37

Ηθελαν την αλλαγή, την «φαντασία στην εξουσία» και αναζητούσαν το αδύνατο. Μια προσωπική μαρτυρία για τη γενιά που επιχείρησε να σπάσει τα δεσμά μιας μεταπολεμικής κοινωνίας που είχε οδηγηθεί σε τέλμα.

«Η Γαλλία βαριέται» ήταν ο τίτλος του «Μοντ», της εγκυρότερης γαλλικής εφημερίδας, λίγες εβδομάδες προτού μπει ο Μάης του 1968. Αναφερόταν στα δέκα χρόνια που είχε συμπληρώσει στην εξουσία ο στρατηγός Ντε Γκωλ και στη γενικότερη κόπωση που είχε επιφέρει το καθεστώς της 5ης Δημοκρατίας. Ηταν όμως ακριβώς η κόπωση αυτή που θα οδηγούσε τη γαλλική κοινωνία με επικεφαλής την πανεπιστημιακή νεολαία στην εξέγερση του Μάη, η οποία θα άφηνε τα ανεξίτηλα ίχνη της όχι μόνο στη Γαλλία αλλά γενικότερα στον κόσμο. Ηταν η εξέγερση της γενιάς των «μπέιμπι μπούμερ» (όσων δηλαδή είχαν γεννηθεί αμέσως μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο) οι οποίοι είχαν κατακλύσει τα πανεπιστήμια και ήθελαν να σπάσουν τα δεσμά μιας μεταπολεμικής κοινωνίας που είχε οδηγηθεί σε τέλμα. Ηθελαν την αλλαγή, χωρίς όμως να προσδιορίζουν και ποιο είναι το περιεχόμενο της αλλαγής αυτής. Τα συνθήματα άλλωστε που κυριαρχούσαν ήταν: «Η φαντασία στην εξουσία» και «Απαγορεύεται το απαγορεύειν». Συνθήματα χωρίς συγκεκριμένο περιεχόμενο που απέπνεαν αφελή ρομαντισμό. Αυτός ήταν και ο λόγος που το ισχυρό Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα και οι εργατικές ενώσεις τις οποίες ήλεγχε, σε μια πρώτη φάση, σνομπάρισαν την όλη ιστορία. Και μόνο όταν η μαθητική εξέγερση απέκτησε βίαιο χαρακτήρα με τις οδομαχίες και τα οδοφράγματα στο Καρτιέ Λατέν και τους εκατοντάδες τραυματίες ενώθηκαν και τα συνδικάτα, με συνέπεια η Γαλλία να οδηγηθεί σε πλήρη παραλυσία από μια γενική απεργία που διήρκεσε πολλές ημέρες.

Και όμως ήμουν εκεί

Εζησα τα γεγονότα αυτά από κοντά και τώρα, σαράντα χρόνια αργότερα, προσπαθώ να τα φρεσκάρω στη μνήμη μου, ανακαλύπτοντας ότι αυτό δεν είναι και τόσο δύσκολο. Θα έλεγα πως ό,τι συνέβη τον Μάη του 68 με επηρέασε βαθύτατα και είναι κάτι που δεν θα ξεχάσω ποτέ στη ζωή μου, αν και είναι η πρώτη φορά που μου δίνεται η ευκαιρία να περιγράψω πώς τον έζησα προσωπικά, χωρίς να επιθυμώ να προσφύγω στην υπερφίαλη ρήση του «ήμουνα και εγώ εκεί». Και όμως ήμουνα εκεί. Οχι όμως στο Παρίσι. Βρισκόμουν στο τελευταίο έτος των σπουδών μου για να λάβω το πτυχίο Πολιτικών Επιστήμων από το Πανεπιστήμιο της Γκρενόμπλ, μιας πόλης στην περιοχή των γαλλικών Αλπεων η οποία τρεις μήνες νωρίτερα είχε φιλοξενήσει τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες, με τεράστια επιτυχία. Είχα παρακολουθήσει από κοντά τα προηγούμενα χρόνια τη μεταμόρφωση αυτής της πόλης εν όψει των Αγώνων. Η Γκρενόμπλ ήταν την εποχή εκείνη η ταχύτερα αναπτυσσόμενη πόλη της Γαλλίας, με θαυμάσιο πανεπιστήμιο και ζωντανή, πολυάριθμη και πολυεθνική φοιτητική κοινότητα. Εναν χρόνο νωρίτερα είχε εγκαινιασθεί μια υπερσύγχρονη πανεπιστημιούπολη στα περίχωρα της πόλης για τους συνεχώς αυξανόμενους «μπέιμπι μπούμερ» και κατοικούσαμε σε ολοκαίνουργες φοιτητικές εστίες με όλες τις ανέσεις. Ηταν εκεί που με βρήκαν τα γεγονότα. Γεγονότα τα οποία σε αντίθεση με το Παρίσι και τη Ναντέρ (από όπου ξεκίνησε η φοιτητική αναταραχή– ήδη από το Μάρτιο) προκάλεσαν έκπληξη στο γενικότερο κλίμα ευφορίας που επικρατούσε στην Γκρενόμπλ μετά τους επιτυχημένους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Καταλήψεις και πορείες

Με ζωηρό ενδιαφέρον παρακολούθησα από την αρχή τη φοιτητική εξέγερση στο Παρίσι μέσα από τις εφημερίδες, τα ραδιόφωνα και την τηλεόραση. Μια τηλεόραση που ελεγχόταν ασφυκτικά από την κυβέρνηση σε αντίθεση με τους ιδιωτικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς, όπως ο σταθμός Ευρώπη Νο 1, που έδιναν ζωντανές περιγραφές κατ ευθείαν από τους δρόμους και τα οδοφράγματα στο Καρτιέ Λατέν. Είχα μάθει απ έξω τα ονόματα των δρόμων και των πλατειών γύρω από τη Σορβόννη, όπου οι διαδηλωτές ξήλωναν τα πεζοδρόμια και έκαιγαν τα αυτοκίνητα. Μπορώ να πω ότι κοιμόμουν και ξυπνούσα με τον τρανζιστοράκι στο αφτί, για λίγες όμως ημέρες, καθώς τα γεγονότα του Παρισιού αστραπιαία εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη τη Γαλλία. Ετσι από τη μία ημέρα στην άλλη άρχισαν οι καταλήψεις, οι πορείες και οι καθιστικές διαμαρτυρίες που παρέλυσαν την καθημερινή ζωή της Γκρενόμπλ. Θυμάμαι ακόμη έντονα τις ατελείωτες συζητήσεις στα αμφιθέατρα και τους πύρινους λόγους των επικεφαλής των φοιτητικών παρατάξεων. Στη Σχολή Πολιτικών Επιστημών ιδιαίτερα επικρατούσε ανεπανάληπτη επαναστατική ατμόσφαιρα, ίσως επειδή λόγω αντικειμένου οι φοιτητές της ήταν ιδιαίτερα πολιτικοποιημένοι, οι περισσότεροι με σαφείς αριστερές τάσεις, σε μια πόλη προπύργιο του Γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, όπου επί σειρά ετών εκλεγόταν ως βουλευτής ο πρώην γάλλος πρωθυπουργός Πιερ Μαντές Φρανς, εμβληματική μορφή της γαλλικής Αριστεράς. Οι λιγοστοί έλληνες φοιτητές, όπως και οι περισσότεροι ξένοι, μετείχαμε ενεργά στις κινητοποιήσεις, παρασυρμένοι από το επαναστατικό κλίμα της εποχής, το οποίο μας είχε συνεπάρη.

Παρέλυσαν τα πάντα

Για μας τους Ελληνες που ζούσαμε τότε τα πιο μαύρα χρόνια της επτάχρονης δικτατορίας η εξέγερση αυτή υπήρξε άνεμος ελευθερίας ο οποίος όμως δεν μπορούσε ακόμη να πνεύσει στην πατρίδα μας. Ετσι ο Μάης είχε για εμάς πρόσθετη σημασία. Εγώ προσωπικά είχα ζήσει κάτι ανάλογο στην Ελλάδα το 1962-1963, με τις μαθητικές διαδηλώσεις μπροστά στα Προπύλαια για το «114» και το «15%» για την Παιδεία και αργότερα το καλοκαίρι του 1965, την περίοδο των Ιουλιανών, όπου όμως ήδη φοιτούσα στη Γαλλία. Αλλά οι διαδηλώσεις εκείνες δεν είχαν καμία σύγκριση με αυτό που συνέβη στη Γαλλία. Οταν μάλιστα μπήκαν και τα συνδικάτα στον αγώνα η έκταση της εξέγερσης απείλησε με κατάρρευση το γκωλικό καθεστώς. Οι πορείες και οι διαμαρτυρίες εξαπλώθηκαν παντού, η γενική απεργία παρέλυσε τα πάντα. Θυμάμαι ότι την περίοδο εκείνη είχα πρόβλημα να επικοινωνήσω τηλεφωνικά με την Ελλάδα, καθώς δεν υπήρχε η αυτόματη τηλεφωνία, ενώ δεν λειτουργούσαν και τα ταχυδρομεία για να μπορέσω να στείλω γράμμα. Για να τηλεφωνήσεις στο εξωτερικό (εννοείται όταν δεν υπήρχε απεργία, γεγονός σύνηθες στη Γαλλία και εκτός Μάη 68) έπρεπε να πας στο κεντρικό ταχυδρομείο της Γκρενόμπλ και να περιμένεις περίπου τρία τέταρτα σε ένα τεράστιο πολύβουο χολ για να σε συνδέσουν. Ακουγες κάποια στιγμή τη στριγκιά φωνή της τηλεφωνήτριας: «Ατεν, καμπίν Νο 7», που σήμαινε ότι έπρεπε να πας στον τηλεφωνικό θάλαμο νούμερο 7 για να μιλήσεις. Οταν μάλιστα συμπληρώνονταν τα τρία λεπτά η τηλεφωνήτρια σε διέκοπτε για να σε ρωτήσει αν με πρόσθετη χρέωση επιθυμούσες να μιλήσεις περισσότερο. Αυτά σαράντα χρόνια πριν και διερωτώμαι αν τα θυμούνται ή τα γνωρίζουν οι σημερινοί χρήστες των κινητών. Μία ημέρα μάλιστα που ήθελα να επικοινωνήσω επειγόντως με τους δικούς μου (οι οποίοι ως γνήσιοι έλληνες γονείς ανησυχούσαν) υποχρεώθηκα να πάω στη Γενεύη της Ελβετίας (όπου φυσικά δεν υπήρχαν απεργίες), 150 χιλιόμετρα μακριά από την Γκρενόμπλ για να μιλήσω με την Αθήνα.

Το τέλος του Γκωλισμού

Το πανεπιστήμιο παρέμεινε κλειστό καθ όλη αυτή την περίοδο όπου οι ατελείωτες συζητήσεις συνεχίζονταν στα αμφιθέατρα και οι διάφορες αποφάσεις λαμβάνονταν με υψωμένα χέρια, των οποίων το περιεχόμενο ούτε πια θυμάμαι. Αλλωστε δεν έχει και τόση σημασία από τη στιγμή που μας αρκούσε το αίσθημα ότι μετείχαμε σε μια επανάσταση. Θυμάμαι όμως-και αυτό μου άρεσε λιγότερο- ότι οι εξετάσεις για το πτυχίο που ήταν να γίνουν στο τέλος Μαΐου αναβλήθηκαν για τον Οκτώβριο, ενώ ο Ντε Γκωλ, ποντάροντας στο αίσθημα φόβου που είχε δημιουργήσει ο Μάης στον μέσο Γάλλο, προκήρυξε πρόωρες εκλογές για τον Ιούνιο του ίδιου χρόνου, επιτυγχάνοντας μεγάλη πλειοψηφία στη Βουλή. Ηταν όμως αυτή μια πύρρειος νίκη, καθώς έναν χρόνο αργότερα υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει την εξουσία, χάνοντας το δημοψήφισμα για τη μεταρρύθμιση της Γερουσίας και την αναμόρφωση των περιφερειών. Επειτα από έντεκα χρόνια συνεχούς διακυβέρνησης είχε σημάνει το τέλος του Γκωλισμού, η γαλλική κοινωνία είχε αλλάξει, αποτολμώντας τα πρώτα βήματα μιας πορείας προς τον εκσυγχρονισμό, οι εργαζόμενοι είχαν πετύχει τις αυξήσεις που διεκδικούσαν και ευνοϊκές ρυθμίσεις στις εργατικές σχέσεις, ενώ αναμορφώθηκε εκ βάθρων το εκπαιδευτικό σύστημα στα πανεπιστήμια. Αυτά πέτυχε ο Μάης του 68, χωρίς φυσικά να αλλάξει τον κόσμο, όπως πολλοί από εμάς είχαν πιστέψει τότε ότι θα μπορούσε να είχε συμβεί.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ

Ειδήσεις Σήμερα: