O Giya Kancheli γεννήθηκε στην Τιφλίδα, τον Αύγουστο του 1935.Εγγράφτηκε στους φοιτητές της Γεωλογίας του πανεπιστημίου της Τιφλίδας, αλλά πριν από την αποφοίτησή του, το 1958, στράφηκε προς τη μουσική. Από το 1959 ως το 1963 σπούδασε σύνθεση στο Ωδείο της Τιφλίδας. Το 1972 του ανατίθεται η διδασκαλία ενορχήστρωσης στη Σχολή. Από το 1971 ως το 1991 είναι ο μουσικός διευθυντής του θεάτρου Ρουσταβέλι της Τιφλίδας, όπου συνεργάζεται με τον σκηνοθέτη Robert Sturua σε πολλές παραγωγές, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η όπερα του 1984 «Μουσική για τους ζώντας» (Music for the living), μια θεώρηση των κτηνωδιών του πολέμου. Υπήρξε επίσης μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ένωσης Μουσικοσυνθετών της Γεωργίας, αναγνωρίσθηκε ως «καλλιτέχνης τιμής» της Σοβιετικής Δημοκρατίας της Γεωργίας το 1973, του απονεμήθηκε ο κρατικός έπαινος το 1976 για τη Συμφωνία του αριθ. 4, αφιερωμένη στη μνήμη του Michelangelo – και έγινε «καλλιτέχνης του λαού» της Γεωργιανής Σοβιετικής Δημοκρατίας το 1980.Το 1992 μετακόμισε στο Βερολίνο εξαιτίας των πολιτικών αναταραχών στη Γεωργία και τώρα ζει στην Αμβέρσα του Βελγίου.Κατόπιν παραγγελίας της ορχήστρας Gewandhaus της Λειψίας, ο Kancheli συνέθεσε το Light sorrow το 1984, που εκδόθηκε από τον οίκο Peters προς τιμή της τεσσαρακοστής επετείου της ήττας του φασισμού. Ο Kancheli αφιερώνει το έργο σε παιδιά, που χάθηκαν κατά τη διάρκεια του ΒΔ Παγκοσμίου Πολέμου. Η σύνθεση απαιτεί δύο παιδιά τενόρους και παιδική χορωδία, εν τούτοις το εκφραστικό βάρος ανατίθεται στην ορχήστρα, η οποία διακυμαίνεται μεταξύ ήπιων περασμάτων γλυκύτητας νανουρίσματος και τρομακτικών εκρήξεων. Οι φωνές καθ’ όλη τη διάρκεια του έργου είναι ήρεμες και απόμακρες, σαν να επρόκειτο για ήχους του παρελθόντος ή πιθανώς για φαντάσματα παιδιών, τα οποία ψάλλουν από τα μνήματά τους, χωρίς να συμμετέχουν στις βροντώδεις εκρήξεις της ορχήστρας, την οποία τελικά σύρουν στον πλήρη περισυλλογής κόσμο τους. Η μουσική των τραγουδιών είναι αυστηρή, αποτελείται από σύντομες συμμετοχές και χρησιμοποιούνται αφοριστικά αποσπάσματα κειμένων στα γεωργιανά, γερμανικά, αγγλικά και ρωσικά, τα οποία έχει πάρει από έργα του Γεωργιανού ποιητού Galaktion Tabidge (1892-1959) και των Γκέτε, Σαίξπηρ και Πούσκιν.Η περιγραφή του σκηνικού της καντάτα αποδίδεται με ένα απόσπασμα ποιήματος του Tabidge, το οποίο απαγγέλλει η φωνή του υψίφωνου παιδιού: «Το δρεπάνι θρηνεί στους αγρούς/άρχισε το μυροβόλο καλοκαίρι/η ηλιόλουστη εποχή/με προσκαλεί να ανοίξω τα φτερά μου». Το δρεπάνι, όμως, δεν υποδηλώνει μόνο την αφθονία της συγκομιδής, αλλά και τη διαδρομή των εποχών από το ζωογόνο θέρος στη νεκρική σιγή της νύχτας του χειμώνα. Και εδώ ζωές παιδιών εξαφανίζονται στην κάθε δρεπανιά του. «Αφανισθείτε και εξελιχθείτε» αιτιολογούν χρησιμοποιώντας τις λέξεις του Γκέτε «λύπη και χαρά πίστη και ελπίδα… η νύχτα γίνεται λαμπρότερη… νέα ζωή… παίξτε, παιδιά». Μια σύντομη αναφορά στη ματαιοδοξία της ζωής «πήλινα βασίλεια τρέφουν κτήνη, όπως ο άνθρωπος» σηματοδοτεί μια εκτεταμένη συμμετοχή της ορχήστρας, η οποία κορυφώνεται μέσω βιαίων τυμπανοκρουσιών. Οι φωνές διακόπτουν με επισημάνσεις από τους Σαίξπηρ και Πούσκιν: «Αυτός ο κόσμος όλος καλά γνωρίζει κι όμως κανείς δεν ξέρει καλά» και «Αχ! Και τα λόγια να μπορούσαν να γεμίσουν με αγανάκτηση τις καρδιές σας». Η ορχήστρα επιμένει, αλλά τελικά σιωπά. Οι φωνές αρθρώνουν την ευλογία τους, επαναλαμβάνοντας τα λόγια των ποιητών.Ο Givi Ordzzonikidze, διακεκριμένος κριτικός και φίλος του συνθέτη, επεσήμανε ότι το στοιχείο οραματισμού στη μουσική του Kancheli τού ενέπνεε «ένα άνοιγμα προς το μέλλον, μια ανεξάντλητη κίνηση ζωηρής σκέψης». Ο Ordzzonikidze πέθανε το 1984 και όταν τον επόμενο Σεπτέμβριο παραγγέλθηκε στον Kancheli ένα έργο για το φεστιβάλ του Δυτικού Βερολίνου, επέλεξε να δημιουργήσει με τη νέα εργασία του ένα μνημείο για το θανόντα φίλο του. Η σύνθεση, μια «Λειτουργία», η οποία αρχικά γράφτηκε για βιόλα και μεγάλη ορχήστρα υπό τον τίτλο «Mourned by the wind» και ολοκληρώθηκε το φθινόπωρο του 1988. Παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Βερολίνο, το Σεπτέμβριο του 1990, από την ορχήστρα της όπερας του Λένινγκραντ υπό τη διεύθυνση του Valeri Gergiev και σολίστα το Yuri Bashmet. Ο συνθέτης έκτοτε διασκεύασε το έργο για σόλο τσέλο και η παρούσα είναι η παγκόσμια πρώτη εγγραφή αυτής της διασκευής.Ο Kancheli, με μεγάλη επιμέλεια, συνδύασε την προσωπική λύπη του για το θάνατο του φίλου του με μουσική οικεία, αλλά αχανή, εκφράζοντας τη βαθιά λύπη του, αλλά και την αισιοδοξία του. Το «Mourned by the wind» κυοφορήθηκε για μια τετραετία και όταν τελείωσε το 1988, ο Kancheli έγραψε ένα γράμμα στον απόντα φίλο του, στον οποίο εκφράζει τη βαθιά λύπη του για την πρώιμη απουσία στοχαστών του διαμετρήματός του, αλλά και την προσδοκία του ότι άλλοι, εξίσου ικανοί στοχαστές, θα αναδειχθούν, για να διατηρήσουν την ικανότητα προόδου της κοινωνίας. Μέσα στα πλαίσια των ικανοτήτων του, προσπάθησε, με τη «Λειτουργία» του, να εκφράσει τα ιδανικά, που ενσάρκωνε ο αγαπημένος φίλος του.Ο Kancheli περιληπτικά εξέφρασε το συναισθηματικό κόσμο του «Mourned by the wind» με τις παρακάτω συγκινητικές λέξεις: «Πιθανώς μια σελίδα, μια λευκή σελίδα, όπου διακρίνονται τα αμυδρά ίχνη δακρύων, θα έλεγαν τα πάντα ή σχεδόν τα πάντα περί του περιεχομένου της «Λειτουργίας». Υπάρχει εδώ σπαραγμός και τρυφερότητα και, τελικά, ελπίδα ή τουλάχιστον, ήρεμη αποδοχή. Η συνεπής γραμμή του σόλο τσέλο, το ίχνος, γύρω από το οποίο εκτυλίσσεται το έργο, προετοιμάζεται σταδιακά με τα πιο βασικά μελωδικά διαλείμματα και παρουσιάζει ένα ομαλό περίγραμμα, το οποίο συχνά επικεντρώνοταν σε ένα μόνο τόνο που φέρνει στο νου την απλότητα και την αμεσότητα της δημώδους μουσικής.Η ορχήστρα ομιλεί παρηγορητικά προς το σολίστα, ακτινοβολώντας θωπευτικά ή με αργές συγχορδίες ή, καμιά φορά, με εκρηκτικά περάσματα, ώστε να τον αποσπά από τη βαθιά λύπη, την οποία έντονα εκφράζει το τσέλο.Η προσέγγιση του πυρήνα της λύπης περνά μέσα από ποικίλες έντασης διαβαθμίσεις και αυστηρά καθοριζόμενα επεισόδια ως την πρώτη και τρίτη κίνηση.Η τέταρτη κίνηση «Andante maestoso», με την οποία ολοκληρώνεται το έργο, αρχίζει με μια αυστηρή ζοφερή έκφραση του συνόλου της ορχήστρας, στην οποία αποκρίνεται το τσέλο μέσα από ένα θερμό δοξαστικό θέμα φωτεινής μελωδικότητας σε μια έντονα παρηγορητική προσπάθεια.Η ορχήστρα υποβόσκουσα παρακολουθεί, αλλά πού και πού εκρήγνυται, δείχνοντας το ανάστημά της και υποχωρώντας επανειλημμένα. Το τσέλο με γλυκύτατους, ήπιους βηματισμούς βρίσκεται σε στάση αναζήτησης και μόνο μια φορά ανυψώνει τη φωνή του σε μία σύντομη βίαιη απάντηση, ενώ βαθμηδόν υπερισχύει της ορχήστρας, φωτίζει με μια αιθέρια αρμονία το κείμενο και το έργο σβήνει.Η μουσική του Kancheli στα δύο αυτά έργα του χαρακτηρίζεται από αστραφτερές λαμπερές εκρήξεις μέσω νηφάλιων, πλήρους περίσκεψης και νοητικής περισυλλογής, περασμάτων, στα οποία η μελωδική γραμμή συνεχώς παραλλάσσεται σε μια προσπάθεια διεύρυνσης και συγχρόνως πρόκλησης της συναισθηματικής διέγερσης του ακροατή. Συναισθήματα προσμονής – αναζήτησης, περισυλλογής, αλλά και ικεσίας αναζωπυρώνονται. Το πιο ενδεικτικό αντιπροσωπευτικό έργο είναι το Light sorrow. Οι ρωμαλέες διαδρομές της ορχήστρας που φθάνουν σε απύθμενες κορυφώσεις, γεμάτες από δύναμη και πρωτόγνωρη οργή ξαφνικά καταρρέουν, εξαντλούνται, σβήνουν, ενώ οι φωνές, γλυκύτατες, ουράνιες, οι οποίες φαίνεται ότι φθάνουν από το απώτερο παρελθόν τρέμοντας, ανιχνεύονται. Μέσα από ένα πέπλο μυστηρίου αναδύονται αργά αφανείς υπηρέτες της ειμαρμένης, ενώ το έργο κλείνουν οι απαλοί κτύποι από μικρές κρυστάλλινες καμπανούλες. Η εκτέλεση είναι άκρως ικανοποιητική και καλύπτει απόλυτα τους στόχους του συνθέτη. Η εγγραφή και η ηχητική παρουσίαση φθάνουν σε υψηλά επίπεδα. Ένα έργο πολύ ενδιαφέρον, ιδιαίτερα εκφραστικό με έντονη συγκινησιακή απήχηση, που πρέπει να κατέχει τη θέση του στη δισκοθήκη του μουσικόφιλου.

Ειδήσεις Σήμερα: