Με τις λέξεις σοφός και σοφία, για τις οποίες κάναμε λόγο στο τελευταίο άρθρο μας, συνδέεται ετυμολογικά η λέξη σοφιστής. Ο όρος αυτός δεν ήταν εξαρχής κακόσημος, δεν είχε δηλαδή το αρνητικό νόημα που έμελλε να προσλάβει στο διάβα του χρόνου και να διατηρηθεί έως την εποχή μας. Σήμαινε τον ευφυή, τον έμπειρο, τον συνετό στα ζητήματα της ζωής, γι’ αυτό και οι περίφημοι Επτά Σοφοί –μεταξύ άλλων– καλούνται σοφισταί.

Η υπό εξέταση λέξη έχασε σταδιακά το αρχικό της νόημα (αυτό του σοφού ανθρώπου) και απέκτησε αρνητικό σημασιολογικό φορτίο εξαιτίας του ότι οι εκπρόσωποι της σοφιστικής, της πνευματικής και κοινωνικής κίνησης που εκδηλώθηκε στην Αθήνα περί τα μέσα του 5ου αιώνα π.Χ., εμφανίζονταν ως οι επί πληρωμή (και μάλιστα με σοβαρά οικονομικά ανταλλάγματα) διδάσκοντες την πολιτική τέχνη και την εξουσία της πειθούς, ως εκείνοι που ήταν σε θέση να κάνουν τους ανθρώπους καλύτερους και να τους επιτρέψουν –με τις ικανότητες και τα γνωστικά αγαθά που τους μετέδιδαν– να διακριθούν στο στίβο της ζωής εν γένει. Η ανυποληψία των σοφιστών εντάθηκε κυρίως όταν άρχισαν να ασκούν δριμεία κριτική σε αυτούς προσωπικότητες όπως ο Σωκράτης, ο Πλάτων και ο Αριστοφάνης.

Παρά ταύτα, αποτελεί πανθομολογούμενη διαπίστωση ότι οι εκπρόσωποι της σοφιστικής επέφεραν μια ριζική μεταβολή στο πεδίο του φιλοσοφικού στοχασμού των αρχαίων Ελλήνων. Μέχρι να εκδηλωθεί η δική τους κίνηση ιδεών και να αναπτυχθεί ένας γόνιμος σε κάθε περίπτωση διάλογος μεταξύ των διανοουμένων της εποχής που εξετάζουμε, οι έννοιες που βρίσκονταν στο επίκεντρο της φιλοσοφίας ήταν εκείνες του όντος (για τη λέξη αυτήν, ως τεχνικό όρο, έχουμε ήδη κάνει λόγο σε προηγούμενο άρθρο μας) και της φύσεως.

*Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου, έκδοση του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης για τους εκπροσώπους της σοφιστικής (σύγγραμμα του καθηγητή της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας William Keith Guthrie, μτφρ Δαμιανός Τσεκουράκης).

Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος Α’)

Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος Β’)

Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος Γ’)

Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος Δ’)

Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος Ε’)

Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος ΣΤ’)

Ειδήσεις Σήμερα: