Παγκόσμια ημέρα κατά της δουλείας: πέντε χαρακτηριστικές ταινίες

12 Years A Slave (2013)

Έλαβε 9 υποψηφιότητες για Όσκαρ το 2013. Κέρδισε τελικά τις κατηγορίες Καλύτερης Ταινίας, Διασκευασμένου Σεναρίου και Β’ Γυναικείου Ρόλου. Έλαβε επίσης 11 υποψηφιότητες για BAFTA κερδίζοντας δύο στις κατηγορίες Καλύτερης Ταινίας και Α’ Ανδρικού Ρόλου.[Βραβεύτηκε όμως με τη Χρυσή Σφαίρα Καλύτερης Δραματικής Ταινίας. Ο σκηνοθέτης Στιβ ΜακΚουίν (τον γνωρίζουμε από τα «Hunger» και «Shame») συστήνει στο ευρύ κοινό τον Σόλομον Νόρθαπ, του οποίου την αληθινή ιστορία διηγείται επί της μεγάλης οθόνης. Είναι ένας ελεύθερος αφρικανός πολίτης, ο οποίος πουλήθηκε και κατέληξε σκλάβος στις φυτείες της Λουιζιάνα. Ξεκινώντας από την αυτοβιογραφία του Νόρθαπ, ο σεναριογράφος Τζον Ρίντλεϊ έγραψε ένα σκληρό -όσο και η πραγματικότητα- σενάριο- ενώ την ταινία στηρίζουν με εξαιρετικές ερμηνείες οι Μάικλ Φασμπέντερ, Μπραντ Πιτ, Πολ Τζιαμάτι και ο πρωταγωνιστής Τσιουετέλ Ετζιοφόρ, ο οποίος θεωρείται ένα από τα φετινά φαβορί για Όσκαρ. Υπομονή μέχρι τις 12/12, οπότε και προβάλλεται η ταινία.

Σπάρτακος (1960)

Στάνλεϊ Κιούμπρικ

Μια ταινία που σημαδεύτηκε από πλούσιο παρασκήνιο σε όλα τα στάδια παραγωγής, αλλά κατέληξε σε προσωπικό θρίαμβο του Ισούρ Ντανιέλοβιτς Ντέμσκι -γνωστού στο ευρύ κοινό ως Κερκ Ντάγκλας. Ως συμπαραγωγός ο Ντάγκλας τόλμησε πολλά: επέμεινε να απασχολήσει άτομα που βρίσκονταν στη μαύρη κινηματογραφική λίστα, όπως ο κομμουνιστής σεναριογράφος Ντάλτον Τράμπο ή ο καρατερίστας Πίτερ Μπρόκο. Αντικατέστησε το σκηνοθέτη Άντονι Μαν με τον 30χρονο τότε Στάνλεϊ Κιούμπρικ. Τέλος, χρησιμοποίησε πάνω από 8.000 κομπάρσους, προκειμένου να κινηματογραφηθεί ρεαλιστικά η σύγκρουση των σκλάβων με τις ρωμαϊκές λεγεώνες. Ως ηθοποιός βρέθηκε στη σκιά ιερών τεράτων του μεγέθους του Ολίβιε, του Ουστίνοφ και του Λότον. Δεν πήρε Όσκαρ, αλλά κατάφερε να συνδέσει το όνομά του με το ρόλο, σκιαγραφώντας το πορτρέτο ενός «μεσσία των καταραμένων».

Η κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου του Χάουαρντ Φαστ, με ήρωα το Θρακιώτη σκλάβο που από τα ορυχεία της Λιβύης βρέθηκε στις ρωμαϊκές αρένες και στη συνέχεια ηγήθηκε της επανάστασης των ταπεινών, είναι εντυπωσιακή σε κάθε επίπεδο. Λαμπρό καστ, «δυνατές» σκηνές δράσης, σενάριο με πολιτικές προεκτάσεις. Μολονότι απέσπασε τέσσερα Όσκαρ και τη Χρυσή Σφαίρα Καλύτερης Δραματικής Ταινίας, ο «Σπάρτακος» δεν προβλήθηκε ποτέ στην αυθεντική του μορφή. Μετά την πρεμιέρα επενέβη η λογοκρισία. Οι σκηνές που κόπηκαν χάθηκαν, ενώ το αρνητικό υπέστη την αναπόφευκτη φθορά του χρόνου. Το 1991 ο Ρόμπερτ Χάρις, υπεύθυνος μεταξύ άλλων και για την αποκατάσταση του «Λόρενς της Αραβίας», παρέδωσε την καινούργια κόπια του «Σπάρτακου».

Amistad (1997)

Στίβεν Σπίλμπεργκ

Στα τέλη του 19ου αιώνα, λίγο πριν από τον Εμφύλιο, την Αμερική απασχόλησε μια δίκη που ξεκίνησε από τοπικά δικαστήρια του Νότου, κατέληξε στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ και είχε αντικείμενο τη σφαγή του πληρώματος του ισπανικού πλοίου «La Amistad» από ομάδα μαύρων, οι οποίοι απελευθερώθηκαν από τα αμπάρια και σκότωσαν τους θύτες τους. Οι εμπλεκόμενοι ήταν πολλοί και η υπόθεση περίπλοκη. Η κατηγορούσα Αρχή ζητούσε την καταδίκη τους ως φονιάδων. Η βασίλισσα της Ισπανίας Ισαβέλλα τους διεκδικούσε ως «φορτίο» που ανήκε στη χώρα της. Οι αξιωματικοί του πλοίου που τους συνέλαβε ήθελαν αμοιβή. Δύο επιζήσαντες δουλέμποροι, τέλος, απαιτούσαν να τους επιστραφεί το ζωντανό εμπόρευμα. Σύντομα η ιστορία προσέλαβε πολιτική χροιά, παράγοντες της πολιτικής που τάσσονταν υπέρ ή κατά της δουλείας τοποθετήθηκαν ανοιχτά, αλλά τη λύση έδωσε το Ανώτατο Δικαστήριο, το οποίο αποφάνθηκε ότι οι κατηγορούμενοι είχαν απαχθεί από ελεύθερο βρετανικό έδαφος, εξαναγκάστηκαν στη δουλεία και ως εκ τούτου σκότωσαν για να αποκτήσουν το πιο πολύτιμο αγαθό, την ελευθερία.
Ο Σπίλμπεργκ κινηματογραφεί με μαεστρία την ιστορία, εστιάζοντας στις δίκες και αποσπώντας τη συγκίνηση του θεατή με συγκλονιστικές σκηνές όπως η εξέγερση, η αρπαγή των μαύρων από τα χωριά τους και το ταξίδι με το πλοίο-κολαστήριο.

Το «Amistad» ήταν υποψήφιο για τέσσερα Όσκαρ και ισάριθμες Χρυσές Σφαίρες, αλλά δεν διακρίθηκε σε καμία από τις δύο διοργανώσεις.

Quilombo (1986)

Σκηνοθεσία: Κάρλος Ντιέγκες

Το Παλμάρες (Palmares) είναι ένα quilombo του 17ου αιώνα, ένας οικισμός δούλων που διέφυγαν στη βορειοανατολική Βραζιλία.

Το 1650 εξεγέρθηκαν οι σκλάβοι στις φυτείες και βρήκαν καταφύγιο στα βουνά, όπου συνάντησαν άλλους «σκλάβους» με επικεφαλή τον Ασοτιρένι (Acotirene) και στη συνέχεια τον Ganga Zumba, έναν θρυλικό βασιλιά. Από εκεί, για χρόνια, πολέμησαν τους πορτογάλους επιδρομείς κρατώντας τους μακριά.

Μέχρι που θα συμφωνήσει να εγκαταλείψει τα βουνά με ανάλλαγα λίγη γη. Αυτό ήταν μια λάθος κίνηση. Το 1964 οι Πορτογάλοι στέλνουν έναν αδίστακτο επικεφαλή από το Σάου Πάουλου (São Paulo) για να τους οδηγήσει σε μια επίθεση κατά των πρώην σκλάβων. Ο Zumba που υπήρξε σκλάβος για 15 χρόνια και του οποίου οι Πορτογάλοι δολοφόνησαν τη μητέρα, θα καταφέρει να παραμείνει μαζί με τους άλλους ελεύθερος στα βουνά;

Όσα Παίρνει ο Ανεμος (1939)

Παίζουν: Βίβιαν Λι, Κλαρκ Γκέιμπλ
Σκηνοθέτης: Βίκτορ Φλέμινγκ

Με φόντο τον Αμερικανικό Εμφύλιο, παρακολουθούμε την ιστορία της Σκάρλετ Ο΄Χάρα (Βίβιαν Λι), μιας κακομαθημένης κοπέλας του Νότου, η οποία ερωτοτροπεί με όλους τους διαθέσιμους άνδρες, παντρεύεται δύο φορές και τελικά βρίσκει το μάστορά της από το γοητευτικό Ρετ Μπάτλερ (Κλαρκ Γκέιμπλ).

O άνεμος… πήρε μαζί του οκτώ αγαλματίδια και δύο τιμητικά βραβεία, και άφησε πίσω του έναν αξεπέραστο θρύλο και μία ολόκληρη μυθολογία γύρω από τα πολυτάραχα γυρίσματα της ταινίας.
Ιστορική ήταν η στιγμή που στη σκηνή βρέθηκε η Χάτι ΜακΝτάνιελ για να παραλάβει το Όσκαρ Β’ γυναικείου ρόλου για την ερμηνεία της ως υπηρέτριας της «Σκάρλετ».

Μπεν Χουρ (1959)

Σκηνοθέτης: Γουίλιαμ Γουάιλερ

Ο Ιούδας Μπεν Χουρ «γεννήθηκε» στο μυαλό του στρατηγού Λιου Γουάλας, ήρωα του αμερικανικού Εμφυλίου, ο οποίος θέλησε να γράψει μια ιστορία για τον Ιησού και κατέληξε σε ένα αρκετά ογκώδες μυθιστόρημα, που εστιάζει στη σύγκρουση δύο κόσμων σε κοινωνικό, πολιτικό και θρησκευτικό επίπεδο, μέσα από την ιστορία ενός εβραίου πρίγκιπα και ενός Ρωμαίου. Ένα ατυχές συμβάν έχει ως συνέπεια να οδηγηθεί στα κάτεργα, στις ρωμαϊκές γαλέρες, ο πλουσιότερος άνθρωπος της Ιερουσαλήμ. Όταν κερδίσει την ελευθερία του, θα βρει την περιουσία του δημευμένη, τους οικείους του ανάμεσα στους λεπρούς και θα ορκιστεί να εκδικηθεί τον Μεσάλα, τον άλλοτε φίλο του και τώρα υπεύθυνο για όλες αυτές τις συμφορές.

Πρόκειται για ένα εγχείρημα επικών διαστάσεων, πλημμυρισμένο από τις μουσικές του Μίκλος Ρόζα και με ευφυή για εκείνα τα χρόνια εφέ. Τιμήθηκε με έντεκα Όσκαρ (ανάμεσά τους Καλύτερης Ταινίας, Σκηνοθεσίας, Α΄ Ανδρικού Ρόλου, Μουσικής, Φωτογραφίας, Μοντάζ και Εφέ), ρεκόρ που κατείχε μέχρι το 1998, οπότε ο «Τιτανικός» απέσπασε ισάριθμα βραβεία.