Πόσο αποτελεσματικές είναι οι φερομόνες για τον σκύλο;

Ο σκύλος κατά τη διάρκεια της ζωής του, μπορεί να παρουσιάσει συμπεριφορές που να είναι «πονοκέφαλος» για τον άνθρωπό του.

«Ο σκύλος σας δεν μπορεί να ηρεμήσει; Περπατάει πάνω-κάτω, λαχανιάζει, σας ακολουθεί παντού; Ή μήπως το πρόβλημα εμφανίζεται στον αποχωρισμό, τη στιγμή που κλείνει η πόρτα; Και ακολουθούν χαρτάκια κολλημένα στην πόρτα από τους γείτονες ότι ο σκύλος γάβγιζε για ώρες;
Αντιμετωπίζετε καταστροφές, έντονο στρες, υπερδιέγερση; Αν ναι, δεν είστε μόνοι. Ένας στους τρεις κηδεμόνες θα δει τον σκύλο του να εμφανίζει τουλάχιστον ένα από αυτά τα προβλήματα σε κάποια φάση της ζωής του», αναφέρει ο εκπαιδευτής σκύλων και σύμβουλος συμπεριφοράς, Παναγιώτης Λαγδάς.

Κάποια στιγμή, αναπόφευκτα, συνεχίζει ο κύριος Λαγδάς, ξεκινά η αναζήτηση λύσης. Και κάπου εκεί εμφανίζονται οι φερομόνες: περιλαίμια, διαχυτές, σπρέι. Προϊόντα που υπόσχονται ότι είναι «κλινικά αποδεδειγμένο ότι ηρεμούν τον σκύλο». Μια ελκυστική λύση, εύκολη, σχετικά οικονομική, χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια.

Οι φερομόνες μπορούν να αποτελέσουν ένα βοηθητικό «εργαλείο» και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να συμβάλλουν σε μια μικρή μείωση της έντασης του στρες

Οι φερομόνες δεν μπορούν να αλλάξουν μια μαθημένη συμπεριφορά

Πριν όμως αποφασίσουμε αν αξίζουν, τονίζει ο εκπαιδευτής, χρειάζεται να κατανοήσουμε τι είναι πραγματικά οι φερομόνες.

Τι είναι οι φερομόνες και ποια η χρήση τους

Οι φερομόνες, όπως ενημερώνει ο κύριος Λαγδάς, είναι χημικά σήματα που χρησιμοποιούν τα ζώα για να επικοινωνούν μεταξύ τους.
Δεν πρόκειται απλώς για «μυρωδιές», όπως τις αντιλαμβανόμαστε εμείς, αλλά για πληροφορία.
Οι σκύλοι διαθέτουν ένα εξειδικευμένο σύστημα ανίχνευσης, το λεγόμενο υνιορρινικό όργανο ή όργανο του Jacobson, το οποίο τους επιτρέπει να «διαβάζουν» το περιβάλλον σε χημικό επίπεδο.
Μέσα από αυτό το σύστημα, συνεχίζει ο εκπαιδευτής, μπορούν να αντλήσουν πληροφορίες για το ποιος πέρασε, σε τι κατάσταση βρίσκεται, αν υπάρχει αναπαραγωγική δραστηριότητα. Ακόμη και στοιχεία που σχετίζονται με το στρες.
Με άλλα λόγια, οι σκύλοι δεν μυρίζουν απλώς τον κόσμο, τον ερμηνεύουν.

Τα προϊόντα που κυκλοφορούν στο εμπόριο, τα αποτελέσματά τους, τι δείχνουν μελέτες

«Ακριβώς πάνω σε αυτή τη βιολογική βάση στηρίζονται και τα προϊόντα φερομονών, γνωστά και ως DAP (Dog Appeasing Pheromone). Πρόκειται για ανάλογα συνθετικά φερομονών, που εκκρίνονται φυσικά από τις θηλάζουσες σκυλίτσες λίγες ημέρες μετά τη γέννα. Και συσχετίζονται από τα κουτάβια με μια κατάσταση ηρεμίας και ασφάλειας», διευκρινίζει ο κύριος Λαγδάς.

Διευκρινίζει ότι είναι άοσμες για τον άνθρωπο και θεωρούνται μια ασφαλής, μη φαρμακευτική επιλογή.

Η πραγματική ερώτηση όμως είναι: «Μπορούν να μειώσουν προβληματικές συμπεριφορές»;

Η απάντηση δεν είναι τόσο ξεκάθαρη όσο παρουσιάζεται.

Υπάρχουν μελέτες, σύμφωνα με τον εκπαιδευτή, που δείχνουν ότι οι φερομόνες μπορούν να έχουν μια ήπια επίδραση, μειώνοντας ορισμένες εκδηλώσεις του στρες σε συγκεκριμένα πλαίσια.

Ωστόσο, τα αποτελέσματα είναι συχνά ασυνεπή, εξαρτώνται από το περιβάλλον, και κυρίως είναι περιορισμένα σε μέγεθος. Οπότε, η βιβλιογραφία δεν μιλάει για λύση, αλλά πιθανόν για έναν ρυθμιστικό παράγοντα. Και εδώ είναι που χρειάζεται, λέει ο κύριος Λαγδάς, να δούμε τη μεγάλη εικόνα.

Ποια είναι, λοιπόν, αυτή η εικόνα;

Από τι εξαρτάται η συμπεριφορά του σκύλου – Πότε δεν βοηθούν οι φερομόνες

Η συμπεριφορά, διευκρινίζει ο κύριος Λαγδάς, δεν καθορίζεται μόνο από το συναίσθημα. Καθορίζεται από τη μάθηση, το περιβάλλον και τη λειτουργία που εξυπηρετεί η προβληματική συμπεριφορά.

Για παράδειγμα, ένας σκύλος που γαβγίζει στο ντελίβερι, όταν χτυπάει την πόρτα του σπιτιού σας, μπορεί το συναίσθημα να είναι ο φόβος. Αλλά το γάβγισμα έχει μια συγκεκριμένη λειτουργία: να απομακρύνει τον «εισβολέα». Ο σκύλος μαθαίνει: «γαβγίζω → ο άνθρωπος φεύγει → νιώθω ξανά ασφαλής». Αυτή η αλυσίδα είναι εξαιρετικά ισχυρή.

Σε μια τέτοια περίπτωση, τονίζει ο κύριος Λαγδάς, οι φερομόνες δεν μπορούν να αλλάξουν αυτή τη μαθημένη συμπεριφορά. Δεν διδάσκουν στον σκύλο ότι δεν χρειάζεται να φοβάται, ούτε του προσφέρουν μια εναλλακτική θεμιτή συμπεριφορά. Επικοινωνούν, με έναν παθητικό τρόπο, ένα «ηρέμησε», σε μια στιγμή που ο σκύλος έχει ήδη μάθει ότι μπορεί να ελέγξει την κατάσταση πιο «άμεσα και αποτελεσματικά».

Γι’ αυτό και οι φερομόνες τείνουν να λειτουργούν καλύτερα σε πιο ήπιες περιπτώσεις, όταν ο σκύλος δεν έχει αναπτύξει αυθόρμητες στρατηγικές διαχείρισης. Και το περιβάλλον του επιτρέπει να «ακούσει» αυτό το σήμα ηρεμίας.

Τι άλλο συμβαίνει, όταν ο άνθρωπος δίνει φερομόνες στον σκύλο του;

Υπάρχει όμως, αναφέρει ο κύριος Λαγδάς, και μια άλλη, συχνά υποτιμημένη, παράμετρος: ο άνθρωπος.

Όταν χρησιμοποιούμε ένα προϊόν που υπόσχεται βοήθεια, αλλάζει και η δική μας στάση. Νιώθουμε ότι κάνουμε κάτι σωστό για τον σκύλο μας. Γινόμαστε πιο ήρεμοι, πιο υπομονετικοί, πιο σταθεροί. Και πολλές φορές, αυτή η αλλαγή επηρεάζει έμμεσα και τον ίδιο τον σκύλο.

Παράλληλα, υπάρχει και το ενδεχόμενο του placebo: να ερμηνεύσουμε μικρές ή τυχαίες αλλαγές ως ουσιαστική βελτίωση ή να πιστέψουμε ότι «κάναμε αρκετά». Αυτό, μπορεί να μας οδηγήσει σε μια παθητική στάση, καθυστερώντας παρεμβάσεις, που θα είχαν πραγματικό αντίκτυπο. Όπως η εκπαίδευση ή η συνεργασία – όπου χρειάζεται- με κτηνίατρο για φαρμακευτική υποστήριξη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι φερομόνες «δεν κάνουν τίποτα». Σημαίνει ότι χρειάζεται σαφήνεια στο τι αποδίδουμε σε αυτές, και τι όχι.

Τελικά, είναι λύση ή απλώς ένα ακόμη marketing hype;

Σύμφωνα με τον κύριο Λαγδά, η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση. Οι φερομόνες μπορούν να αποτελέσουν ένα βοηθητικό «εργαλείο» και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να συμβάλλουν σε μια μικρή μείωση της έντασης του στρες.

Όμως δεν αντικαθιστούν την εκπαίδευση, τη διαχείριση του περιβάλλοντος και τη συστηματική παρέμβαση.

Ποια είναι εν ολίγοις η λύση;

Τα προϊόντα φερομονών, επισημαίνει ο εκπαιδευτής, δεν αποτελούν θεραπεία. Αλλά είναι «εργαλείο», και, όπως κάθε «εργαλείο», η αξία τους εξαρτάται από το πώς, και κυρίως μαζί με τι, χρησιμοποιούνται.

Ολοκληρώνοντας ο κύριος Λαγδάς λέει: «Αν ένας σκύλος δυσκολεύεται πραγματικά, η λύση δεν βρίσκεται σε κάτι που θα παρακάμψει μια στοχευμένη και συστηματική παρέμβαση. Βρίσκεται σε μια προσέγγιση που θα του μάθει πώς να διαχειρίζεται τον κόσμο γύρω του, υποστηρίζοντάς τον κατάλληλα και με τρόπο, που τεκμηριώνεται επιστημονικά».

Ο εκπαιδευτής σκύλων και σύμβουλος συμπεριφοράς, Παναγιώτης Λαγδάς

⃰ Ο κύριος Παναγιώτης Λαγδάς είναι εκπαιδευτής σκύλων και σύμβουλος συμπεριφοράς.

Είναι απόφοιτος της Pet Pro Academy και κάτοχος Diploma in Canine Behaviour & Training.

Έχει παρακολουθήσει σεμινάρια έρευνας και διάσωσης (Search & Rescue) και πρώτων βοηθειών.

Στην πράξη, εργάζεται με σύγχρονες, επιστημονικά τεκμηριωμένες μεθόδους χωρίς τη χρήση σωματικής ή ψυχολογικής βίας (Force-Free).

Βοηθά κηδεμόνες να διαχειριστούν αποτελεσματικά προβλήματα συμπεριφοράς, με ιδιαίτερη έμφαση στην αντιδραστικότητα.

Website: geniusdogs.gr

Facebook: https://www.facebook.com/GeniusDogsGr/

Instagram: https://www.instagram.com/geniusdogsgr/

TikTok: https://www.tiktok.com/@geniusdogsgr

Έδρα: Πάτρα.