Όσοι έχουν δει την ταινία ‘Μη αναστρέψιμος’ έχουν χαραγμένη στο νου τους τη σκηνή του στυγνού βιασμού της πρωταγωνίστριας σε μια υπόγεια διάβαση. Δυστυχώς, αυτή η σκληρή κινηματογραφική σεκάνς αποτελεί παράλληλα μια ψυχοφθόρα πραγματικότητα για πολλές γυναίκες. Μια ομάδα ειδικών από το Κέντρο Ερευνών για Θέματα Ισότητας (Κ.Ε.Θ.Ι.) απαντά στις ερωτήσεις του Health.in.gr για αυτό το πολύ σοβαρό ζήτημα.

Health.in.gr: Πόσο συχνά είναι τα κρούσματα βιασμού στη χώρα μας και σε ποιες κατηγορίες γυναικών αναφέρονται;

Κ.Ε.Θ.Ι.: Το έγκλημα του βιασμού χαρακτηρίζεται από τον υψηλότερο σκοτεινό αριθμό εγκληματικότητας. Καταγγέλλεται δύσκολα και γι’ αυτό η επίσημη καταγραφή της δεν είναι ακριβής.
Οι στατιστικές του υπουργείου Δημόσιας Τάξης για το α’ εξάμηνο του 2003 καταγράφουν 59 βιασμούς και 28 απόπειρες, αριθμό που επιβεβαιώνει το χαρακτήρα του ‘αθέατου εγκλήματος’.

Οι γυναίκες που υφίστανται βιασμό ανήκουν σε πολλές ηλικιακές και κοινωνικές κατηγορίες, ενώ οι εν λόγω εγκληματικές πράξεις δεν διαπράττονται μόνο τις βραδινές ώρες και σε ερημικές τοποθεσίες όπως στερεοτυπικά πιστεύεται. Έρευνες έχουν καταδείξει ότι το θύμα του βιασμού μπορεί να είναι μια γυναίκα οποιασδήποτε ηλικίας, κοινωνικής τάξης και εμφάνισης.

Health.in.gr: Ποιες είναι οι συνέπειες του βιασμού σε σωματικό και ψυχολογικό επίπεδο; Τι επιπτώσεις έχει ο βιασμός στο άμεσο οικογενειακό περιβάλλον αλλά και σε μια ενδεχόμενη μελλοντική σχέση;

Κ.Ε.Θ.Ι.: Ο όρος ‘τραυματικό σύνδρομο του βιασμού’ περιγράφει το άγχος, το φόβο, την αγωνία και τις διαταραχές του ύπνου από τις οποίες πάσχουν τα θύματα βιασμού. Οι ψυχολογικές επιπτώσεις διαρκούν πολλά χρόνια. Στα θύματα παρατηρείται συναίσθημα ενοχής, απώλεια αυτοεκτίμησης, θυμός, φόβος, σύνδρομο ανεπανόρθωτης ζημίας και αδυναμία εμπιστοσύνης προς τους άλλους.

Ο βιασμός παραβιάζει την ελευθερία του ατόμου και συχνά οδηγεί σε μετά-τραυματική διαταραχή. Άλλες επιπτώσεις είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης στο άλλο φύλο, η διαρκής κατάσταση άγχους, τα καταθλιπτικά συμπτώματα, η δυσλειτουργία στην καθημερινότητα και αλλαγές στη συμπεριφορά, όπως εγκατάλειψη εργασίας και απομόνωση από κοινωνικές σχέσεις. Οι παραπάνω συνέπειες εύλογα επηρεάζουν και την οικογενειακή ισορροπία.

Health.in.gr: Πόσα από τα περιστατικά που προκύπτουν καταγγέλλονται και πόσα καταλήγουν στη δικαιοσύνη; Τι μπορεί να αποτρέψει μια γυναίκα από το να καταγγείλει το περιστατικό;

Κ.Ε.Θ.Ι.: Ο βιασμός σπανίως καταγγέλλεται και το έγκλημα έχει ελάχιστες πιθανότητες να καταλήξει στην καταδίκη του δράστη. Το ποσοστό των βιασμών που περιέρχονται στη γνώση της αστυνομίας και τελικώς φθάνουν στο ακροατήριο είναι πολύ μικρός.

Οι λόγοι που μπορούν να αποτρέψουν τις γυναίκες από την καταγγελία του περιστατικού σχετίζονται με συναισθήματα όπως ενοχή και ντροπή, στην έλλειψη ψυχικών αποθεμάτων αλλά και εμπιστοσύνης στις Αρχές, καθώς και στο φόβο πιθανού διασυρμού από φορείς.

Aλλες φοβίες σχετίζονται με την αγωνία ενός δεύτερου συμβολικού βιασμού κατά την περιγραφή του περιστατικού αλλά και με την ανησυχία για το κοινωνικό στίγμα.

Συχνή, ωστόσο, είναι και η αποθάρρυνση από την ίδια την οικογένεια στην περίπτωση που ο δράστης ανήκει στο οικογενειακό, συγγενικό ή φιλικό περιβάλλον.

Health.in.gr: Θεωρείτε επαρκές το νομοθετικό πλαίσιο που καλύπτει το έγκλημα του βιασμού; Αν, όχι τι πιστεύετε ότι πρέπει να αλλάξει;

Κ.Ε.Θ.Ι.: Ο Ποινικός Κώδικας αντιμετωπίζει σχεδόν με πληρότητα το αδίκημα του βιασμού. Το άρθρο 336 το τιμωρεί ως κακούργημα. Ωστόσο, με βάση το άρθρο 344, αν και η ποινική δίωξη για το έγκλημα του βιασμού ασκείται αυτεπάγγελτα, ο εισαγγελέας μπορεί κατ’ εξαίρεση, ύστερα από έγκριση του εισαγγελέα Εφετών, να απέχει οριστικά από την άσκηση της δίωξης ή, αν έχει ασκήσει την ποινική δίωξη, να εισαγάγει την υπόθεση στο αρμόδιο Συμβούλιο Πλημμελειοδικών.

Αυτό μπορεί να παύσει οριστικά τη δίωξη, με το αιτιολογικό ότι η δημοσιότητα θα επιφέρει ψυχικό τραυματισμό του θύματος. Οι πραγματικοί λόγοι για τους οποίους οι δράστες δεν οδηγούνται στο εδώλιο σχετίζονται με κοινωνικούς, οικογενειακούς και ψυχολογικούς παράγοντες.

Health.in.gr: Ποια είναι η ταυτότητα των ανδρών που ασκούν βιασμό και ποιοι οι λόγοι που τους οδηγούν σε τέτοιες πράξεις;

Κ.Ε.Θ.Ι.: Η μυθολογία γύρω από το προφίλ του δράστη δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Το έγκλημα του βιασμού τελείται από άνδρες κάθε κοινωνικού στρώματος και μορφωτικού επιπέδου. Τις περισσότερες φορές προέρχονται από το οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον και δεν είναι απαραίτητα χρήστες ψυχοτρόπων ή τοξικών ουσιών. Οι δράστες δεν είναι κατ’ ανάγκην άγνωστοι στο θύμα, νεαροί, άνεργοι και με σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα

Όσον αφορά τους παράγοντες, πρέπει να αποδοθούν σε ένα ευρύτερο πλαίσιο (ανα)παραγωγής σχέσεων βίας και εξουσίας από τους άνδρες με στόχο τον έλεγχο και την αποστέρηση των γυναικείων δικαιωμάτων.

Health.in.gr: Ποια είναι η έκβαση των εν λόγω περιστατικών; Πόσο προστατευμένη είναι μια γυναίκα από το βιαστή της αλλά και πόσο δικαιωμένη από την κατάληξη μιας τέτοιας υπόθεσης;

Κ.Ε.Θ.Ι.: Η γυναίκα βιώνει διπλή θυματοποίηση, τόσο από το δράστη, όσο και εξαιτίας της αντιμετώπισής της από τους μηχανισμούς απονομής δικαιοσύνης. Η πίεση που δέχεται από το βιαστή και τους συγγενείς του, αλλά και οι απειλές για την απόσυρση της καταγγελίας συμβάλλουν στη δημιουργία της εντύπωσης πως πρόκειται για ‘έγκλημα δίχως τιμωρία’.

Health.in.gr: Με ποιους τρόπους μπορεί μια γυναίκα να αποφύγει το βιασμό αλλά και πως μπορεί να αντιδράσει σε περίπτωση που τον υποστεί;

Κ.Ε.Θ.Ι.: Πρέπει να γίνει κατανοητό πως η γυναίκα που υφίσταται βιασμό δεν προκαλεί η ίδια το δράστη με τη συμπεριφορά της. Υπό αυτήν την έννοια, δεν υπάρχει ‘φόρμουλα’ αποφυγής της πράξης. Ωστόσο, οι γυναίκες δεν θα πρέπει να αποδέχονται την καταπάτηση των δικαιωμάτων τους και, σε περίπτωση που πέσουν θύμα βιασμού, να κάνουν τα εξής:

  • Να επισκεφθούν το αστυνομικό τμήμα ή τον εισαγγελέα για να υποβάλλουν μήνυση (από την Αστυνομία ή την Εισαγγελία οι υποθέσεις φθάνουν στην Ιατροδικαστική Υπηρεσία).
  • Να επισκεφθούν άμεσα κάποιο εφημερεύον νοσοκομείο ή να καλέσουν το 166 προκειμένου να υποβληθούν σε εξετάσεις και να μη διστάσουν να αναφέρουν τα πραγματικά στοιχεία του συμβάντος. Στο νοσοκομείο θα ζητήσουν να γίνει καταγραφή του περιστατικού στα βιβλία συμβάντων και έκθεση-πιστοποιητικό από τον αρμόδιο γυναικολόγο.
  • Να απευθυνθούν σε εξειδικευμένες υπηρεσίες που παρέχουν δωρεάν ψυχο-κοινωνική στήριξη και νομική συμβουλευτική. Στο Κ.Ε.Θ.Ι. αλλά και στα Κέντρα Υποδοχής για Κακοποιημένες Γυναίκες της Γενικής Γραμματείας Ισότητας παρέχονται τέτοιες υπηρεσίες αλλά και προσωρινή φιλοξενία σε ξενώνα.

Health.in.gr: Πολλές γυναίκες κατηγορούν τον εαυτό τους ή κατηγορούνται από το περιβάλλον τους για το βιασμό που υπέστησαν. Πόσο λανθασμένη θεωρείτε αυτήν την πρακτική και πώς μπορεί μια γυναίκα να απενοχοποιηθεί;

Κ.Ε.Θ.Ι.: Η αίσθηση της ενοχής δημιουργείται από το φόβο ότι οι ίδιες οι γυναίκες προκάλεσαν το βιαστή και πως δεν θα μπορέσουν να πείσουν για αυτό τον περίγυρό τους. Η ψυχολογική στήριξη από ειδικούς αλλά και από το φιλικό ή συγγενικό περιβάλλον είναι μείζονος σημασίας για την απενοχοποίηση και ενδυνάμωση της αυτοεκτίμησης της γυναίκας.

Health.in.gr: Υπάρχει βιασμός μέσα στο γάμο; Ποια τα στοιχεία που τον χαρακτηρίζουν και πως πρέπει να αντιμετωπίζεται;

Κ.Ε.Θ.Ι.: Ο βιασμός μέσα στο γάμο αποτελεί σημαντικό μέρος του φαινομένου της ενδο-οικογενειακής βίας κατά των γυναικών με πολλαπλές συνέπειες στα θύματα. Τα σημαντικότερα στοιχεία που διαφοροποιούν το συζυγικό βιασμό είναι τα ακόλουθα:

  • Η διάρρηξη της θεμελιώδους βάσης της συζυγικής σχέσης, γεγονός που καθιστά το βιασμό από το σύζυγο περισσότερο τραυματικό από εκείνον που δυνητικά θα μπορούσε να συμβεί από κάποιον άγνωστο.
  • Η μεγαλύτερη δυσκολία αναγνώρισης και παραδοχής της πράξης του βιασμού ως τέτοιας από το θύμα.
  • Η μεγαλύτερη δυσκολία καταγγελίας της πράξης και δημοσιοποίησης του ζητήματος.

Επιπλέον, μια γυναίκα που πέφτει θύμα βιασμού από το σύζυγο θα πρέπει:

  • Να συνειδητοποιήσει ότι δεν είναι μόνη και να αναζητήσει βοήθεια.
  • Να ενημερώσει το άμεσο οικογενειακό, φιλικό και συγγενικό περιβάλλον
  • Να αναζητήσει ψυχο-κοινωνική στήριξη και νομική συμβουλευτική από εξειδικευμένες υπηρεσίες

Τέλος, σε περιπτώσεις σοβαρής κακοποίησης το θύμα θα πρέπει να ακολουθεί τη διαδικασία που περιγράφεται παραπάνω (αστυνομία, εισαγγελία, νοσοκομείο).

Στα ερωτήματα του Health.in.gr ανταποκρίθηκαν οι παρακάτω ειδικοί του Κ.Ε.Θ.Ι.:

health.in.gr

Ειδήσεις Σήμερα: