Αποκάλυψη Τώρα-REDUX

Πρωτότυπος τίτλος: Apocalypse Now-Redux

Γενικά στοιχεία: Αμερική, 1979/2001(redux), 202 λεπτά, DTS/Dolby Digital, 2,35:1

Πρώτη προβολή: 26/10/2001

Σκηνοθεσία: Francis Ford Coppola

Σενάριο: John Milius και Francis Ford Coppola, βασισμένο στη νουβέλα «Η
καρδιά του σκότους» του Joseph Conrad, Michael Herr (αφηγηματικά μέρη)

Παραγωγή: Kim Aubry, Francis Ford Coppola

Μουσική: Carmine Coppola, Francis Ford Coppola

Μοντάζ: Richard Marks, Walter Murch

Φωτογραφία: Vittorio Storaro

Παίζουν: Marlon Brando, Robert Duvall, Martin Sheen, Frederic Forrest, Albert Hall, Sam Bottoms, Laurence Fishburne, Dennis Hopper

Διανομή: Odeon

Υπόθεση

Οι δυνάμεις των Αμερικανών υποχωρούν στο Βιετνάμ και ο λοχαγός Γουίλαρντ (Martin Sheen), εκτελεστής της CIA, περιμένει εγκλωβισμένος σε ένα δωμάτιο ξενοδοχείου στη Σανγκάη να του ανατεθεί κάποια απόρρητη αποστολή. Έπειτα από μια συνάντηση με τους ανωτέρους του πληροφορείται ότι στόχος του αυτήν τη φορά είναι ο συνταγματάρχης Κουρτς (Marlon Brando), ένας από τους κορυφαίους αξιωματικούς που τώρα θεωρείται από τους επιτελείς «παράφρων δολοφόνος».
Ο Κουρτς έχει αποσχιστεί από το στράτευμα και ακολουθεί τις δικές του μεθόδους, πλαισιωμένος από ιθαγενείς αλλά και Αμερικανούς λιποτάκτες που τον λατρεύουν σαν θεό. Οι διαταγές προς το λοχαγό είναι σαφείς: «Τερμάτισε οριστικά τη διοίκησή του», με άλλα λόγια «εξόντωσέ τον». Καθώς ο Κουρτς με τους οπαδούς του βρίσκεται μέσα στο έδαφος της Καμπότζης, στο τέλος του ποταμού Νανγκ, ο Γουίλαρντ υποχρεώνεται να πραγματοποιήσει τη διαδρομή με ένα πλοιάριο του ναυτικού, συνοδευόμενος από τον κυβερνήτη Φίλιπς (Albert Hall) και τους στρατιώτες Σεφ (Frederic Forrest), Λανς (Sam Bottoms) και Κλιν (Laurence Fishburne). Το ταξίδι προς τα σύνορα αρχίζει. Mαζί του ξεκινά μια πορεία προς τα όρια της ανθρώπινης ύπαρξης και της φρίκης.

Η ταινία

Το ότι είκοσι δύο χρόνια μετά την πρώτη της προβολή η «Αποκάλυψη Τώρα!» παραμένει αναγκαία και (δυστυχώς) επίκαιρη, δεν οφείλεται, νομίζω, στην προσπάθεια του σκηνοθέτη να μας αποκαλύψει το αυτονόητο:το αποτρόπαιο πρόσωπο του πολέμου ή το ότι είμαστε ικανοί για το καλύτερο και για το χειρότερο.

Η ταινία είναι σημαντική, γιατί, απεναντίας, δεν δίνει κανένα πασιφιστικό μάθημα. Δεν καταφεύγει σε πρότυπα ή αποδιοπομπαίους τράγους, δεν στηλιτεύει, δεν ευλογεί. Με την αξιοποίηση του «The End» των Doors στην αρχή πυροδοτεί το απαγορευμένο, εισάγει το θεατή στον πρωτογονισμό, για να τον αφήσει στο τέλος χωρίς θεό, στερημένο από την κάθαρση, μετέωρο και ακαθοδήγητο, απογυμνωμένο, μπροστά στη μόνη αλήθεια, την αλήθεια της βίας και των ενστίκτων.

Ο πόλεμος δεν καταδικάζεται, αλλά αντίθετα εργαλειοποιείται και, πιο πέρα, αναδεικνύεται αισθητικά. Τα πλάνα με τα κομμένα κεφάλια στους πασσάλους ή με τους κρεμασμένους στο κρησφύγετο του Κουρτς είναι από τις ωραιότερες συνθέσεις που συναντά κανείς στον κινηματογράφο, όπως και η γουέστερν επέλαση του Μπιλ Κίλγκορ (Robert Duvall) με τα ελικόπτερα να παίζουν στη διαπασών τις Βαλκυρίες του Wagner.

Από τις πρώτες κιόλας στιγμές του φιλμ, η χρήση της διπλοτυπίας εξομοιώνει τους έλικες με τον ανεμιστήρα στην οροφή ενός δωματίου, ενώ το πρόσωπο του λοχαγού Γουίλαρντ διακρίνεται πίσω από τις εκρήξεις των ναπάλμ. Κάθε ίχνος ασφάλειας διαλύεται, καταργείται η διάκριση ανάμεσα στο εσωτερικό και το εξωτερικό, το σώμα και την ψυχή. Η μάχη είναι εντός μας, η εξωτερική φρίκη είναι προϊόν όσων κουβαλάμε μέσα μας και αυτό δεν το βλέπουμε απλώς, αλλά το ζούμε, παγιδευμένοι σε ένα παραπέτασμα ηθικής αμφιθυμίας, αριστοτεχνικά δημιουργημένης. Ο Coppola στοχεύει κατευθείαν στην καρδιά του σκότους και στους ιερείς του, τους ένστολους επαγγελματίες του θανάτου. Αποφεύγει όμως τις ευκολίες των διδαγμάτων και των συμβολισμών, τις απλουστευτικές διακρίσεις ανάμεσα σε καλούς και κακούς, εχθρούς και φίλους, ήρωες και εγκληματίες.

Είμαστε με το μέρος του Γουίλαρντ ή του Κουρτς; Των Αμερικανών ή των πάντα εκτός κάδρου Βιετκόνγκ; Εγκλωβισμένοι από το σκηνοθέτη σε ένα άλλο σύστημα αξιών, η επιλογή μοιάζει ανέφικτη. Στη μία περίπτωση μπορούμε να συγκαλύψουμε την αγριότητά μας με τα επιχρίσματα του πολιτισμού: να τη νομιμοποιήσουμε ή να πιστέψουμε ότι την ελέγχουμε με τη διαμεσολάβηση της εικόνας, προερχόμενης από την κάμερα ενός τηλεοπτικού συνεργείου (που κατευθύνει ο ίδιος ο Coppola) ή τη μηχανή ενός φωτορεπόρτερ-γελωτοποιού (Dennis Hopper). Στην άλλη, να αποδεχτούμε την πιο αποκρουστική, παράλογη και μαζί «μεγαλειώδη» μορφή της: τα χέρια των παιδιών που ακρωτηρίασαν οι Βιετκόνγκ, επειδή τα εμβολίασαν οι αντίπαλοι.

Στην τελευταία σκηνή ο Γουίλαρντ πιάνει από το χέρι τον Λανς και απομακρύνονται από το υπό διάλυση θυσιαστήριο-ντεκόρ του Κουρτς. Ένας δολοφόνος να οδηγεί έναν τρελό από το LSD -για πού; Για δύο τέτοια στοιχειωμένα πλάσματα δεν βρίσκεται προορισμός, κι αν βρεθεί, δεν είναι μια πατρίδα στο χάρτη -άλλωστε πολύ νωρίς ακούγεται μέσα στο έργο πως «δεν υπάρχει πατρίδα». Ο γυρισμός τους συντελείται μόνο σε εκείνο που αποτέλεσε τη γενέτειρά τους: στην κόλαση άλλων σφαγών ή στο μη τόπο της Τέχνης, στις σελίδες του Joseph Conrad, στους στίχους από την «Έρημη Χώρα» του T.S.Eliot, σε μια άλλη εκδοχή των εικόνων του Francis Ford Coppola. Ότι της Τέχνης εστίν η Βασιλεία…

Η «Αποκάλυψη Τώρα!», κυκλοφορώντας εδώ και καιρό στο χώρο των αριστουργημάτων, ήταν ούτως ή άλλως ένα κινηματογραφικό επίτευγμα, μια ταινία πέραν του Καλού και του Κακού, όχι για το Βιετνάμ, αλλά έξω και πέρα από το Βιετνάμ. Η «Αποκάλυψη Τώρα-Redux» βελτιώνει αναμφισβήτητα την αρχική βερσιόν. Ο ήχος μιξαρίστηκε από την αρχή και πραγματικά η αίσθηση που αποκο- μίζουμε είναι εντυπωσιακή, καθώς τοποθετούμαστε στο κέντρο της δράσης. H καινούρια κόπια ξαναζωντανεύει την εκπληκτική φωτογραφία του Vittorio Storaro, την έξοχη γεωγραφική εξεικόνιση του τρόμου και του θανάτου, που κινείται σε μια δική της, παράλληλη διαδρομή: από το ρεαλισμό στον εξπρεσιονισμό.

Ο εμπλουτισμός με πενήντα τρία και πλέον λεπτά λειτούργησε υπέρ του συνόλου. Να αναφέρουμε ότι προστέθηκαν δύο νέες εξ ολοκλήρου σεκάνς, ενώ οι υπόλοιπες προσθήκες αφορούν κυρίως υλικό που είχε κοπεί στο τέλος σκηνών. Μεγαλύτερη όλων σε διάρκεια η αμφιλεγόμενη σεκάνς στη φυτεία των Γάλλων. Θα έπρεπε ίσως να είναι πιο περιορισμένη, εδώ όμως ας δεχτούμε το ότι ο Coppola επιστρέφει στο έργο όχι μόνο ως δημιουργός αλλά και ως πατέρας απέναντι στον νεκρό από το 1986 γιο του, τον Gio.

Η προτροπή μας; Να εντάξετε ανεπιφύλακτα στις πρώτες θέσεις των favorites της κινηματογραφικής σας ζωής την «Αποκάλυψη Τώρα-Redux».

Νίκος Μητρογιαννόπουλος

Apocalypse Now Tribute Page!

Ίσως ο απόλυτος δικτυακός τόπος για την ταινία

APOCALYPSE NOW REDUX

Ο επίσημος δικτυακός τόπος

Director’s Statement

Η δήλωση του σκηνοθέτη σχετικά με τους λόγους που τον υποχρέωσαν να επιστρέψει στην «Αποκάλυψη Τώρα!»