«Αχ, μελαχρινό μου σκερτσοπεταχτό. Εσύ με βασανίζεις, μα εγώ θα σ’ αγαπώ». Δύο δισκογραφικές εκδόσεις του Φιλοπρόοδου Συλλόγου Αγιασωτών Αθήνας, οι οποίες δείχνουν με τον καλύτερο τρόπο τα αποτελέσματα που μπορεί να έχει το μεράκι και ο «πατριωτισμός», σ’ ένα χώρο που η παρουσία των επίσημων κρατικών φορέων είναι από προβληματική έως ανύπαρκτη. Παρουσιάζονται 60 περίπου χοροί και τραγούδια (καρσιλαμάδες, συρτοί, ζεϊμπέκικα, καθιστικά) που παίζονται στα γλέντια της Αγιάσου, ενός ορεινού χωριού με πλούσια λαϊκή αλλά και αστική παράδοση. Η Λέσβος, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, είχε ανέκαθεν εμπορικές και πολιτιστικές ανταλλαγές με τα μικρασιατικά παράλια. Η επαφή ήταν συνεχής και οι μουσικοί ταξίδευαν συχνά από το ένα μέρος στο άλλο τόσο, ώστε πολλές φορές να είναι δύσκολο να διαχωριστεί το μουσικό ύφος της Μυτιλήνης απ’ αυτό της Μικρασίας. Μ’ αυτό το «μικρό δείγμα» καταγράφεται παράλληλα η τέχνη του Χαρίλαου Ρόδανου (βιολί) και της κομπανίας του. Όπως δηλώνουν τα μέλη του συλλόγου, ο Χαρίλαος είναι «ο φορέας της μουσικής παράδοσης της Αγιάσου και όλοι είναι άρρηκτα δεμένοι με τους ήχους του βιολιού του». Από πολύ νωρίς στη Λέσβο ξεπήδησαν «κομπανίες», πλάι στους τοπικούς «μουζικάντες» που έπαιζαν ζουρνά και νταούλι. Στη μουσική παράδοση του νησιού επιβιώνουν έως τις μέρες μας τα «σαντουρόβιολα» της σμυρναίικης σχολής, αλλά και τα «φυσερά». Mια πλήρης κομπανία απαρτιζόταν από 6 όργανα: βιολί, κλαρίνο, σαντούρι, κορνέτα, τρομπόνι, μπάσο.Τα χάλκινα όργανα έδιναν δυνατούς ήχους, κατάλληλους για γλέντια σε ανοιχτούς χώρους. Από τα τραγούδια των εκδόσεων παίρνουμε ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα από τον πλούτο των μελωδιών και το πολυδιάστατο μουσικό ύφος της Αγιάσου. Η μελωδικότητα των αστικών σμυρναίικων τραγουδιών μάς μεταφέρει σε μια Σμύρνη κοσμοπολίτικη, «όπου ο καθένας και το κάθε τι είχε το τραγούδι του», για να θυμηθούμε τη φράση μιας Σμυρνιάς τραγουδίστριας, της Αγγέλας Παπάζογλου. Ταυτόχρονα η αίσθηση που μας δίνουν τα πολλά και διαφορετικά ζεϊμπέκικα και οι καρσιλαμάδες δεν μπορεί παρά να μας φέρει στο νου άλλη μια φράση της κυρα-Αγγέλας. Εκτός από το φανερό ρυθμό του βαδίσματος, υπάρχει και ο κρυφός ρυθμός της καρδιάς, τα 9/8. Και όταν τον χορεύουν τα παλικάρια, γίνονται παραπάνω από θεοί! Κοινός παρονομαστής σε όλα το βιολί του χαρισματικού Χαρίλαου, τα «γεμίσματα» του σαντουριού και η χαρακτηριστική τεχνική παιξίματος της κιθάρας που παίζει το ρόλο του μπάσου στην κομπανία. Αυτή η αίσθηση της μουσικής και των γλεντιών τους είναι – όπως εξομολογούνται τα μέλη του συλλόγου – ένα από τα πράγματα που πήραν από το γενέθλιο τόπο τους. Έτσι αισθάνθηκαν την ανάγκη να προχωρήσουν στην έκδοση αυτών των δίσκων, τώρα που ο τρόπος ζωής, ο οποίος γέννησε αυτά τα τραγούδια υποχωρεί, με ολοένα αυξανόμενους ρυθμούς. Ο Χαρίλαος Ρόδανος, που η παρουσία του κυριαρχεί στις ηχογραφήσεις, είναι ένας από τους τελευταίους εκπροσώπους της παλαιάς γενιάς των λαϊκών μουσικών της Λέσβου. Σαντούρι παίζει ο Κώστας Ζαφειρίου, γόνος κι αυτός μουσικής οικογένειας και τέλος, κιθάρα παίζει ο Σταύρος Ρόδανος, αδελφός του Χαρίλαου. Παρ’ όλ’ αυτά, από τις εκδόσεις μας έλειψαν και κάποιοι αμανέδες, καθώς είναι πολύ δημοφιλές το ρεπερτόριο αυτό στο νησί έως τις μέρες μας, ενώ παράλληλα η κομπανία του Χαρίλαου Ρόδανου είναι από τις τελευταίες που συνεχίζουν αυτήν την παράδοση. Κάτι που επίσης θα συμπλήρωνε τη μουσική καταγραφή είναι και η παρουσία δειγμάτων από τα «ευρωπαϊκά», (βαλς, τανγκό, ρομάντζες, τραγούδια επιθεωρήσεων) ρεπερτόριο ευρύτατα διαδεδομένο στο αστικό «κλίμα» της Αγιάσου. Ελπίζουμε ότι η συνέχεια της εκδοτικής προσπάθειας των Αγιασωτών θα συμπεριλάβει και κάποια δείγματα απ’ αυτά τα κομμάτια. Τέλος, πρέπει να σταθούμε ιδιαίτερα στα πολύ φροντισμένα ένθετα των εκδόσεων, που περιλαμβάνουν τα κείμενα των τραγουδιών, μαζί με σύντομα πληροφοριακά κείμενα για το χρονικό της έκδοσης, τη Λέσβο, την Αγιάσο, τη μουσική και τους χορούς του νησιού. Η επιμελημένη εικόνα της έκδοσης συμπληρώνεται από ιστορικές φωτογραφίες της Αγιάσου και των μουσικών της.

Ειδήσεις Σήμερα: