Η Λεπτή Κόκκινη Γραμμή, η εξαιρετική ταινία του Terrence Malick που είδαμε εφέτος και ήταν υποψήφια για επτά Όσκαρ, είναι η δεύτερη κινηματογραφική προσαρμογή του αυτοβιογραφικού βιβλίου του James Jones. Ο Jones, συγγραφέας του best seller «From Here to Eternity», είχε πολεμήσει στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και, συγκεκριμένα, είχε λάβει μέρος στη μάχη του Γουανταλκανάλ, μία εμπειρία που απαθανατίστηκε στη συγγραφή της αυτοβιογραφίας «Η Λεπτή Κόκκινη Γραμμή», το 1962. Σύντομα θα δούμε τη ζωή του συγγραφέα στον κινηματογράφο, από τον James Ivory, που κινηματογραφεί τη βιογραφία της Kaylie Jones, κόρης του συγγραφέα στην ταινία «Η Κόρη του Στρατιώτη δεν Κλαίει Ποτέ», με τον Kris Kristoferson στο ρόλο του Jones.
Η φετινή κινηματογραφική προσαρμογή του βιβλίου «Λεπτή Κόκκινη Γραμμή», του Terrence Malick, μας παρότρυνε να ψάξουμε για την παλιά ταινία, χωρίς να αρνούμαστε ότι τα θλιβερά γεγονότα στην ευρύτερη γειτονιά μας επηρέασαν στα μέγιστα την επιλογή μας. Η μάχη του Γουανταλκανάλ, η απόβαση στο νησί και η κατάληψη του ιαπωνικού αεροδρομίου -μία από τις σημαντικότερες επιτυχίες, αλλά με τεράστιο κόστος σε ανθρώπινες ζωές- κατά του Άξονα στη περιοχή του Ειρηνικού, περιγράφονται και στις δύο ταινίες με τελείως διαφορετικό τρόπο. Οι εποχές το επιβάλλουν και είναι εντυπωσιακό να τις παρατηρεί κανείς μέσα από την απόσταση των χρόνων που έχουν μεταξύ τους. Η ασπρόμαυρη ταινία του ’64, μολονότι παραμένει, ως επί το πλείστον, πιστή στα γεγονότα του βιβλίου, συγκεντρώνει όλες τις ενέργειες -θετικές ή αρνητικές- σε έναν κεντρικό ήρωα, στο νεαρό στρατιώτη Doll (Keir Dullea). Νιόπαντρος και ερωτευμένος, αποφασίζει, πεισματικά, να επιβιώσει με κάθε τρόπο και να επιστρέψει στην αγαπημένη του, γεγονός που θα τον ωθήσει σε σκληρές και αποφασιστικές ενέργειες. Όλες οι σκηνές, που στον Malick και στον Jones μοιράζονται σε πολλούς ήρωες, σε όλους τους νέους στρατιώτες, εδώ συγκεντρώνονται σε ένα και μόνο πρόσωπο: το στρατιώτη Doll. Αυτός κλέβει το όπλο στην αρχική σκηνή, αυτός σκοτώνει άνθρωπο βίαια με τα ίδια του τα χέρια, αυτός ο ίδιος ανοίγει το πέρασμα στους λόφους, εν ολίγοις, αυτός είναι ο θετικός ήρωας. Στον αντίποδά του βρίσκεται ο σκληρός λοχίας Welch (Jack Warden), που δεν τον αφήνει από τα μάτια του, έχοντας αποφασίσει να τον προκαλεί συνέχεια, και η ταινία εστιάζει κυρίως σε αυτή την πάλη μίσους και σεβασμού δύο γενναίων ανδρών, έως την τελική αλληλοεκτίμηση και τη θυσία του λοχαγού, προκειμένου να σώσει τη ζωή του στρατιώτη Doll. Τα υπόλοιπα γεγονότα, όπως η συναισθηματική σχέση του λοχαγού με τους στρατιώτες του, αποδίδονται τελείως διαφορετικά και στις τρεις εκδοχές. Στο βιβλίο συναντάμε έναν εβραίο με φιλοσοφία διαφοροποιημένη από τη συνήθη αμερικάνικη και πολεμοχαρή της εποχής, ο οποίος, επιπλέον, βρίσκεται αντιμέτωπος με τον αντισημιτισμό του ανωτέρου του, αντίφαση γνωστή που χαρακτήριζε τους πολεμιστές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Mallick τον μετατρέπει σε Ελληνοαμερικανό, αφαιρώντας όλα τα στοιχεία που θα συγκεκριμενοποιούσαν ιστορικά και χρονικά αυτή τη σφαγή νέων ανθρώπων και αδιαφορώντας για τη σημασία τους. Με αυτή του την ενέργεια πλάθει χαρακτήρες που θα μπορούσαν να βρίσκονται σε οποιονδήποτε πόλεμο. Αντίθετα, η εκδοχή του ’64, εξιδανικεύει αρκετά έως αφελώς τη κατάσταση της απομάκρυνσης του λοχαγού από το στρατηγό, προσφέροντας στο αμερικανικό κοινό της δεκαετίας του ’60 μια διακριτική σκηνή, που εξελίσσεται με αλληλοσεβασμό, γενναιοδωρία και κατανόηση. Ο στρατηγός, στην εκδοχή του ’64, είναι ένας σώφρων, λογικός και σωστός αρχηγός. Ο ίδιος ο λοχαγός δίνει και τον ορισμό του τίτλου, όταν, σχεδόν στην αρχή της ταινίας, μάς λέει ότι μια λεπτή κόκκινη γραμμή χωρίζει τον άγιο από τον τρελό, και νομιμοποιεί εμμέσως πλην σαφώς, ακόμη και μέσα από τη δική του πιο ανθρωπιστική θεώρηση των πραγμάτων, τις σκληρές «αλλά δίκαιες» αλλότριες συμπεριφορές. Σήμερα, δικαιολογημένα, τέτοιοι χαρακτήρες δεν θα μπορούσαν να εμφανιστούν στο πανί, διότι δεν θα έπειθαν κανέναν. Η σύγκρουση ανάμεσα στο καλό και το κακό δεν μπορεί να εκφραστεί σχηματικά μέσω ενός και μόνο προσώπου.
Στην εκδοχή του Malick οι ήρωες, άνθρωποι χωρίς συγκεκριμένο ρόλο και χωρίς συμμετοχή σε συγκεκριμένη πλοκή, αποκτούν υπόσταση μέσα από την ευαίσθητη ματιά του σκηνοθέτη. Το μεγάλο ερώτημα για την αξία της ανθρώπινης ζωής, που μόνο από ελάχιστες φράσεις υπαινίσσεται στην ταινία του ’64, στην ταινία του ’98 γίνεται ο κύριος άξονας. Ο ήρωας του ’64 δεν θέλει να πεθάνει, γιατί έχει κάποιο σκοπό: να γυρίσει στην αγαπημένη του. Παρόμοια άλλοθι δεν υπάρχουν στην πρόσφατη εκδοχή, ίσα-ίσα, καταρρίπτονται όλα στο πέρασμα του χρόνου. Η ζωή όμως διατηρεί την αυταξία της.
Αν και το DVD περιοχής 1 είναι χωρίς υπότιτλους, τα αγγλικά του είναι απλά και η πλοκή σαφής και γνωστή. Μολονότι προβάλλεται με κομμένο κάδρο 4:3 -που μειώνει την ομορφιά των κάδρων, με τα κοντινά λογχωτά χόρτα που σε πνίγουν- και μέτριο ήχο, περιέχει πολλές ιστορικές πληροφορίες για τη μάχη του Guadalcanal και για συγκεκριμένες σκηνές της ταινίας. Αξίζει μία θέση στην ταινιοθήκη μας, και την προσμονή, μέχρι να βγει σε DVD η έξοχη ταινία του Mallick, ώστε να μπορεί κανείς να κάνει τις προσωπικές του συγκρίσεις για τις εποχές και τις ηθικές που αλλάζουν, χωρίς να παραβλέπει, βεβαίως, ότι η ταινία του ’64 ήταν μία ταινία μέσα σε ένα συγκεκριμένο κινηματογραφικό είδος μιας συγκεκριμένης εποχής, ενώ η ταινία του Terrence Malick αποτελεί μία προσωπική καταγραφή, ένα έργο τέχνης που μπορεί ο κάθε κινηματογραφόφιλος να βλέπει και να ξαναβλέπει.

Ειδήσεις Σήμερα: