«Catnomics»: πώς η εμμονή της Ιαπωνίας με τις γάτες έγινε μια βιομηχανία αξίας δισεκατομμυρίων

Η επιρροή τους είναι εμφανής σε κάθε γωνιά της κοινωνίας, μέλη της αυτοκρατορικής οικογένειας έχουν γάτες ως κατοικίδια και το Τόκιο διαθέτει ακόμη και τη δική του «πόλη των γατών».

Τα χαρακτηριστικά των αιλουροειδών κοσμούν τα εξώφυλλα αμέτρητων μυθιστορημάτων, έχουν τη δική τους επίσημα καθιερωμένη ημέρα αφιερωμένη στη γοητεία και τη δημοτικότητά τους, ενώ εδώ και μία δεκαετία ξεπερνούν τους σκύλους σε αριθμό ως κατοικίδια ζώα.

Η επιρροή των γατών είναι εμφανής σε κάθε πτυχή της ιαπωνικής κοινωνίας. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση, αναμένεται να συνεισφέρουν φέτος περίπου 3 τρισεκατομμύρια γιεν (18,8 δισ. δολάρια) στην ιαπωνική οικονομία — ένα φαινόμενο που έχει ονομαστεί «catnomics» (οικονομία των γατών).

Η δύναμη της γάτας είναι ιδιαίτερα αισθητή σε μια παλιά συνοικία του Τόκιο, όπου ένα πρόσφατο απόγευμα επισκέπτες από τη Βόρεια Αμερική, την Αυστραλία και την Ευρώπη περιπλανιόνταν στη λεγόμενη «πόλη των γατών» της ιαπωνικής πρωτεύουσας.

Η παγκόσμια άνθηση της ιαπωνικής λογοτεχνίας έχει μετατρέψει τη γάτα σε ένα πανίσχυρο εργαλείο μάρκετινγκ, περισσότερο από έναν αιώνα μετά τη συγγραφή ενός από τα πιο γνωστά ιαπωνικά μυθιστορήματα, του «Είμαι μια Γάτα» του Νατσούμε Σοσέκι, το οποίο αφηγείται την ιστορία μέσα από τα μάτια μιας οικόσιτης γάτας.

Οι γάτες κατέχουν εξέχουσα θέση στα σουρεαλιστικά μυθιστορήματα του Χαρούκι Μουρακάμι, αλλά και σε δεκάδες άλλα έργα, όπως το «Τα Χρονικά της Περιπλανώμενης Γάτας» της Χίρο Αρικάουα και το «Η Γάτα Επισκέπτης» του Τακάσι Χιραΐντε. Οι εκδότες έχουν μάλιστα εκμεταλλευτεί τη διαφημιστική δύναμη των γατών, τοποθετώντας τις στα εξώφυλλα βιβλίων που έχουν ελάχιστη ή και καμία σχέση με αυτές.

Γδέρνοντας… χρήμα

Σε μια χώρα όπου οι άνθρωποι αγαπούν ιδιαίτερα τα κατοικίδια και όπου οι οικόσιτες γάτες και οι σκύλοι είναι περισσότεροι από τα παιδιά κάτω των 15 ετών, τα ιαπωνικά νοικοκυριά διατηρούσαν το 2025 περίπου 8,8 εκατομμύρια γάτες, έναντι 6,8 εκατομμυρίων σκύλων, σύμφωνα με έρευνα της Ιαπωνικής Ένωσης Τροφών για Κατοικίδια. Η ίδια έρευνα υπολόγισε ότι ένα νοικοκυριό με γάτα δαπανά κατά μέσο όρο σχεδόν 1,8 εκατομμύρια γιεν (11.300 δολάρια) κατά τη διάρκεια της ζωής του ζώου, σύμφωνα με τον Guardian.

Αυτό το επίπεδο αφοσίωσης είναι που καθιστά τις γάτες μεγάλη επιχειρηματική υπόθεση. Στην πιο πρόσφατη έκθεσή του για την «οικονομία των γατών», ο επίτιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Κανσάι, Κατσουχίρο Μιγιαμότο, εκτιμά ότι τα ζώα αυτά θα προσθέσουν σχεδόν 3 τρισεκατομμύρια γιεν (18,8 δισ. δολάρια) στην αξία της ιαπωνικής οικονομίας το 2026.

Συνυπολογίζοντας τις δαπάνες των καταναλωτών σε καφέ με γάτες, σε φωτογραφικά λευκώματα και σε άλλα σχετικά προϊόντα, καθώς και τις πωλήσεις και τους μισθούς στον κλάδο παραγωγής τροφών για γάτες και σε συναφείς επιχειρήσεις, ο Μιγιαμότο σημείωσε ότι η εκτίμηση αυτή υπολείπεται ελάχιστα από το οικονομικό αποτύπωμα της Παγκόσμιας Έκθεσης της Οσάκα το 2025.

Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι οι γάτες εξακολουθούν να παράγουν «συγκρίσιμο οικονομικό αποτέλεσμα, αποδεικνύοντας τη σημαντική συμβολή τους στην ιαπωνική οικονομία».

Ανάμεσα στους γνωστούς ιδιοκτήτες γατών στην Ιαπωνία συγκαταλέγονται ο αυτοκράτορας και η αυτοκράτειρα, ενώ η πρωθυπουργός Σανάε Τακαΐτσι έχει δηλώσει ότι προτιμά τις γάτες από τους σκύλους.

Τα πιο «ζεν» πλάσματα της φύσης

Πιστεύεται ότι οι γάτες εισήχθησαν στην Ιαπωνία κατά την περίοδο Νάρα (710–794 μ.Χ.) μέσω Ιαπώνων απεσταλμένων που επέστρεφαν από την Κίνα της δυναστείας Τανγκ. Πολλές φιλοξενήθηκαν σε βουδιστικούς ναούς, όπου προστάτευαν τα θρησκευτικά χειρόγραφα από τα τρωκτικά, ένας ρόλος που τους προσέδωσε ιδιαίτερο, σχεδόν μυστικιστικό κύρος στα μάτια των ανθρώπων.

Οι γάτες θεωρούνται τα πιο «ζεν» πλάσματα της φύσης, καθώς καταφέρνουν αβίαστα να αποπνέουν ηρεμία και αποστασιοποίηση — μια κατάσταση που οι άνθρωποι προσπαθούν να κατακτήσουν σε ολόκληρη τη ζωή τους χωρίς πάντα να τα καταφέρνουν.

«Οι γάτες δεν ζουν για τη στιγμή· ζουν μέσα στη στιγμή», δήλωσε ο συγγραφέας Στίβεν Μάνσφιλντ, ο οποίος ζει στην Ιαπωνία. «Δεν εγκλωβίζονται ούτε στο παρελθόν ούτε στο μέλλον, γι’ αυτό το μυαλό τους είναι πιθανότατα πολύ λιγότερο φορτωμένο από το δικό μας».

Τα πορσελάνινα αγαλματίδια μανέκι νέκο (η «γάτα που καλεί») θεωρείται ότι εμπνεύστηκαν από τον ναό Γκοτόκουτζι στο Τόκιο. Σύμφωνα με τον θρύλο, ένας πλούσιος φεουδάρχης είχε βγει για κυνήγι όταν τον έπιασε μια σφοδρή καταιγίδα. Καθώς είχε καταφύγει κάτω από ένα δέντρο, είδε μια γάτα να τον καλεί από τα σκαλιά του ερειπωμένου ναού. Όταν πλησίασε το ζώο, ένας κεραυνός χτύπησε το σημείο όπου βρισκόταν λίγα δευτερόλεπτα νωρίτερα. Ως ένδειξη ευγνωμοσύνης, ο άρχοντας αγόρασε τον ναό και τον αποκατέστησε.

Σήμερα τα μανέκι νέκο συναντώνται παντού σε καταστήματα και εστιατόρια, των οποίων οι ιδιοκτήτες ελπίζουν σε μια δική τους στιγμή τύχης, όπως εκείνη του Γκοτόκουτζι.

Όπως και οι συγγενείς τους στο αραιοκατοικημένο νησί Αοσίμα, οι γάτες της Ιαπωνίας μπορούν να ευημερούν μόνο όσο υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι για να τις συντηρούν. Με τη μακροχρόνια δημογραφική συρρίκνωση της χώρας να θεωρείται πλέον σχεδόν αναπόφευκτη, η γήρανση του πληθυσμού ενδέχεται σύντομα να οδηγήσει σε σημαντική μείωση του αριθμού των κατοικίδιων γατών.

Προς το παρόν, όμως, οι γάτες της Ιαπωνίας έχουν κάθε λόγο να αισθάνονται πως ζουν την καλύτερη δυνατή ζωή.