μην υπάρχει αυτός ο κίνδυνος και να μην δημιουργηθούν αντικίνητρα στην πολιτική για την αντιμετώπιση της αδήλωτης εργασίας, που προωθεί το Υπουργείο Εργασίας.

· η αύξηση της φορολόγησης για τις επιχειρήσεις, αν και είναι μέτρο με μεγάλη λαϊκή απήχηση, μήπως στις σημερινές συνθήκες που μία επιχείρηση μπορεί με ευκολία να μετεγκατασταθεί καθίσταται τελικά «δώρο άδωρον»; Ήδη ο ΣΕΒ έθιξε το θέμα, με ότι αυτό συνεπάγεται για την ανεργία που ήδη έχει φτάσει πολύ υψηλά. Το έχετε προβλέψει αυτό, θα συνδυαστεί με άλλα κίνητρα, ώστε να αποφευχθεί κάτι τέτοιο;

Η φορολόγηση των κερδών που δεν διανέμονται, αλλά παραμένουν στην επιχείρηση για την ανάπτυξή της, δεν αυξάνεται με το νέο φορολογικό νομοσχέδιο, αλλά αντίθετα μειώνεται από το 25% στο 24% και σταδιακά τα επόμενα χρόνια μειώνεται περισσότερο, ώστε να φτάσει στο 20%.

Αυτό που αλλάζει είναι η φορολόγηση των διανεμόμενων κερδών, των μερισμάτων δηλαδή, που καταλήγουν να είναι εισόδημα των μετόχων. Ήταν και προεκλογική και προγραμματική δέσμευση της Κυβέρνησης η φορολόγηση των μερισμάτων με τον ίδιο τρόπο που φορολογούνται τα εισοδήματα των φυσικών προσώπων.

· με την αναλογία έμμεσων και άμεσων φόρων στην Ελλάδα να παραμένει πολύ άδικη (και από τις υψηλότερες στην Ευρώπη), μπορεί να υπάρξει δίκαιο φορολογικό σύστημα και δίκαιη κατανομή των βαρών; Σας κατηγορούν ότι οι πρόσφατες αυξήσεις των έμμεσων φόρων και του ΦΠΑ ήδη έχει καταργήσει το όποιο όφελος από το φορολογικό. Πώς αντικρούετε την κατηγορία αυτή;

Η αναλογία έμμεσων και άμεσων φόρων στην Ελλάδα είναι πράγματι από τις υψηλότερες στην Ευρώπη, αλλά και τα φορολογικά έσοδα στην Ελλάδα είναι από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη. Επίσης, η Ελλάδα δεν έχει τους υψηλότερους συντελεστές έμμεσης φορολογίας, ενώ έχει μεγάλη φοροδιαφυγή στους έμμεσους φόρους. Η αναλογία λοιπόν έμμεσων προς άμεσους φόρους οφείλεται και στο γεγονός ότι η άμεση φορολογία στην Ελλάδα, δηλαδή η φορολογία των εισοδημάτων και του πλούτου παραμένει εξαιρετικά χαμηλή.

Βασική αιτία για αυτό δεν είναι μόνο οι συντελεστές, αλλά το μέγεθος της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής που υπάρχει στη χώρα μας. Αυτά τα φαινόμενα προσπαθεί να αντιμετωπίσει με ολοκληρωμένο τρόπο το νέο φορολογικό νομοσχέδιο, χωρίς να μεταφέρει το βάρος, αλλά αντίθετα να ελαφρύνει αυτούς που μέχρι σήμερα θεωρούνται τα «εύκολα θύματα» της φορολογίας όπως οι μισθωτοί, οι συνταξιούχοι και όλοι οι φορολογούμενοι που δηλώνουν με ειλικρίνεια τα εισοδήματά τους.

Η Αντιπολίτευση σας κατηγόρησε επίσης για καθυστέρηση στην κατάθεσή του, αλλά και συνεχείς αλλαγές που προκαλούν σύγχυση στους πολίτες και στην αγορά. Τι απαντάτε σε αυτήν την κριτική;

Η αντιπολίτευση ποτέ δεν έδειξε ιδιαίτερη συμπάθεια στον κοινωνικό διάλογο. Όμως ο διάλογος με την κοινωνία σημαίνει, δημόσια ανταλλαγή απόψεων, κατάθεση θέσεων και όπου χρειάζεται και εφόσον δεν έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές που δεσμεύουν την Κυβέρνηση, υιοθέτηση αλλαγών, τροποποιήσεων και προτάσεων.

Εμείς αυτό τον δρόμο ακολουθήσαμε, με μια πρωτόγνωρη για τα ελληνικά δεδομένα διαδικασία κοινωνικού διαλόγου, στην οποία συμμετείχαν χιλιάδες πολίτες μέσω του διαδικτύου και δεκάδες φορείς. Η διαδικασία αυτή κράτησε μόλις τρεις μήνες, και στη συνέχεια το νομοσχέδιο κατατέθηκε στη Βουλή. Στην Κοινοβουλευτική διαδικασία επίσης η Κυβέρνηση πήγε ανοικτή στο διάλογο και έγινε μια ουσιαστική συζήτηση, για πρώτη φορά τόσο ουσιαστική νομοτεχνική δουλειά από την ίδια τη Βουλή και έγιναν διορθώσεις κατόπιν συστάσεων των Βουλευτών τόσο της συμπολίτευσης όσο και της αντιπολίτευσης.

Για εμάς αυτή η διαδικασία είναι δείγμα δημοκρατίας και διαδικασιών και αρχών για τις οποίες υπάρχει δέσμευση της Κυβέρνησης απέναντι στους πολίτες.

Οι σημαντικές ελλείψεις σε ελεγκτικούς και εισπρακτικούς μηχανισμούς παραμένουν, όπως πρόσφατα είπε ο υπουργός Οικονομικών στη Βουλή. Πώς λοιπόν το νέο φορολογικό θα καταφέρει τους στόχους του;

Η αποτελεσματική και αποδοτική λειτουργία των ελεγκτικών και εισπρακτικών μηχανισμών είναι ζήτημα διοικητικών και θεσμικών παρεμβάσεων, είναι και ζήτημα βούλησης και προσπάθειας.

Ήδη τα στοιχεία των εσόδων του πρώτου τριμήνου του 2010 δείχνουν ορατά σημάδια βελτίωσης σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2009. Χρειάζεται φυσικά πολλή δουλειά ακόμη για να ανακάμψουν οι μηχανισμοί. Μέσα στο νέο φορολογικό νομοσχέδιο προβλέπονται και διατάξεις που βελτιώνουν σημαντικά την ισχύουσα κατάσταση όπως: η αναμόρφωση του ΣΔΟΕ, η επιτάχυνση της διαδικασία επιβολής προστίμων, η αυστηροποίηση των ποινών, αλλά και η καθιέρωση ενός νέου προτύπου ηλεκτρονικής διασύνδεσης του υπουργείου Οικονομικών με άλλες δημόσιες υπηρεσίες, ηλεκτρονικών διασταυρώσεων στοιχείων και διεξαγωγής στοχευμένων ελέγχων.

Η δημιουργία σύγχρονων και αποτελεσματικών ελεγκτικών και εισπρακτικών μηχανισμών, ειδικά μετά την κατάσταση που βρέθηκαν τα τελευταία χρόνια δεν είναι υπόθεση μίας μέρας, αλλά το έργο προχωράει και είναι ήδη προγραμματισμένες για το έτος μία σειρά από δράσεις που θα οδηγήσουν σε ορατή βελτίωση του συστήματος.

Ο πρωθυπουργός μίλησε για παραλείψεις στο νομοσχέδιο, που αφήνουν παράθυρα φοροδιαφυγής και θα διορθωθούν στο άμεσο μέλλον. Σε τι ακριβώς αναφερόταν;

Το φορολογικό πλαίσιο έχει σταθερές αρχές και κανόνες και οι οποίες προσαρμογές επιβάλλεται να γίνονται δεν θα πρέπει να ανατρέπουν τους βασικούς άξονες. Στα πλαίσια της δυναμικής η οποία χαρακτηρίζει τη φορολογία, υπάρχουν θέματα που συμβάλλουν στην περαιτέρω απλοποίηση και αποτελεσματικότητα του φορολογικού συστήματος, όπως η κατάργηση του Κώδικα Βιβλίων και Στοιχείων και η αναδιάρθρωση των φορολογικών υπηρεσιών.

Θα υπάρξουν άλλες αλλαγές πριν τη ψήφισή του; Με τι στόχο πάει η κυβέρνηση στη Βουλή;

Όπως ήδη έχω αναφέρει, η κυβέρνηση ακολουθώντας μια πρωτόγνωρη διαδικασία κοινωνικού και κοινοβουλευτικού διαλόγου προχώρησε σε αλλαγές, προσαρμογές και βελτιώσεις και εκτιμώ ότι καλύπτεται το σύνολο των θεμάτων.

Αργυρώ Π. Τσατσούλη

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ