Quatuor pour la Fin du Temps – Κριτική

Ο Olivier Messiaen είναι μία από τις σημαντικότερες παρουσίες στη μουσική του 20ού αιώνα, ένας συνθέτης που άσκησε μεγάλη επιρροή τόσο με το έργο του όσο και ως δάσκαλος πολλών συνθετών που εξελίχθηκαν σε ηγετικές μορφές του αιώνα μας, όπως οι Ξενάκης, Boulez και Stockhausen. Στη διαμόρφωση της μουσικής του γλώσσας, μιας από τις πιο χαρακτηριστικές και ιδιόμορφες που εμφανίστηκαν στον αιώνα μας, καθοριστική είναι η επίδραση της βαθιάς καθολικής του πίστης και της αγάπης του για τους ανθρώπους και τη φύση.
Η ιδέα για τη σύνθεση του «κουαρτέτου για το τέλος του χρόνου» (Quatuor pour la Fin du Temps) γεννήθηκε στο Messiaen στο διάστημα της αιχμαλωσίας του από τους Γερμανούς και η πρώτη εκτέλεση του έργου έγινε στο Stalag VIII A στο Gorlitz της Σιλεσίας, στις 15 Ιανουαρίου 1941, σε ένα κοινό από 5.000 αιχμαλώτους. Ο συνδυασμός των οργάνων που χρησιμοποίησε, βιολί, κλαρινέτο, βιολοντσέλο και πιάνο, είναι μάλλον ασυνήθιστος για ένα συνθέτη που δεν ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη μουσική δωματίου και επιβλήθηκε προφανώς από τις περιστάσεις, αφού συγκρατούμενοί του ήταν ο βιολιστής Jean Le Boulaire, ο κλαρινετίστας Henri Akoka και ο βιολοντσελίστας Ettienne Pasquier (ο Messiaen έπαιξε πιάνο).
Το έργο είναι εμπνευσμένο από την Αποκάλυψη του Ιωάννη. Η μουσική γλώσσα, όπως τη χαρακτήρισε ο συνθέτης, είναι μη υλική, πνευματική και καθολική. Το τέλος του χρόνου ταυτίζεται με το τέλος της μουσικής ακολουθίας και εκφράζεται με διάφορους τρόπους, με έντονες και συνεχώς επαναλαμβανόμενες μορφές, πολύ μεγάλης διάρκειας εξέλιξη μουσικών ιδεών («Liturgie de crystal»), χρήση πολύ αργών tempi (τα δύο «Louanges»), ενώ σε κάποια σημεία το κείμενο αποδίδεται με τη χρήση πλούσιων ηχοχρωμάτων ή τη δύναμη που μπορούν να δώσουν τα τέσσερα όργανα σε ρυθμική ταυτοφωνία («Danse de la fureur, pour les sept trompettes»).
Η ερμηνεία των Gil Shaham, Paul Meyer, Jian Wang και Myung-Whun Chung ξεχωρίζει για την εκτελεστική αρτιότητα και την ακρίβειά της. Οι εναλλαγές εντάσεων και ηχοχρωμάτων γίνονται με απόλυτη φυσικότητα και φαντασία, χωρίς ίχνος επιτήδευσης, δίνοντας μια εκτέλεση που αναδεικνύει το μεγάλο αυτό έργο.