Η ελευθερία του λόγου δεν είναι ένα θεωρητικό προνόμιο ούτε μια διακοσμητική εγγύηση του πολιτεύματος. Είναι το μοναδικό, ζωτικής σημασίας ανάχωμα μιας ζωντανής κοινωνίας.
Η ελευθερία του λόγου ως θεμέλιος λίθος μιας υγιούς δημοκρατίας
Το δικαίωμα στην κριτική –ακόμα και όταν αυτή επιλέγει να είναι οξεία, ενοχλητική, σκληρή ή βαθιά συγκρουσιακή– αποτελεί το οξυγόνο της ίδιας της δημοκρατίας.
Διολίσθηση
Δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια γινόμαστε μάρτυρες μιας επικίνδυνης και συστηματικής διολίσθησης. Όταν οι εγχώριοι θεσμοί αδυνατούν να διακρίνουν τα όρια υπάρχουν φορές που παράγουν λανθασμένες και άκαμπτες αποφάσεις.
Όμως, ο χρόνος έχει την ιδιότητα να λειτουργεί ως ο απόλυτος κριτής. Κάπως έτσι φτάνουμε το ευρωπαϊκό νομικό κεκτημένο να αποκαθιστά τα αυτονόητα.
Η ευρωπαϊκή νομολογία
Οι θεσμικές εξελίξεις σε ανώτατο ευρωπαϊκό επίπεδο, μέσα από τις οποίες το ίδιο το κράτος αναγκάζεται τελικά να αναγνωρίσει το λάθος του και να παραδεχθεί την παραβίαση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, αποδεικνύουν ότι ο έλεγχος των πεπραγμένων της εξουσίας δεν είναι έγκλημα. Είναι δημοκρατικό καθήκον. Η ευρωπαϊκή νομολογία έρχεται να επιβεβαιώσει με τον πιο πανηγυρικό τρόπο ότι ο δημόσιος διάλογος δεν μπορεί να μπαίνει σε «γύψο».
Κανένας προσωρινός δικαστικός θρίαμβος, καμία επιθετική ανακοίνωση και κανένας επικοινωνιακός θόρυβος ετών δεν μπορεί να σταθεί απέναντι στην τελική, αμετάκλητη θεσμική δικαίωση.
Το ελληνικό παράδειγμα
Μια τέτοια περίπτωση αφορά την προ ολίγων ημερών απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) που δέχτηκε μια δήλωση του Ελληνικού Δημοσίου που αναγνώριζε ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 10 (ελευθερία έκφρασης) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) στην υπόθεση της ποινικής καταδίκης των Χρήστου Κορτζίδη (πρώην δήμαρχος Ελληνικού-Αρυρούπολης) και Παναγιώτη Κοροβέση (πρώην αντιδήμαρχος Ελληνικού-Αργυρούπολης) για συκοφαντική δυσφήμηση. Η απόφαση είναι μια ακόμα από πολλές που καταδικάζουν την Ελλάδα για παραβίαση της ελευθερίας της έκφρασης.
Η σχετική απόφαση επιδικάζει χρηματική ικανοποίηση στους δύο προσφεύγοντες και τους δίνει το δικαίωμα μέσα από την διαδικασία της επανάληψης της διαδικασίας στον Άρειο Πάγο να απαλείψουν την σε βάρος τους ποινική καταδίκη.
Ένα σαφές μήνυμα
Η ελευθερία της έκφρασης προστατεύεται πλέον με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα προς κάθε αποδέκτη: η φωνή των πολιτών δεν φιμώνεται, το δικαίωμα στην κριτική δεν ποινικοποιείται, και το δίκαιο βρίσκει πάντα τον τρόπο να καθαρίσει τις σκιές και να αποκαταστήσει την αξιοπρέπεια όσων επέλεξαν να μην σιωπήσουν.
Η ελευθερία της έκφρασης δεν είναι μια στατική κατάκτηση, αλλά μια διαρκής διαπραγμάτευση. Η μεγαλύτερη πρόκληση του 21ου αιώνα είναι να προστατευθεί από τον αυταρχισμό, χωρίς ταυτόχρονα να επιτραπεί η εργαλειοποίησή της για την υπονόμευση της ίδιας της δημοκρατίας.
Στις 17-18 Ιουλίου, στις πρώην Φυλακές της Αίγινας, έρχεται το 2ο Aegina Jazz Festival με μερικά από τα κορυφαία ονόματα της ελληνικής και διεθνούς τζαζ σκηνής
Tο Release Athens 2026 συνεχίζει ακάθεκτο το πρόγραμμά του, υποδεχόμενο μέσα στην εβδομάδα μερικά από τα σημαντικότερα ονόματα της διεθνούς και εγχώριας μουσικής σκηνής.