Το σώμα, το κενό και ατέρμονη έλξη για το θηλυκό στοιχείο: Ο Άνις Καπούρ «παραμένει άστεγος στο μυαλό του»

Για περισσότερα από σαράντα χρόνια, ο Άνις Καπούρ εξερευνά τα όρια της γλυπτικής, δημιουργώντας έργα που συχνά μοιάζουν να αμφισβητούν την ίδια τους την ύπαρξη. Από τις πρώτες του εγκαταστάσεις με χρωματισμένες σκόνες τη δεκαετία του 1980 μέχρι τα μνημειακά έργα που έχουν τοποθετηθεί σε δημόσιους χώρους ανά τον κόσμο, η δουλειά του κινείται διαρκώς ανάμεσα στο υλικό και το άυλο, στο ορατό και το αόρατο.

Η νέα αναδρομική έκθεσή του στη Hayward Gallery του Λονδίνου συγκεντρώνει πολλές από τις βασικές ιδέες που τον απασχολούν εδώ και δεκαετίες: το σώμα, το κενό, το εσωτερικό του ανθρώπου, αλλά και τη σχέση ανάμεσα στο έργο τέχνης και τον χώρο που το περιβάλλει.

Ο Βρετανοϊνδός γλύπτης Άνις Καπούρ ποζάρει δίπλα στην εγκατάστασή του «Tsunami» (2025) κατά τη διάρκεια της δημοσιογραφικής προεπισκόπησης της έκθεσης «Άνις Καπούρ» στη γκαλερί Χέιγουορντ, στο Λονδίνο, στις 15 Ιουνίου 2026. REUTERS/Chris J. Ratcliffe.

Ένα έργο που κυριαρχεί στον χώρο

Η έκθεση ξεκινά με το All of Nothing (2026), μια τεράστια φουσκωτή κατασκευή που σχεδόν γεμίζει ολόκληρη την πρώτη αίθουσα της γκαλερί. Ο επισκέπτης δεν μπορεί να δει το έργο συνολικά με μία ματιά, αλλά αναγκάζεται να κινηθεί γύρω του και να βιώσει τη φυσική του παρουσία.

Ο ίδιος ο Καπούρ εξηγεί σε συνέντευξή του στο Art Newspaper πως «το σώμα βρίσκεται στο επίκεντρο της γλυπτικής» και τον ενδιαφέρει η στιγμή όπου ο θεατής έρχεται αντιμέτωπος με ένα έργο που τον αναγκάζει να επαναπροσδιορίσει τη σχέση του με τον χώρο. Για τον καλλιτέχνη, το γλυπτό δεν είναι ποτέ ένα αυτόνομο αντικείμενο, αλλά κάτι που συνδέεται άμεσα με την αρχιτεκτονική που το περιβάλλει.

Ένας εικονολήπτης καταγράφει την εγκατάσταση «All of Nothing» (2026) του Βρετανοϊνδού γλύπτη Άνις Καπούρ κατά τη διάρκεια της δημοσιογραφικής προεπισκόπησης της έκθεσής του στη γκαλερί Χέιγουορντ, στο Λονδίνο, στις 15 Ιουνίου 2026. REUTERS/Chris J. Ratcliffe.

Ανάμεσα στο «κάτι» και το «τίποτα»

Η έννοια της αντίφασης βρίσκεται στον πυρήνα της δουλειάς του. Αναφερόμενος στο νέο έργο του, ο Καπούρ σημειώνει: «Διάλεξα αυτόν τον τίτλο πολύ συνειδητά, γιατί είναι ένα τεράστιο πράγμα, αλλά ταυτόχρονα είναι και τίποτα. Σε ένα επίπεδο δεν είναι παρά ένα χαζό μπαλόνι».

Αυτή η συνύπαρξη αντιθέσεων χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος της πορείας του. Τα έργα του είναι βαριά και επιβλητικά, αλλά συχνά δημιουργούν την αίσθηση ότι αποϋλοποιούνται. Το Cloud Gate στο Σικάγο ή το Tsunami, που παρουσιάζεται στη Hayward Gallery, είναι γιγαντιαίες μεταλλικές κατασκευές οι οποίες αντανακλούν πλήρως το περιβάλλον τους, μετατρέποντας τη συμπαγή ύλη σε μια διαρκώς μεταβαλλόμενη εικόνα.

Βοηθός της γκαλερί ποζάρει δίπλα στην εγκατάσταση «Mount Moriah at the Gate of the Ghetto» (2022) του Άνις Καπούρ κατά τη διάρκεια της δημοσιογραφικής προεπισκόπησης της έκθεσής του στη γκαλερί Χέιγουορντ, στο Λονδίνο, στις 15 Ιουνίου 2026. REUTERS/Chris J. Ratcliffe.

Το κόκκινο ως εσωτερικός κόσμος

Κεντρική θέση στην έκθεση καταλαμβάνει και το νέο έργο Ha Makom, μια εκτεταμένη εγκατάσταση από έντονη κόκκινη χρωστική. Ο τίτλος σημαίνει «ο τόπος» στα εβραϊκά και παραπέμπει στην καμπαλιστική παράδοση, όπου η έννοια του τόπου συνδέεται με το θείο.

Ο Καπούρ εξηγεί ότι μέσα από αυτό το έργο αναζητά «το κόκκινο σε μια πολύ συγκεκριμένη διάθεση», αλλά και την αίσθηση της ετερότητας, σαν ο θεατής να βρίσκεται μπροστά σε κάτι που ανήκει σε έναν διαφορετικό κόσμο.

Το κόκκινο, άλλωστε, αποτελεί διαχρονικό στοιχείο της δουλειάς του. Για τον ίδιο συνδέεται με το σώμα, το αίμα και το εσωτερικό του ανθρώπου, λειτουργώντας ως ένας δρόμος προς όσα παραμένουν συνήθως αόρατα.

Βοηθός της γκαλερί ποζάρει δίπλα στην εγκατάσταση «Untitled» («Χωρίς Τίτλο», 2026) του Άνις Καπούρ κατά τη διάρκεια της δημοσιογραφικής προεπισκόπησης της έκθεσής του στη γκαλερί Χέιγουορντ, στο Λονδίνο, στις 15 Ιουνίου 2026. REUTERS/Chris J. Ratcliffe.

Η σάρκα, το σώμα και το «μέσα»

Τα τελευταία χρόνια το έργο του έχει αποκτήσει πιο οργανικές και σωματικές αναφορές. Στη σειρά Ritual Expiation (2025-26), που παρουσιάζεται επίσης στη Hayward Gallery, γλυπτά που θυμίζουν σπλάχνα και ανθρώπινους ιστούς τοποθετούνται μέσα σε μεταλλικούς δίσκους, παραπέμποντας σε τελετουργίες θυσίας ή κάθαρσης.

«Κανένα από αυτά δεν είναι αληθινό, είναι φτιαγμένα από σιλικόνη», διευκρινίζει ο καλλιτέχνης. Παρόλα αυτά, τα έργα παραμένουν βαθιά σωματικά και προκαλούν μια σχεδόν ενστικτώδη αντίδραση στον θεατή.

Όπως λέει ο ίδιος, «αυτός είναι ο λόγος που επιστρέφω ξανά και ξανά σε διαφορετικούς τρόπους θέασης του εσωτερικού». Αν το κενό αποτέλεσε για χρόνια το βασικό του εργαλείο για να μιλήσει για τον εσωτερικό κόσμο, αυτά τα νέα έργα αποτελούν μια διαφορετική εκδοχή της ίδιας αναζήτησης.

Ο Βρετανοϊνδός γλύπτης Άνις Καπούρ ποζάρει δίπλα στην εγκατάστασή του «Mount Moriah at the Gate of the Ghetto» (2022) κατά τη διάρκεια της δημοσιογραφικής προεπισκόπησης της έκθεσής του στη γκαλερί Χέιγουορντ, στο Λονδίνο, στις 15 Ιουνίου 2026. REUTERS/Chris J. Ratcliffe.

Η διαρκής έλξη προς το θηλυκό στοιχείο

Ένα από τα πιο προσωπικά σημεία της συνέντευξης αφορά τη γυναικεία διάσταση που διακρίνει ο ίδιος στο έργο του. Πολλά από τα γλυπτά του παραπέμπουν περισσότερο σε θηλυκούς συμβολισμούς παρά σε ανδρικούς, κάτι που ο Καπούρ θεωρεί αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητάς του.

«Είμαι ετεροφυλόφιλος, είμαι άνδρας, κι όμως αυτό το κομμάτι υπήρχε πάντα μέσα μου», λέει χαρακτηριστικά. «Έλκομαι έντονα από το θηλυκό στοιχείο».

Ο ίδιος συνδέει αυτή την έλξη με πολιτισμικές και ανθρωπολογικές αναφορές. Αναφέρεται μάλιστα στη θεωρία του ανθρωπολόγου Κρις Νάιτ, σύμφωνα με την οποία οι πρώτες πολιτισμικές εκδηλώσεις της ανθρωπότητας γεννήθηκαν όταν γυναίκες κάλυπταν το σώμα τους με κόκκινη ώχρα και χόρευαν τελετουργικά. Για τον Καπούρ, αυτή η εικόνα αποτελεί μια από τις πιο πειστικές αφηγήσεις για την απαρχή της ανθρώπινης δημιουργικότητας.

Ο Βρετανοϊνδός γλύπτης Άνις Καπούρ ποζάρει δίπλα στην εγκατάστασή του «Ha Makom» (2022) κατά τη διάρκεια της δημοσιογραφικής προεπισκόπησης της έκθεσής του στη γκαλερί Χέιγουορντ, στο Λονδίνο, στις 15 Ιουνίου 2026. REUTERS/Chris J. Ratcliff

Η αίσθηση του «μη ανήκειν»

Γεννημένος στην Ινδία από Ινδό πατέρα και μητέρα εβραϊκής καταγωγής από το Ιράκ, έχοντας ζήσει στο Ισραήλ πριν εγκατασταθεί στη Βρετανία, ο Καπούρ θεωρεί ότι η ζωή του διαμορφώθηκε από διαφορετικές πολιτισμικές επιρροές.

Αναλογιζόμενος αυτή τη διαδρομή, παραδέχεται ότι κουβαλά μια μόνιμη αίσθηση μετακίνησης και αστάθειας. «Παραμένω άστεγος μέσα στο μυαλό μου», λέει χαρακτηριστικά, περιγράφοντας ένα αίσθημα που θεωρεί πως επηρεάζει και την τέχνη του.

Το απόλυτο μαύρο

Εκτός από το κόκκινο, ο Καπούρ έχει συνδεθεί τα τελευταία χρόνια και με το Vantablack, το υλικό που απορροφά περισσότερο από το 99% του ορατού φωτός. Χάρη σε αυτή την τεχνολογία, ορισμένα έργα του μοιάζουν να εξαφανίζονται μπροστά στα μάτια του θεατή, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση ενός κενού χωρίς βάθος.

Ο ίδιος επιμένει ότι «δεν πρόκειται για χρώμα αλλά για τεχνολογία», εξηγώντας πως το φως παγιδεύεται ανάμεσα σε νανοσωλήνες και δεν μπορεί να ανακλαστεί πίσω στο μάτι. Το αποτέλεσμα είναι μια επιφάνεια τόσο σκοτεινή ώστε μοιάζει να καταργεί το ίδιο το αντικείμενο.

Για τον Καπούρ, αυτά τα έργα βρίσκονται σε μια ενδιάμεση περιοχή ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό, ανάμεσα στην ύπαρξη και την απουσία. Μια περιοχή που εξακολουθεί να τροφοδοτεί την καλλιτεχνική του αναζήτηση ύστερα από περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες δημιουργίας.

*Η έκθεση του Άνις Καπούρ στην Hayward Gallery στο Λονδίνο θα είναι ανοικτή για το κοινό έως τις 18 Οκτωβρίου.