Το παρασκήνιο της ελληνοτουρκικής κρίσης του 1987 – Τι συνέβη με το «Σισμίκ»;

37

Προ τετελεσμένων που προκάλεσαν τα «γεράκια» του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών βρέθηκε το 1987 ο τότε πρωθυπουργός της Τουρκίας Τουργκούτ Οζάλ κατά την ελληνοτουρκική κρίση στο Αιγαίο, που λίγο έλειψε να οδηγήσει τις δύο χώρες στον πόλεμο. Αυτό τουλάχιστον προκύπτει από όσα δηλώνει 18 χρόνια μετά ο Τούρκος πρώην πρέσβης και νυν αντιπρόεδρος του Κόμματος του Ορθού Δρόμου, Νουζχέτ Καντεμίρ.

Υφυπουργός Εξωτερικών την επίμαχη εκείνη περίοδο, ο Νουζχέτ Καντεμίρ με δική του πρωτοβουλία έλαβε την απόφαση να ανοιχτεί το τουρκικό ερευνητικό σκάφος «Σισμίκ-1» στο Αιγαίο, πυροδοτώντας την ελληνοτουρκική κρίση. Για την απόφασή του αυτή έλαβε την έγκριση του τότε προέδρου, στρατηγού ε.α. Κενάν Εβρέν, παρακάμπτοντας τον πρωθυπουργό της χώρας Τουρκούτ Οζάλ, ο οποίος απουσίαζε το διάστημα εκείνο στο εξωτερικό.

Μιλώντας στην τουρκική Hurriyet, o εκ των σκληροπυρηνικών της τουρκικής διπλωματίας κ. Καντεμίρ ισχυρίζεται ότι από τις αρχές του 1987 η Ελλάδα προσπαθούσε να οικειοποιηθεί το Αιγαίο και να μην επιτρέψει στα τουρκικά πλοία να ανοιχτούν στα ύδατά του, μην αναγνωρίζοντας την ισχύ του Πρακτικού της Βέρνης. «Οι δηλώσεις Ελλήνων αξιωματούχων έφθαναν στο σημείο της προσβολής. Αποτελούσαν καθημερινότητα οι εις βάρος μας επιθέσεις του εκπροσώπου του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών» σχολιάζει ο Τούρκος πρώην διπλωματικός και τονίζει ότι θεωρούσε ανεπαρκείς τις αντιδράσεις της τουρκικής κυβέρνησης εκτιμώντας ότι «είχε έλθει η ώρα να λάβουν οι Έλληνες την απάντηση που τους άξιζε». Έτσι ανέλαβε την πρωτοβουλία να συγκαλέσει στο γραφείο του μερικούς από τους συνεργάτες του στο υπουργείο Εξωτερικών για να τους ανακοινώσει ότι θα δώσει εντολή για κάθοδο του «Σισμίκ» στο Αιγαίο.

Το διάστημα εκείνο ο πρωθυπουργός Τουργκούτ Οζάλ απουσίαζε για λόγους υγείας στις Ηνωμένες Πολιτείες και με την πρόφαση αυτή ζήτησε να ενημερώσει σχετικά τον πρόεδρο της Δημοκρατίας Κενάν Εβρέν, ο οποίος έδωσε τη συγκατάθεσή του, υπό την προϋπόθεση το πλοίο να μην εξέλθει των τουρκικών χωρικών υδάτων. Με την επιστροφή του στο υπουργείο ο κ. Καντεμίρ έδωσε την εντολή για να αποπλεύσει το «Σισμίκ» και μόλις τότε αποφάσισε να ενημερώσει απλώς τον Τουργκούτ Οζάλ για την έγκριση που έλαβε επί της προτάσεως του από τον Κενάν Εβρέν.

Ήταν 28 Μαρτίου του 1987, περασμένα μεσάνυχτα όταν ο Νουζχέτ Καντεμίρ αποφάσισε τελικά να επικοινωνήσει με τον Τουργκούτ Οζάλ, ο οποίος όμως στο μεταξύ είχε αναχωρήσει από τις ΗΠΑ και βρισκόταν εν πτήσει προς το Λονδίνο. Έτσι η ενημέρωση του πρωθυπουργού έμεινε για το πρωί, αφού το «Σισμίκ» θα βρισκόταν ήδη στο Αιγαίο. Λίγες ώρες αργότερα, στις 3:00 τα ξημερώματα τηλεφώνησε στον κ. Καντεμίρ ο Αμερικανός πρεσβευτής στην Αγκυρα και ζήτησε να τον συναντήσει.

Μία ώρα μετά ο Αμερικανός διπλωμάτης βρισκόταν στο τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, μεταφέροντας με έκδηλη ανησυχία τις πληροφορίες πως το τουρκικό πλοίο περνά τα Στενά των Δαρδανελίων κατευθυνόμενο προς το Αιγαίο. «Εξ ονόματος της κυβέρνησής μου ζητώ το πλοίο να επιστρέψει ή να αγκυροβολήσει σε ένα τουρκικό λιμάνι» ήταν η ξεκάθαρη απαίτηση του Αμερικανού πρεσβευτή, σύμφωνα με τον Νουζχέτ Καντεμίρ. Η απάντηση του δεύτερου όμως ήταν εξίσου «κοφτή». Του είπε ότι το «Σισμίκ» μπορεί να διεξάγει έρευνες εντός των τουρκικών χωρικών υδάτων και ως εκ τούτου ουδείς λόγος συνέτρεχε για την επιστροφή του.

Στις 8:00 το πρωί χτύπησε το τηλέφωνο του κ. Καντεμίρ. Στην άλλη άκρη της γραμμής ήταν ο Τζεμ Ντουνά, εκ των στενών συνεργατών του Τουργκούτ Οζάλ, που μαζί με τον πρωθυπουργό είχε φθάσει εν τω μεταξύ στο Λονδίνο και ζητούσε έκπληκτος να μάθει τι είχε συμβεί. Του είπε ότι οι Αμερικανοί και οι Βρετανοί ζητούσαν από τον Οζάλ το πλοίο να διακόψει αμέσως την πορεία του. Ο Νουζχέτ Καντεμίρ αρνήθηκε να υπεισέλθει σε κρίσιμες λεπτομέρειες της υπόθεσης, επικαλούμενος λόγους ασφαλείας καθώς η συνομιλία ήταν τηλεφωνική και υπήρχε κίνδυνος υποκλοπής. Προσπάθησε να καθησυχάσει τον συνομιλητή του λέγοντας ότι για τα πάντα είναι ενήμερος ο πρόεδρος Εβρέν. Όταν έκλεισε το τηλέφωνο ο Τζεμ Ντουνά μάλλον δεν είχε πειστεί, εκτιμά σήμερα ο κ.Καντεμίρ.

Η συνέχεια της υπόθεσης είναι γνωστή: Με εντολή του Τουρκούτ Οζάλ το «Σισμίκ» επέστρεψε, ενημερώθηκαν σχετικά οι ΗΠΑ και η Βρετανία που ασκούσαν όλο αυτό το διάστημα πιέσεις και η ελληνοτουρκική κρίση οδηγήθηκε σε αιφνίδια εκτόνωση.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ