Anarchy in the UK: όταν παίχτηκε πρώτη φορά

Η συναυλία των Sex Pistols, με support bands τους Buzzcocks και τους Slaughter and the Dogs στις 20 Ιουλίου 1976 στο Lesser Free Trade Hall στο Μάντσεστερ δεν έχει κερδίσει μια θέση στην ιστορία ανάλογη με αυτή του ίδιου συγκροτήματος στις 4 Ιουνίου στο ίδιο ακριβώς χώρο. Τότε μια συναυλία την οποία παρακολούθησαν 30-50 άνθρωποι έμελλε να αλλάξει την ιστορία της βρετανικής μουσικής, εάν σκεφτούμε ότι οι άνθρωποι που τη παρακολούθησαν έφτιαξαν συγκροτήματα όπως οι Magazine, οι Joy Division και οι New Order, οι Smiths και οι Simply Red, ή τον ήχο δισκογραφικών εταιρειών όπως  η Factory. Όμως, η δεύτερη συναυλία, την οποία παρακολούθησε ανάμεσα σε άλλους και ο Μαρκ Ε. Σμιθ των Fall, είχε μια ιδιαιτερότητα: εκεί έπαιξαν για πρώτη φορά οι Sex Pistols το Anarchy in the UK.

Και μπορεί ήδη οι Sex Pistols να είχαν φτιάξει ένα όνομα, όμως αυτό το Anarchy inr the UK ήταν αυτό που κατοχύρωσε τη θέση τους και ότι είναι κάτι διαφορετικό. Το αναδυόμενο ακόμη τότε πανκ – ο χαρακτηρισμός punk rock ακόμη ήταν περισσότερο μια αναλογία προς τον σκληρό ήχο του garage punk της δεκαετίας του 1960 – είχε αποκτήσει το πρώτο του μανιφέστο.

Φανταστείτε λίγο να ακούτε αυτό το τραγούδι για πρώτη φορά τότε. Πρώτα η κιθάρα του Στιβ Τζόουνς, μετά τα τύμπανα του Πολ Κουκ αμέσως μετά η φωνή του Τζον Λάιντον σε μια από τις πιο εκρηκτικές, ως προς τον στίχο και την ερμηνεία εισαγωγές τραγουδιών που γράφτηκαν ποτέ:

I am an Antichrist
I am an anarchist
Don’t know what I want, but I know how to get it
I wanna destroy the passersby

Μικρή σημασία έχει εάν ο Λάιντον, που ήταν ο στιχουργός, είχε κάποια πλήρη πολιτικοποίηση ή εάν τσίμπαγε ατάκες από αυτά που άκουγε στο μαγαζί του Μάλκολμ Μακλάρεν και ο οποίος είχε πάντα μια συμπάθεια προς την πολιτική πρόκληση (ενδεικτική η επιλογή του να κάνουν οι New York Dolls συναυλίες με κατακόκκινα ρούχα και κομμουνιστικά σύμβολα στο φόντο!). Το βασικό ήταν με αυτή τη μεγαλοστομία – χαρακτηριστική η παράθεση των αρχικών από διάφορες ένοπλες οργανώσεις – κατάφερε να γράψει και να τραγουδήσει ένα πραγματικό μανιφέστο, με όλο το μίγμα αφέλειας, ευστροφίας και ψευδο-νιχιλισμού, που σφράγισε τις μεγαλύτερες στιγμές του ροκ.

Και ήταν ένα μανιφέστο, όπως και όλη η παρουσία των Sex Pistols, από τα ρούχα (με τον Μακλέρεν να «κοπιάρει» ένα μέρος του στυλ της σκηνής της Νέας Υόρκης και άλλες υποκουλτούρες – ενδεικτικά τα ναζιστικά παραφερνάλια κ.λπ.) μέχρι τους συνειδητά «κακούς τρόπους» σε συνεντεύξεις, που μετά γίνονταν πρωτοσέλιδο στον ταμπλόιντ Τύπο της Βρετανίας, ή επιλογές όπως το να παίξουν το God Save the Queen πάνω στο Ιωβηλαίο της Ελισάβετ, πάνω σε ένα πλοιάριο που ταξίδευε στον Τάμεση, όλα έκαναν τους Sex Pistols να φαντάζουν η απάντηση σε οτιδήποτε θα έκανε έναν πιτσιρικά να εξεγερθεί.

Και έτσι ενώ τυπικά ο πρώτος δίσκος punk rock ήταν αυτός των Ramones που είχε κυκλοφορήσει λίγους μήνες πριν στις ΗΠΑ, και παρότι στη Νέα Υόρκη – και λίγο αργότερα στην Καλιφόρνια – υπήρχαν σκηνές εξαιρετικά πλούσιες, ήταν η Βρετανία που θα αποτελέσει το σημείο αναφοράς.

Το ίδιο το πανκ και όσες και όσοι συμμετείχαν σε αυτό, με προεξάρχοντες τον Λάιντον και τα άλλα μέλη των Pistols, έσπευσε να υπογραμμίσει ότι αποτελούσε μια τομή και μια ρήξη με οτιδήποτε άλλο συνδεόταν με το ροκ τότε. Μικρή σημασία είχε ότι στην πραγματικότητα υπήρχαν πλήθος απηχήσεις είτε από το μεγάλο σχολείο του παμπ ροκ (αρκεί κανείς να ακούσει την κιθάρα του Wilco Johnson των Dr Feelgood) ή τις παραλλαγές του σκληρού ροκ, το βασικό ήταν να πουν ότι ήταν απέναντι σε όλα: απέναντι στα μακριά μαλλιά και τα παντελόνια καμπάνες, απέναντι στη δεξιοτεχνία και τα μεγάλα και σύνθετα σόλα, απέναντι στις αλληγορίες και τα concept album, απέναντι στους χίπις και τα οράματά τους.

Και βέβαια έφερνε το πανκ ένα εντελώς διαφορετικό ήθος για τη μουσική. Η κουλτούρα του DIY (Do it yourself – κάντο μόνος σου), η λογική ότι αρκούσε μια κιθάρα, ένα μπάσο, ένα ντραμ σετ και τρεις τύποi έτοιμοι να μάθουν τρία ακόρντα και με αυτά να πορευτούν, η περιφρόνηση προς την «τεχνική», απελευθέρωνε ανθρώπους. Για αυτό υπάρχουν όλες αυτές οι μαρτυρίες «άκουσα τους Pistols και αποφάσισα να φτιάξω μια μπάντα». Ποιος θα μπορούσε ποτέ να πει το 1976 «πήγα σε μια συναυλία των Genesis ή των Pink Floyd και είπα “θα φτιάξω μια τέτοια μπάντα”»;

Ταυτόχρονα, το πανκ ήταν ίσως το τελευταίο μεγάλο μοντερνιστικό διάβημα στην ηλεκτρική λαϊκή μουσική, η τελευταία μεγάλη προσπάθεια να παιχτεί η μουσική όλο και πιο γρήγορα όλο και πιο επιθετικά, όλο και πιο σκληρά, στα όρια του θορύβου. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και ένα κατά βάση συντηρητικό είδος όπως το heavy metal θα είναι υπό την επήρεια του πανκ που θα αποκτήσει μια άλλη δυναμική ως thrash metal στις ΗΠΑ.

Προφανώς και οι Pistols δεν μπορούσαν να αντέξουν όλη αυτή τη δυναμική. Η πρόκληση για την πρόκληση είχε όρια, την ώρα που επιλογές όπως η απόλυση του Γκλεν Μάτλοκ και η αντικατάστασή από τον Σιντ Βίνσεντ που μπορεί να εκπροσωπούσε την απόλυτη πανκ περσόνα αλλά απλώς δεν ήξερε να παίζει, δεν συνέβαλαν στο πάει η μπάντα προς τα εμπρός, ούτε το κάπως κυνικό μάρκετινγκ που είχε πάντα στον νου του ο Μακλάρεν.

Επιπλέον, τους έλειπε η πολιτικοποίηση και η ακεραιότητα που μπορεί να είχαν οι Clash ή η συνειδητή επιλογή για έξοδο από τα όρια του πανκ π.χ. των Jam. Ούτε είχαν το πολιτιστικό βάθος που θα αποκτήσουν σταδιακά οι αμερικανικές πανκ μπάντες. Σε τελική ανάλυση και ο ίδιος ο Λάιντον θα αποδείξει το ταλέντο του πολύ περισσότερο στους εξαιρετικούς δύο πρώτους δίσκους των PiL. Όμως, αυτό δεν αναιρεί ότι για ένα διάστημα κατάφεραν να κάνουν μια ολόκληρη νεολαία να τους ακούσει και να λέει «αυτό είναι!».

Και με την εξαίρεση των εκστρατειών της «ηθικής πλειοψηφίας» στις ΗΠΑ κατά του heavy metal, οι Sex Pistols κατάφεραν να φέρουν όχι μόνο ηχητική φρεσκάδα αλλά και να προκαλέσουν έναν ηθικό πανικό. Πενήντα χρόνια μετά το ροκ είναι τόσο εμπεδωμένο στο ηχητικό τοπίο μας, ώστε δύσκολα μπορεί να είναι η μουσική που ενοχλεί γονείς, δασκάλους, παπάδες και αστυνομικούς, ωστόσο ακούγοντας κανείς ακόμη και σήμερα το Anarchy for the UK δίνει μια γεύση του πώς μπορεί να είναι μια μουσική που να ακούγεται ως όντως ανατρεπτική.

Γιατί η μουσική δεν ήταν ίδια μετά. Από την ίδια την έννοια του new wave αρχικά και του indie rock αργότερα, σε όλες τις παραλλαγές, από το αμερικανικό hardcore έως το grunge, αλλά ακόμη και τις πλευρές του ηχητικού τοπίου της brit pop, δεν θα είχαν υπάρξει χωρίς τους δρόμους που άνοιξαν το 1976-77. Άλλωστε, ο Νιλ Γιανγκ το είχε πιάσει το νόημα ήδη από το 1978: The king is gone but he’s not forgotten / This is the story of Johnny Rotten / It’s better to burn out than it is to rust / The king is gone but he’s not forgotten