Η Ευρώπη ξανασχεδιάζει το μέλλον της επενδύοντας στην κυκλική οικονομία

Το γεγονός είναι καταγεγραμμένο: οι πρώτες ύλες δεν είναι για πάντα, ο πληθυσμός αυξάνεται και η Ευρωπαϊκή Ένωση παράγει κάθε χρόνο το ασύλληπτο νούμερο των 2,1 δισεκατομμυρίων τόνων απορριμμάτων. Πίσω από αυτούς τους αριθμούς κρύβεται ένα οικονομικό μοντέλο που δείχνει να έχει φτάσει στα όριά του.

Για δεκαετίες, η παγκόσμια αγορά λειτουργούσε γραμμικά: εξόρυξη, κατασκευή, κατανάλωση, πέταμα. Σήμερα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επιχειρεί να επιβάλει μια ιστορική στροφή, πιέζοντας για την πλήρη μετάβαση στην κυκλική οικονομία.

Στόχος; Μια κλιματικά ουδέτερη και μη τοξική οικονομία μέχρι το 2050, όπου η λέξη «σκουπίδι» θα ανήκει (σταδιακά) στο παρελθόν.

Τι σημαίνει κυκλική οικονομία;

Πρόκειται για μια ριζική φιλοσοφική αλλαγή στην παραγωγή και την κατανάλωση. Στο κυκλικό μοντέλο, τα υπάρχοντα υλικά και προϊόντα διαμοιράζονται, εκμισθώνονται, επαναχρησιμοποιούνται, επισκευάζονται και ανακυκλώνονται για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Με τον τρόπο αυτό, ο κύκλος ζωής των προϊόντων παρατείνεται στο μέγιστο, που σημαίνει ότι όταν ένα προϊόν φτάσει στο οριστικό τέλος της ζωής του, τα συστατικά του δεν καταλήγουν σε μια χωματερή, αλλά κρατούνται μέσα στην οικονομία μέσω της ανακύκλωσης, δημιουργώντας ένα νέο κύκλο ζωής.

Το τέλος της «προγραμματισμένης απαξίωσης»

Το παραδοσιακό μοντέλο βασίστηκε στην αφθονία φθηνών πόρων και, συχνά, στην προγραμματισμένη απαξίωση, όπερ σημαίνει τη σκόπιμη, δηλαδή, σχεδίαση ενός προϊόντος ώστε να χαλάσει γρήγορα, αναγκάζοντας τον καταναλωτή να αγοράσει ένα νέο. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει κηρύξει τον πόλεμο σε αυτή την πρακτική, θεσπίζοντας αυστηρά μέτρα προστασίας.

Τα 3 μεγάλα οφέλη της μετάβασης

1. Φρένο στην οικολογική καταστροφή

Ο επανασχεδιασμός των προϊόντων είναι το κλειδί, καθώς πάνω από το 80% των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ενός προϊόντος καθορίζεται κατά τη φάση του σχεδιασμού του. Η κυκλική οικονομία μειώνει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και επιβραδύνει την εξάντληση των φυσικών πόρων. Παράλληλα, βάζει στο στόχαστρο τα υπερβολικά πακέτα συσκευασίας, αν αναλογιστεί κανείς ότι ο μέσος Ευρωπαίος παράγει περίπου 190 κιλά απορριμμάτων συσκευασίας ετησίως (!).

2. Απεξάρτηση από τρίτες χώρες

Το 2022, κάθε Ευρωπαίος κατανάλωσε κατά μέσο όρο 14,9 τόνους πρώτων υλών. Το 2023, το εμπόριο πρώτων υλών της ΕΕ με τον υπόλοιπο κόσμο ανήλθε σε 165 δισ. ευρώ, αφήνοντας ένα εμπορικό έλλειμμα 29 δισ. ευρώ. Η ανακύκλωση κρίσιμων πρώτων υλών (όπως αυτές που απαιτούνται για μπαταρίες και ηλεκτρικούς κινητήρες) μειώνει την εξάρτηση από ασταθείς ξένες αγορές και σταθεροποιεί τις τιμές.

3. Θέσεις εργασίας & Κέρδος για τον καταναλωτή

Η στροφή στην κυκλικότητα εκτιμάται ότι μπορεί να δημιουργήσει 700.000 νέες θέσεις εργασίας στην ΕΕ έως το 2030. Ταυτόχρονα, οι καταναλωτές θα έχουν πρόσβαση σε πιο ανθεκτικά και καινοτόμα προϊόντα, γλιτώνοντας χρήματα μακροπρόθεσμα.

Η ΕΕ προς το 2050

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θορυβημένη και προβληματισμένη από τις αδυναμίες που ανέδειξε η πανδημία Covid-19 στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, έχει ξεδιπλώσει ένα μπαράζ νομοθετικών πακέτων από το 2022 έως σήμερα:

• Οικολογικός σχεδιασμός & Ψηφιακά διαβατήρια: Τα προϊόντα θα φέρουν «Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος», προσφέροντας πλήρη διαφάνεια για τη διάρκεια ζωής και τα υλικά τους.
• Το «Δικαίωμα στην επισκευή» (Απρίλιος 2024): Θεσπίστηκε νέα οδηγία που καθιστά τις επισκευές ευκολότερες και φθηνότερες από την αγορά ενός νέου προϊόντος.
• Μπλόκο στο Greenwashing (Ιανουάριος 2024): Απαγορεύονται οι παραπλανητικές οικολογικές επικλίσεις των εταιρειών χωρίς αποδείξεις.
• Πιστοποίηση απορρόφησης άνθρακα (Απρίλιος 2024): Ένα νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την ακριβή μέτρηση και αποθήκευση του άνθρακα.

Οι 7 τομείς της καθημερινότητας που αλλάζουν ριζικά

Η ευρωπαϊκή στρατηγική εστιάζει σε επτά κρίσιμους τομείς:

• Πλαστικά: Σταδιακή κατάργηση των μικροπλαστικών.
• Κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα: Σήμερα ανακυκλώνεται λιγότερο από το 1% των ρούχων. Στόχος είναι έως το 2030 τα ρούχα να είναι ανθεκτικά, ανακυκλώσιμα και χωρίς επικίνδυνες ουσίες.
• Ηλεκτρονικά (e–waste): Αποτελεί το ταχύτερα αναπτυσσόμενο ρεύμα αποβλήτων στην ΕΕ. Προωθείται η επέκταση της διάρκειας ζωής τους.
• Τρόφιμα & Νερό: Το 10% των τροφίμων στην ΕΕ σπαταλιέται. Στόχος είναι η μείωση της σπατάλης στο μισό έως το 2030.
• Συσκευασίες: Έγκριση νέων κανόνων (Απρίλιος 2024) για τη δραστική μείωση των απορριμμάτων συσκευασίας.
• Μπαταρίες & Οχήματα: Επιβολή χαμηλού αποτυπώματος άνθρακα και τήρηση κοινωνικών/οικολογικών προτύπων στην παραγωγή τους.
• Κατασκευές & Κτήρια: Ο κατασκευαστικός κλάδος ευθύνεται για πάνω από το 35% των συνολικών αποβλήτων της ΕΕ. Ψηφίστηκαν νέοι κανόνες (Μάρτιος 2024) για κλιματικά ουδέτερα κτήρια έως το 2050.

Στοπ στις «εξαγωγές σκουπιδιών»

Μέχρι πρόσφατα, η Ευρώπη «έλυνε» μέρος του προβλήματός της εξάγοντας τα σκουπίδια της. Το 2022, εξήγαγε 32,1 εκατομμύρια τόνους αποβλήτων σε χώρες εκτός ΕΕ (κυρίως μέταλλα στην Τουρκία και χαρτί στην Ινδία).

Τον Φεβρουάριο του 2024, το Κοινοβούλιο έβαλε οριστικό τέλος σε αυτή την πρακτική, απαγορεύοντας τις εξαγωγές πλαστικών αποβλήτων σε χώρες εκτός ΟΟΣΑ και αυστηροποιώντας τις προϋποθέσεις για τις υπόλοιπες.

Πλέον, η Ευρώπη καλείται να διαχειριστεί τα του οίκου της, αποδεικνύοντας στην πράξη ότι η κυκλικότητα δεν είναι μια θεωρητική πολυτέλεια, αλλά η μοναδική στρατηγική επιβίωσης για το μέλλον.

ΠΗΓΗ: European Parliament