Πόσο λοιπόν είναι αλήθεια αυτό που συχνά ακούμε να λέγεται -λίγο αφοριστικά ίσως- ότι ο μουσικός πολιτισμός της Μεσογείου δεν είναι παρά μία κοινή γλώσσα με επιμέρους διαλέκτους? Ή μήπως είναι διαφορετικές γλώσσες με κοινή όμως καταγωγή (όπως λ.χ. οι ινδοευρωπαϊκές γλώσσες)? Ή άραγε η περίφημη αυτή ενότητα δεν είναι πάρα ένας μύθος? Και ποια είναι τέλος πάντων τα διακριτικά εκείνα γνωρίσματα που συνιστούν το χαρακτήρα αυτής της μουσικής ζώνης, ξεχωρίζοντάς την από τους άλλους μουσικούς πολιτισμούς που αναπτύσσονται προς Βορρά, προς Νότο και προς Ανατολή? Κατά πόσο αυτή η «ηχήεσσα θάλασσα», όπως την ονομάζει ο Όμηρος, γύρω από την οποία αναπτύχθηκαν οι περισσότεροι πολιτισμοί της Αρχαιότητας (όντας κυριολεκτικά στο κέντρο του τότε γνωστού κόσμου), λειτούργησε σαν θάλασσα που ενώνει -όπως την θέλει ο Braudel- παρά σαν ένα υγρό παραπέτασμα που χωρίζει κι απομονώνει? Σαν γέφυρα που συνδέει τρεις ηπείρους, δημιουργώντας τελικά μιαν αυτόνομη, πολιτισμική ενότητα, όπου τα επιμέρους γνωρίσματα παίρνουν τη θέση τους και συντίθενται μέσα από ένα δυναμικό διάλογο μέσα στη μακραίωνη ιστορία αυτού του χώρου? Η προσέγγιση, μελέτη και αποκρυπτογράφηση των κωδίκων αυτής της μεσογειακής, μουσικής επικοινωνίας αποτελεί ένα συναρπαστικό και προνομιακό πεδίο έρευνας για την εθνομουσικολογία, που ορίζεται και ως «συγκριτική μουσικολογία». Και μέσα από τις επιμέρους μελέτες έχουν πλέον αρχίσει ν’ αποκαλύπτονται οι μηχανισμοί και οι φορείς διακίνησης μουσικών και πολιτισμικών στοιχείων σ’ όλη τη Μεσόγειο: η αρχαιοελληνική και ρωμαϊκή κληρονομιά, η βυζαντινή αυτοκρατορία, οι αραβικές κατακτήσεις, οι δρόμοι του μεταξιού, οι προσκυνητές στους Άγιους Τόπους και οι Σταυροφορίες, οι πρεσβείες και τα αυτοκρατορικά δώρα, οι πειρατικές και οι βαρβαρικές επιδρομές… Συνεχείς αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στο Βυζάντιο, το Ισλάμ και τη Δύση επιδρούν και διαμορφώνουν μουσικές κλίμακες και ρυθμούς, μουσικά όργανα, λαϊκές πολυφωνίες, παραδοσιακούς χορούς. Μ’ αρέσει να φαντάζομαι τη μουσική της Μεσογείου σαν ένα μεγάλο ψηφιδωτό που συντίθεται από πολλές, επιμέρους παραστάσεις, από τις οποίες καθεμία είναι αυτόνομη, αλλά και ταυτόχρονα εντάσσεται μέσα στο σύνολο. Ένα τέτοιο «ψηφιδωτό» είναι και ο δίσκος της Σαββίνας Γιαννάτου, που έρχεται να συνεχίσει τις αναζητήσεις της για μια σημερινή προσέγγιση κάποιων ιδιαίτερων πτυχών του παραδοσιακού ρεπερτορίου. Μετά από την παλαιότερη θαυμάσια έκδοση με σεφαραδίτικα (ισπανοεβραϊκά) τραγούδια της Μεσογείου, με αυτή τη νέα της δισκογραφική παρουσία δοκιμάζει το ταλέντο και την ευαισθησία της σε μιαν επιλογή ακόμη ευρύτερη και πιο απαιτητική μέσα από την πολυμορφία και τις ιδιαιτερότητες των επιμέρους παραδόσεων. Ένα συναρπαστικό μουσικό ταξίδι από την Ελλάδα και την Κάλυμνο (ιδιαίτερη πατρίδα της Σαββίνας) στην «κοσμοπολίτισσα» Σμύρνη, στην Τουρκία, την Κύπρο, το Ισραήλ, το Λίβανο. Και από τους Μαρωνίτες και τους Σεφαραδίτες στην Αλβανία, για να περάσουμε στην Κάτω Ιταλία, τη Σαρδηνία και την Κορσική κι από εκεί στη Γαλλία και την Ισπανία και να καταλήξουμε στην αραβο-ανδαλουσιανή παράδοση της Βόρειας Αφρικής και σε ένα ερωτικό τραγούδι από την Τυνησία, όπου η φωνή της Λάμια Μπετίονι μπλέκεται ταιριαστά με αυτήν της Σαββίνας Γιαννάτου που αποδίδει ένα λαϊκό θρήνο για την άλωση της Πόλης. Δύο φωνές και δύο παραδόσεις σε ένα κοινό υφάδι, τραχύ και αρχέγονο, που περιβάλλει το χρόνο και τους ανθρώπους στις όχθες της μεγάλης θάλασσας. Ε, ναι λοιπόν, η μουσική ενώνει, όπως και η θάλασσα! Η Γιαννάτου κατορθώνει με μεγάλη μαεστρία και χαρά να μεταμορφώνεται από κομμάτι σε κομμάτι, επιδιώκοντας να φέρει στην επιφάνεια το βαθύτερο ήθος της, σε σχέση με την ιστορία και την αίσθηση του τόπου που αντιπροσωπεύει. Πολύτιμος συμπαραστάτης σ’ αυτήν την προσπάθεια η ενορχήστρωση του Κώστα Βόμβολου με τους εξαίρετους μουσικούς του μουσικού σχήματος «Primavera en Salonico», που είχαν συνοδέψει και την παλαιότερη δουλειά με τα σεφαραδίτικα τραγούδια. Τραγουδίστρια και όργανα δεν εγκλωβίζονται σε μια στείρα προσπάθεια «πιστής» αναπαραγωγής του ύφους κάθε χώρας, αλλά συνδυάζουν τη γνώση και το σεβασμό με την κατάθεση της προσωπικής τους συγκίνησης και βαθύτερης σχέσης με τα επιμέρους κομμάτια του ρεπερτορίου. Είναι επίσης προς τιμήν τους το ότι δεν επέλεξαν τραγούδια εύκολα και «αβανταδόρικα», αλλά δοκίμασαν το ταλέντο και τις ευαισθησίες τους σε μουσικά είδη και ύφη εξαιρετικά σύνθετα και επικίνδυνα, αν τα απομονώσεις από το χώρο της επιτέλεσής τους. Βγήκαν όμως νικητές «στα σημεία»…! Ιδιαίτερη μνεία αξίζει το φροντισμένο δίγλωσσο (ελληνικά – αγγλικά) φυλλάδιο της έκδοσης, όπου -παρ’ όλα αυτά- θα προτιμούσαμε λιγότερες φωτογραφίες των συντελεστών και περισσότερο εικονογραφικό υλικό από τις επιμέρους μουσικές παραδόσεις της Μεσογείου, που θα συνόδευε οπτικά τα πανέμορφα αυτά μουσικά ταξίδια.

Ειδήσεις Σήμερα: