Η Κάσος μέσ’ στα κύματα σαν πλοίο ταξιδεύει, σαν ναυαγός που χάνεται και να σωθεί γυρεύει… Η έκδοση αυτή της “Εταιρείας Κασιακών Μελετών” μας μεταφέρει “στο τέρμα της άγονης γραμμής”, εκεί όπου οι παρέες δεν έπαψαν να γράφουν ιστορία. Ο δίσκος μάς δίνει μια πλούσια γεύση από τους σκοπούς της λύρας που παίζονται στα γλέντια της Κάσου, ενός νησιού που, σύμφωνα με μια μαντινάδα, “έρχεται τελευταίο στο χάρτη αλλά πρώτο στα γλέντια”… Ακούγοντας τον πλούτο και την ποικιλία των κασιώτικων σκοπών επιβεβαιώνουμε ότι πράγματι η Κάσος έχει να παρουσιάσει ένα τοπικό μουσικό ρεπερτόριο… αντιστρόφως ανάλογο προς το μέγεθός της! Μελωδίες που είναι βαθιά ριζωμένες στη μουσική παράδοση του Αιγαίου και μας φανερώνουν τη γεωγραφική θέση του νησιού: κομβικό σημείο ανάμεσα στην Κρήτη και τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα, ανάμεσα στα Μικρασιατικά παράλια και στην Αίγυπτο, όπου ήδη από τον προηγούμενο αιώνα είχε αναπτυχθεί μια πολύ εύρωστη κασιώτικη παροικία! Πολλοί από τους “αυτόχθονες” σκοπούς (όπως το “Αλέντι” ή ο “Βοσκίστικος”) μας παραπέμπουν (με την περιορισμένη μουσική έκταση και την όλη “αρχιτεκτονική” τους) το αρχέγονο μουσικό υπόστρωμα του Αιγαιοπελαγίτικου χώρου. Κινούνται στις – περιορισμένες – δυνατότητες των παλαιών οργάνων (λύρα και τσαμπούνα) και παράλληλα τις οριοθετούν σε μια αμφίδρομη σχέση: έχουν κατασκευαστεί για να αποδίδουν αυτή τη μουσική, ενώ ταυτόχρονα οι ανάγκες της μουσικής είναι που καθορίζουν τις τεχνικές και αισθητικές τους δυνατότητες. Επιπλέον, μπορούμε ν’ ακούσουμε και το “Πάθος”, έναν από τους ντόπιους σκοπούς, που, σύμφωνα με την παρατήρηση του Σίμωνα Καρά, η εύπλαστη μελωδική του γραμμή παραπέμπει άμεσα στα Ευλογητάρια του Μεγάλου Σαββάτου! Παράλληλα με τις τοπικές μελωδίες, πολλοί από τους σκοπούς που “διέπλεαν” το Αιγαίο (όταν τα καράβια είχαν ακόμη πανιά…) πολιτογραφήθηκαν κασιώτικοι, αφού όμως πρώτα προσαρμόστηκαν στο ιδιαίτερο ύφος του νησιού. Έτσι, μπορούμε ν’ ακούσουμε το σκοπό “Του Εμμανουήλ” ή το “Γιαέλι”, που παραπέμπουν στην παράδοση των Ταμπαχανιώτικων (κρητική εκδοχή του ρεμπέτικου), το “Πισωμέρι” (από τα κάτω χωριά της Καρπάθου), το Χαρκίτικο (από τη Χάλκη), τον Καταχανίστικο (από την Κάλυμνο), το Λιβυσιανό (από τη Μικρά Ασία) κ.ά. Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλούν οι μαντινάδες, οι οποίες μας μεταφέρουν τη δροσιά του αυτοσχεδιασμού και των “ποιητικών διαλόγων” που γίνονται στα γλέντια και στα πανηγύρια της Κάσου. Εκεί, όπου η μαντινάδα είναι σημαντικό μέσο επικοινωνίας (αλλά και αυστηρής κοινωνικής κριτικής) και οι καλοί “γλεντιστάδες” αναλαμβάνουν να μιλήσουν εξ ονόματός τους αλλά και εκπροσωπώντας την ομάδα… Στην έκδοση αυτή καταγράφονται είκοσι από τους πιο αντιπροσωπευτικούς σκοπούς του νησιού, που αποδίδονται από τρεις γενιές λαϊκών μουσικών της οικογένειας Περσελή. Ο τρόπος που τραγουδά ο “πατριάρχης”, ο Σάββας Περσελής (γεν. 1912), παραπέμπει στο ύφος και το ήθος της παλαιάς αιγαιοπελαγίτικης παράδοσης (πριν την επικράτηση του εξηλεκτρισμένου ήχου και των… “σκυλονησιώτικων”). Στο πλευρό του ο αδελφός του ο Ηλίας (Λιός), δεινός “λυριστής”, που μας συνδέει με την παράδοση της αχλαδόσχημης λύρας του Αιγαίου με τα “ασημοκούδουνα” (μικρά κουδουνάκια κρεμασμένα στο δοξάρι, που κρατούν το ρυθμό, ανάλογα με τις κινήσεις του δοξαριού). Είναι μια τεχνική, παλαιότερα πολύ διαδεδομένη στα Δωδεκάνησα και στην Κρήτη, που έχει πλέον ατονήσει (εξαιτίας των μορφολογικών μετασχηματισμών της λύρας, όπως και της ρυθμικής και αρμονικής συνοδείας από το λαγούτο), ώστε να συναντιέται κυρίως στην Κάσο και την Κάρπαθο. Το παίξιμο του Λιού μάς φανερώνει ότι πράγματι “το δοξάρι στα χέρια του καλού λυριστή αξίζει όσο δέκα λαγούτα…”. Ο Δημήτρης Περσελής (γιος του Σάββα) και ο Γιώργης (ανιψιός του) εκπροσωπούν τη δεύτερη γενιά, ενώ την τρίτη ο Σάββας, ο Θεοδόσης Περσελής και ο Νεκτάριος Σταματάκης. Είναι ενδεικτικό της εξέλιξης του ύφους το πώς ο ίδιος σκοπός αποδίδεται από τους εκπροσώπους δύο γενεών. Ως παράδειγμα αναφέρουμε τον σκοπό “Κανάρια”. Ο Σάββας τραγουδά, χωρίς πολλά ποικίλματα και “βιμπράτο”, παραμένοντας στο διάστημα έκτης των παλαιών οργάνων. Ο γιος του ο Δημήτρης “εμπλουτίζει” τη μελωδία με ποικίλματα που μαρτυρούν τη δεξιοτεχνία του, φτάνοντας έτσι την έκταση του σκοπού στην οκτάβα. Τη μουσική επιμέλεια της επιτόπιας ηχογράφησης, καθώς και τη συνολική επιμέλεια της έκδοσης είχε ο Λάμπρος Λιάβας, που υπογράφει και ένα κατατοπιστικό κείμενο για τη μουσική παράδοση της Κάσου στο συνοδευτικό μικρό βιβλίο. Περιλαμβάνονται επίσης κείμενα για την Κάσο, τους χορούς της, τη μουσική οικογένεια των Περσελήδων υπογεγραμμένα από μέλη της “Εταιρείας Κασιακών Μελετών”, καθώς και οι στίχοι των τραγουδιών. Η (πολύ προσεγμένη) ηχογράφηση έγινε από το Γιάννη Συγλέτο. Η πρωτοβουλία για την έκδοση ανήκει στην “Εταιρεία Κασιακών Μελετών”, μια ομάδα Κασιωτών της Αθήνας, που τους ενώνει η αγάπη για το γενέθλιο τόπο τους και η αγωνία για τη διάσωση και προβολή της πολιτιστικής του ταυτότητας. Για το σκοπό αυτό έχουν γίνει στην Κάσο τρεις “Συναντήσεις λύρας και οργάνων με δοξάρι” (με συνεδριακά πρωινά και συναυλίες, που ακούστηκαν λύρες απ’ όλη την Ελλάδα αλλά και περιπτώσεις εγχόρδων με δοξάρι από την Αφρική). Στα πλαίσια της τρίτης συνάντησης έγιναν συναυλίες και στην Αθήνα. Πολύ ενδιαφέρον είναι και το Μουσείο Λύρας και οργάνων με δοξάρι απ’ όλο τον κόσμο, που εγκαινιάστηκε πέρυσι στο νησί και περιλαμβάνει πολλά ενδιαφέροντα εκθέματα. Ο δίσκος αυτός είναι άλλη μια απόδειξη του τι μπορεί να κάνει ο γνωστός… πατριωτισμός των Ελλήνων, σε τομείς όπως η καταγραφή και διάδοση της λαϊκής μουσικής, που η μέριμνα της επίσημης πολιτείας είναι ελλιπής έως ανύπαρκτη… Τα αποτελέσματα του πατριωτισμού της “Εταιρείας Κασιακών Μελετών” λοιπόν, μας μεταφέρονται μέσα από το τραγούδι του γερο – Σάββα Περσελή: “Μέχρι να ζω θα τραγουδώ, Κάσος μου αγαπημένη και τ’ όνομά σου το γλυκό στη σκέψη μου θα μένει…”

Ειδήσεις Σήμερα: