Ο Καραγκιόζης, η Κοκκινοσκουφίτσα και ο Κατηραμένος Λύκος

Στον αφηρηµένο χωροχρόνο του µπερντέ, όπου το σήµερα µε το χθες συµβιώνουν αδιαχώριστα και όπου συγχωνεύονται πολιτισµοί, µύθος, πραγµατικότητα και παραδόσεις, εισέρχεται τώρα η εγχάρακτη µελανόµορφη φιγούρα της Κοκκινοσκουφίτσας και του Κατηραµένου Λύκου.

Το παραµύθι Η Κοκκινοσκουφίτσα και ο Κατηραµένος Λύκος προστίθεται έτσι στο ρεπερτόριο του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών, ενώ αποτελεί συνάµα και µία ακόµη διασκευή στη µακρά ευρωπαϊκή πορεία των εκδοχών της ιστορίας της µικρής ηρωίδας, που ξεκινά από το 14ο αιώνα και την προφορική παράδοση γαλλικών λαϊκών µύθων ή των αντίστοιχων ιταλικών παραµυθιών της La finta nonna, αιώνες πριν από την πρώτη γνωστή καταγεγραµµένη Le petit Chaperon Rouge του Σαρλ Περό (Charles Perrault) στα 1679 ή την πιο γνωστή µεταγενέστερη εκδοχή της Rotkäppchen των αδελφών Γκριµ (Grimm) του 1812, που συνεχώς εµπλουτιζόµενες φτάνουν στο σήµερα.

Φτιαγµένες από χαρτόνι, όπως στην πρώτη περίοδο του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών, και µε χαράξεις τις οποίες γεµίζουν χρωµατιστές ζελατίνες µε τα βασικά χρώµατα, οι φιγούρες που εµψυχώνουν την ιστορία, δηµιουργίες του Τίτου Πετράκη, φωτογραφήθηκαν και στήθηκαν µε τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας στις σελίδες του παραµυθιού, επιτυγχάνοντας έτσι άµεσα οπτικά τη µεταβολή της όµορφης, αθώας, ευγενικής, ροδαλής µικρής χωριατοπούλας, αλλά και του πονηρού και λαίµαργου αχώριστου συντρόφου της και της υπόλοιπης παρέας τους σε πρωταγωνιστές του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών.

Αν όµως η Κοκκινοσκουφίτσα φιλοξενείται στον µπερντέ µε το «ένδυµα» που αυτός επιβάλλει, την ίδια στιγµή συµβαίνει και ο Καραγκιόζης να αναλαµβάνει κι αυτός ρόλο στη δική της ιστορία.

Ο κατεργάρης αλλά και φιλοσοφηµένος πένητας, µε τα βασικά χαρακτηριστικά της χοντρής µύτης, της καµπούρας και κυρίως µε το µακρύ του χέρι –εργαλείο κεντρικό στη δράση και κυρίως σύµβολο της επιθυµίας του νου–, χαρακτηριστικά αναλλοίωτα στο χρόνο, παρουσιάζεται πολύχρωµος και πιστός στην παράδοση του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών σε διάφορους ρόλους, τη µια αφηγητής της ιστορίας της (µε γυαλιά), και την άλλη συµπρωταγωνιστής, µε εµβόλιµες αλλά καίριες εµφανίσεις, ως δασοφύλακας, οδοντίατρος κ.λπ.

Η εναλλαγή µέσα και έξω από το χώρο και το χρόνο της πλοκής της ιστορίας, που επιτυγχάνεται µε το εύρηµα του αφηγητή Καραγκιόζη, υπογραµµίζεται άλλωστε εικονογραφικά και µε την υπενθύµιση που εισάγει ο Τίτος του «σκηνικού χώρου» του µπερντέ µε τα κοινωνικά σύµβολα (το σεράι και τη φτωχική καλύβα) στα δύο άκρα του. Τα µηνύµατα του έργου µεταφέρονται εικαστικά µε ιδιαίτερη ευκρίνεια και ευχέρεια: το Καλό και η Αθωότητα, κεντρικής σηµασίας στην Κοκκινοσκουφίτσα, αποδίδονται µέσω της σχεδόν χορευτικής κίνησης των φιγούρων των ζώων ή της ανοιξιάτικης φύσης, αλλά και της λεπτοκαµωµένης φιγούρας της πρωταγωνίστριας µε τα ορθάνοιχτα, γεµάτα καλοσύνη µάτια µε τα οποία ατενίζει τον κόσµο γύρω της. Ανάλογα, στο Κακό αντιστοιχείται η εµφάνιση του Κατηραµένου Λύκου µε τις µνηµειακές διαστάσεις και το κυρτό σώµα που µοιάζει να σκύβει πάνω από τα «θύµατά του», αίσθηση που εντείνεται από τις αγωνιώδεις γραµµές στα σκληρά περιγράµµατα των ξερών δέντρων που τον περιστοιχίζουν.
Ντενίζ-Χλόη Αλεβίζου, Δρ. ιστορικός της τέχνης

Παρουσίαση των συντελεστών

Ο Τίτος Πετράκης γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης. Την ενασχόλησή του µε την τέχνη της ασπρόµαυρης ερασιτεχνικής φωτογραφίας, και ειδικότερα µε τη φωτογράφηση κόντρα στο φως (contre-lumière), ακολουθεί η γνωριµία του µε το µεγάλο δάσκαλο του Θεάτρου Σκιών Ευγένιο Σπαθάρη, όπως και µε τον ερευνητή του θεατρικού αυτού είδους γραφίστα Μιχάλη Ιερωνυµίδη, καθώς και άλλους µεγάλους καλλιτέχνες του είδους, από τους οποίους παίρνει τα πρώτα µαθήµατα ζωγραφικής και χάραξης της δισδιάστατης φιγούρας πάνω σε χαρτόνι, που τον οδηγούν στην τέχνη της δισδιάστατης χαρακτικής. Παράλληλα φιλοτεχνεί σκηνικά και οργανώνει εκδηλώσεις και ανοιχτά εργαστήρια, όπου διδάσκει την τέχνη της εγχάρακτης φιγούρας. Στο ενεργητικό του συγκαταλέγονται πολλές ατοµικές και οµαδικές εκθέσεις.

Μεταξύ άλλων, το 2001, εκπροσωπώντας την Ελλάδα, συµµετέχει µε τα έργα του της ενότητας «Άγγελοι και Αγάπη» στην 6η Διεθνή Μπιενάλε Εικονογράφησης, που έγινε στην γκαλερί Progress του Βελιγραδίου, στην οποία συµµετείχαν 200 καλλιτέχνες από 29 χώρες.

Το 2005, η Νοµαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ηρακλείου Κρήτης, κατόπιν οµόφωνης απόφασης, ενέκρινε και εξέδωσε το βιβλίο του Ελληνικό Θέατρο Σκιών.

Τα έργα του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών έχουν περιεχόµενο ηρωικό, λαογραφικό, δραµατικό, µα και κωµικό. Οι καραγκιοζοπαίχτες συνθέτουν τα κείµενά τους από το παραδοσιακό δραµατολόγιο, αλλά προσθέτουν στο λόγο τους και στοιχεία επίκαιρα, από την καθηµερινή ζωή και τις ειδικές περιστάσεις που αφορούν στον τόπο, στο χρόνο και στο κοινό στο οποίο παρουσιάζουν τα έργα τους.

Αν και για τους καραγκιοζοπαίχτες ο λόγος είναι το κυριότερο στοιχείο, ενώ οι φιγούρες αποκαλούνται «εργαλείο», υποδηλώνοντας τη δευτερεύουσα σηµασία που τους αποδίδουν, όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Δηµήτρης Μόλλας, δεν παύουν να είναι το σηµαντικότερο συστατικό στοιχείο του εποπτικού µέρους της παράστασης.

Οι φιγούρες µπορεί να κατηγοριοποιηθούν µε διάφορους τρόπους, µε κριτήριο το υλικό από το οποίο φτιάχνονται, τη βασική θεµατολογία κ.λπ. Συνηθισµένη είναι η διάκριση σύµφωνα µε το χρησιµοποιούµενο υλικό, που επηρεάζει σε µεγάλο βαθµό και το τελικό εικαστικό αποτέλεσµα.

Οι φιγούρες του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών είναι πολυάριθµες, αντίστοιχες των ηρώων που εµφανίζονται στα διάφορα έργα του Kαραγκιόζη. Πολύ συχνά εµφανιζόµενες, εκτός των βασικών πρωταγωνιστών του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη, που εµφανίζονται σε όλα τα έργα του ρεπερτορίου, είναι οι φιγούρες του Μπαρµπα-Γιώργου, του Νιόνιου, του Μορφονιού, του Σταύρακα, του Πασά, του Βεληγκέκα κ.λπ. Aξίζει να σηµειωθεί ότι µόνο ο Καραγκιόζης, στα διάφορα έργα, παρακολουθώντας τον αντίστοιχο ρόλο, έχει διαφορετική αµφίεση, π.χ. Μάγειρος, Ιατρός κ.λπ., ενώ οι υπόλοιποι ήρωες είναι πάντα οι ίδιοι.

Στο συγκεκριµένο βιβλίο, τόσο στο Λόγο όσο και στην Τέχνη, έγινε µια προσπάθεια να φέρουµε σε σύζευξη το οικείο παιδικό ευρωπαϊκό παραµύθι µε την παράδοση του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών, µε στόχο να φτάσει στα παιδιά µας η λαϊκή µας παράδοση. Άλλωστε, τις φιγούρες που εµψυχώνουν την ιστορία µας τις κατασκεύασα εξαρχής σπαστές (µε αρθρώσεις) και µε τον παραδοσιακό τρόπο χάραξης πάνω σε χαρτόνι, για να µπορέσουν να χρησιµοποιηθούν και σε ζωντανές παραστάσεις του συγκεκριµένου έργου στον µπερντέ του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών.

Η Ειρήνη Κριτσωτάκη γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι σύµβουλος νευρογλωσσικού προγραµµατισµού N.L.P. Για αρκετά χρόνια συντονίζει οµάδες αυτογνωσίας STEP BY STEP. Εργάζεται στις δηµόσιες σχέσεις. Γράφει µουσική, τραγούδια και παραµύθια. Αγαπάει τα παιδιά και πιστεύει ότι αυτά µπορούν και θα φτιάξουν έναν καλύτερο κόσµο.

Η συνάντηση του Καραγκιόζη, του κλασικού ήρωα που µεγάλωσε γενιές Ελλήνων, και της γνωστής σε όλους Κοκκινοσκουφίτσας ήταν µια πρωτότυπη ιδέα, που µας ενθουσίασε.

Με αυτό τον ενθουσιασµό, λοιπόν, προχωρήσαµε, επιχειρώντας να µεταδώσουµε θετικά µηνύµατα στους µικρούς µας αναγνώστες και ταυτόχρονα να τους εξοικειώσουµε στη θέα της εγχάρακτης µελανόµορφης φιγούρας του Ελληνικού Παραδοσιακού Θεάτρου Σκιών.

Χρησιµοποιώντας τις κλασικές ατάκες του Θεάτρου Σκιών, δηµιουργήθηκε ένα σενάριο που µε ειδικά µελετηµένο τρόπο φιλοδοξεί να δηµιουργήσει στο νου των παιδιών συνθήκες τέτοιες, ώστε να ευδοκιµήσουν ιδέες όπως η καθαριότητα του περιβάλλοντος, η συναδέλφωση, η αγάπη για τη φύση, το δικαίωµα που έχει ο καθένας από µας να γίνεται κάθε µέρα καλύτερος και η κατανόηση της υποχρέωσής µας να ενθαρρύνουµε και να βοηθάµε τον εαυτό µας και τους άλλους στις θετικές αλλαγές.