Ελεύθεροι επαγγελματίες και αγρότες σε τροχιά φτωχοποίησης – 400.000 κινδυνεύουν να μείνουν ανασφάλιστοι

Με συντάξεις πείνας θα πρέπει να βγάλουν τα γεράματά τους εκατοντάδες χιλιάδες ελεύθεροι επαγγελματίες και αγρότες, που ενώ πληρώνουν όλο ακριβότερες εισφορές, παραμένουν «εγκλωβισμένοι» στις κατώτερες ασφαλιστικές κατηγορίες.

Οι αγρότες που κατέβηκαν με τα τρακτέρ στην Αθήνα, βρήκαν στο πλευρό τους τα εργατικά σωματεία που διαμαρτύρονταν για την «Κοινωνική Συμφωνία» – εν μέσω του σκανδάλου της υπόθεσης Παναγόπουλου – και φοιτητικούς συλλόγους. Ομολογουμένως, το πλήθος θα μπορούσε να είναι πολύ μεγαλύτερο, αν είχε πλαισιώσει τον αγώνα των αγροτών έστω και ένα ελάχιστο ποσοστό των εκατοντάδων χιλιάδων αυτοαπασχολούμενων με «μπλοκάκι», που μοιράζονται κοινά προβλήματα με τους αγρότες.

Ενδεικτικά, υπολογίζεται ότι περίπου 400.000 ελεύθεροι επαγγελματίες και αγρότες, κινδυνεύουν από 1^η Μαρτίου να βρεθούν χωρίς υγειονομική περίθαλψη, λόγω ληξιπρόθεσμων οφειλών στον ΕΦΚΑ.

Σε 300.000 υπολογίζονται επίσης οι επαγγελματίες, αγρότες και κτηνοτρόφοι που δεν μπορούν να πάρουν σύνταξη λόγω συσσωρευμένων χρεών. Από το σύνολο των περίπου 1,42 εκατομμυρίων μη μισθωτών εργαζομένων  (ελεύθεροι επαγγελματίες, επιστήμονες, αγρότες),  υπολογίζεται ότι περισσότεροι από τους μισούς έχουν εκκρεμείς και καθυστερημένες εισφορές.

Ο e-ΕΦΚΑ έχει διευκρινίσει ότι στις 28 Φεβρουαρίου 2026 λήγει η ασφαλιστική ικανότητα των μη μισθωτών και ανανεώνεται μόνο για όσους έχουν εξοφλήσει ή ρυθμίσει τις οφειλές τους που αφορούν την περίοδο 1/1/2017 έως 31/12/2025.

Η προθεσμία για την εξόφληση ή ρύθμιση ασφαλιστικών υποχρεώσεων έληξε στις 31 Ιανουαρίου 2026, με αποτέλεσμα όσοι δεν συμμορφώθηκαν να χάνουν την ασφαλιστική τους ικανότητα για το νέο ασφαλιστικό έτος.

 Ακριβές εισφορές, «φτηνές» συντάξεις 

Η εικόνα που διαμορφώνεται για τους ελεύθερους επαγγελματίες και τους αγρότες το αποτυπώνει μια σταθερή κλιμάκωση πιέσεων. Αυξημένες εισφορές, υψηλότεροι φόροι, συσσωρευμένα χρέη και συντάξεις που κινούνται στα όρια της επιβίωσης συνθέτουν ένα τοπίο μόνιμης οικονομικής ασφυξίας για εκατοντάδες χιλιάδες μη μισθωτούς.

Από την 1η Ιανουαρίου 2026 οι ασφαλιστικές εισφορές αυξήθηκαν  κατά 2,5%, τέταρτη συνεχόμενη αύξηση από το 2023, με τη συνολική επιβάρυνση της τετραετίας να φθάνει στο 18,26%.

Η κατώτατη ασφαλιστική κλάση για τους ελεύθερους επαγγελματίες διαμορφώνεται στα 260,77 ευρώ τον μήνα και για τους αγρότες στα 149,27 ευρώ.  Για όσους όμως πληρώνουν εισφορές για επικουρική ασφάλιση και εφάπαξ, το κατώτατο ποσό ξεκινάει στα 338 ευρώ. Περισσότεροι από οκτώ στους δέκα ασφαλισμένους παραμένουν στην πρώτη κατηγορία, καθώς τα χαμηλά εισοδήματα δεν επιτρέπουν μεγαλύτερα ανοίγματα.

Πώς «αυτοπαγιδεύονται» οι επαγγελματίες

Η αγορά, ειδικά για τις micro-επιχειρήσεις του ενός ατόμου που είναι «αφεντικά του εαυτού τους», εξακολουθεί να κινείται σε χαμηλές ταχύτητες. Το ενεργειακό κόστος, τα υψηλά ενοίκια, οι πρώτες ύλες και η φορολογία αφήνουν ελάχιστα περιθώρια για αποταμίευση ή για στρατηγικό σχεδιασμό. Σε αυτό το περιβάλλον, η επιλογή της χαμηλότερης εισφοράς λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός άμυνας παρά ως ελεύθερη απόφαση.

Οι ειδικοί συνιστούν στους ελεύθερους επαγγελματίες να περάσουν τα δύο τρίτα του εργάσιμου βίου τους στις μεσαίες και ανώτερες ασφαλιστικές βαθμίδες, πληρώνοντας εισφορές πάνω από 440 ευρώ τον μήνα για να εξασφαλίσουν μια αξιοπρεπή σύνταξη. Κάτι τέτοιο όμως, από τη μία δεν είναι εφικτό, για όσους ασφυκτιούν από τα συνδυαστικά βάρη της ακρίβειας και της φορολόγησης.

Από την άλλη, όσο οι νέες συντάξεις μειώνονται και οι  παροχές στον κλάδο της περίθαλψης υποβαθμιζονται, τόσο οι ασφαλισμένοι χάνουν την εμπιστοσύνη τους στο δημόσιο σύστημα υγείας και ασφάλισης και αντιμετωπίζουν τις εισφορές ως «χαράτσι» παρά ως επένδυση στο μέλλον, το οποίο προτιμούν να μη σκέφονται.

Συντάξεις πείνας ως προδιαγεγραμμένο αποτέλεσμα

Η μακροχρόνια παραμονή στην κατώτατη ασφαλιστική κατηγορία οδηγεί σε χαμηλές συντάξεις. Ένας ελεύθερος επαγγελματίας με 40 χρόνια ασφάλισης δύσκολα θα ξεπεράσει τα 800-900 ευρώ μεικτά. Για τους αγρότες, τα ποσά συρρικνώνονται ακόμη περισσότερο, με συντάξεις που σε πολλές περιπτώσεις προσεγγίζουν τα 250 ευρώ τον μήνα.

Την ίδια στιγμή, όσοι μπορούν να επιλέξουν υψηλότερες ασφαλιστικές κατηγορίες διασφαλίζουν σαφώς καλύτερες αποδοχές. Η απόσταση ανάμεσα στις δύο πλευρές μεγαλώνει, μετατρέποντας το ασφαλιστικό σε έναν μηχανισμό που αντανακλά και ενισχύει τις εισοδηματικές ανισότητες.

Το μοτίβο επαναλαμβάνεται επί χρόνια. Χαμηλά εισοδήματα οδηγούν σε χαμηλές εισφορές, οι χαμηλές εισφορές παράγουν χαμηλές συντάξεις και η προοπτική χαμηλής σύνταξης παγιώνει το αίσθημα ανασφάλειας. Έτσι διαμορφώνεται ένας φαύλος κύκλος, από τον οποίο είναι δύσκολο να ξεφύγει όποιος δεν διαθέτει ισχυρό οικονομικό υπόβαθρο.

Χρέη στον ΕΦΚΑ και υγεία με περιορισμούς

Ανστίστροφα μετράει ο χρόνος για τους εκατοντάδες χιλιάδες αγρότες και ελεύθερους επαγγελματίες με ληξιπρόθεσμες οφειλές στον ΕΦΚΑ, καθώς έχουν πλέον ελάχιστες εργάσιμες ημέρες για να προχωρήσουν εξόφληση ή ρύθμιση. Διαφορετικά από 1η Μαρτίου χάνουν την ασφαλιστική τους ικανότητα, άρα και την υγειονομική κάλυψη.

Τυπικά, η πρόσβαση στο δημόσιο σύστημα υγείας παραμένει κατοχυρωμένη. Στην πράξη, όμως, οι ανασφάλιστοι αντιμετωπίζουν σημαντικούς περιορισμούς, ακόμη και για απλές διαδικασίες όπως η συνταγογράφηση. Η καθημερινότητα περιλαμβάνει περισσότερη γραφειοκρατία, αναμονές σε δημόσιες δομές και λιγότερες επιλογές.

Πίσω από τα νούμερα βρίσκονται άνθρωποι που συνεχίζουν να εργάζονται, αλλά αδυνατούν να καλύψουν όλες τις υποχρεώσεις τους. Σε αρκετές περιπτώσεις, η απώλεια της ασφαλιστικής ικανότητας συνδέεται με καθυστερήσεις λίγων μηνών. Το συνολικό ύψος των οφειλών των μη μισθωτών υπερβαίνει τα 50 δισ. ευρώ μαζί με τις προσαυξήσεις, στοιχείο που αποτυπώνει το εύρος του προβλήματος.

Φορολογική πίεση χωρίς άμεση ανάσα

Στο φορολογικό πεδίο, εκατοντάδες χιλιάδες αυτοαπασχολούμενοι θα κληθούν το 2026 να πληρώσουν αυξημένους φόρους για τα εισοδήματα του 2025, λόγω της διατήρησης του συστήματος των τεκμαρτών κριτηρίων. Η αύξηση του κατώτατου μισθού από τα 830 στα 880 ευρώ ανεβάζει τη βάση υπολογισμού του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος στα 12.320 ευρώ ετησίως για όσους έχουν τουλάχιστον έξι χρόνια δραστηριότητας, ανεξαρτήτως πραγματικών κερδών.

Οι όποιες φορολογικές ελαφρύνσεις μετατίθενται χρονικά για το 2027. Μέχρι τότε, επαγγελματίες και αγρότες καλούνται να διαχειριστούν ακόμη μία χρονιά αυξημένων υποχρεώσεων.

Για χιλιάδες μη μισθωτούς, η καθημερινότητα μετατρέπεται σε διαρκή άσκηση ισορροπίας: εισφορές, φόροι, ρυθμίσεις, δόσεις. Σε αυτό το περιβάλλον, η προοπτική μιας αξιοπρεπούς σύνταξης απομακρύνεται. Και όσο η σχέση ανάμεσα σε επιβαρύνσεις και παροχές παραμένει τόσο άνιση, η ανασφάλεια θα συνεχίσει να αποτελεί κυρίαρχο χαρακτηριστικό της οικονομικής τους ζωής.

* φωτογραφία δημιουργημένη με AI