Τζιχάντ στην «αυλή» της Ευρώπης – Θα γίνει το Μάλι η πρώτη χώρα που κυβερνά η Αλ Κάιντα «με τη βούλα»;

Πρώην γαλλική αποικία στη δυτική Αφρική, νότια της Αλγερίας -σε απόσταση περίπου 2.000 χλμ από τις μεσογειακές ακτές της- και με πολυτάραχη ιστορία, το Μάλι έχει γίνει από τα τέλη Απριλίου σημείο αναφοράς της τζιχαντιστικής τρομοκρατίας.

Υπό χούντα και ρωσική «κηδεμονία» ασφαλείας εδώ και έξι χρόνια, έχει ξαναβιώσει στο παρελθόν ανάλογα κύματα βίας.

Είναι ωστόσο η πρώτη φορά που οι τζιχαντιστές, σε συμμαχία με αυτονομιστές, βρίσκονται κοντά στην κατάληψη της εξουσίας και του ελέγχου μιας ολόκληρης χώρας.

Αποφασισμένοι να ιδρύσουν αφρικανικό χαλιφάτο, μαχητές υπό τη σημαία της αλ Κάιντα προελαύνουν στα εδάφη του Μάλι, έκτασης 9,5 φορές όσο η Ελλάδα.

Έχοντας ήδη καταλάβει πόλεις και στρατιωτικές βάσεις, πλέον πολιορκούν την πρωτεύουσα Μπαμάκο.

Επιτέθηκαν στο διεθνές αεροδρόμιο και στο αρχηγείο του στρατού.

Μεταξύ των εκατοντάδων θυμάτων τους είναι και ο υπουργός Άμυνας του Μάλι.

Πρόκειται επί της ουσίας για έναν πόλεμο σε διπλό μέτωπο, με τις συντονισμένες επιθέσεις των τζιχαντιστών της οργάνωσης JNIM και του Μετώπου Απελευθέρωσης του Αζαουάντ (FLA) των αυτονομιστών Τουαρέγκ, νομαδικού λαού που έχει ασπαστεί το Ισλάμ.

Οι μεν εξαπολύουν επιθέσεις κοντά στην Μπαμάκο, οι δε δρουν κυρίως στο βόρειο τμήμα -όπου επιδιώκουν την ίδρυση ανεξάρτητου κράτους- εκδιώκοντας μισθοφόρους της ρωσικής ομάδας Afrika Korps: τη διάδοχο της διαβόητης Wagner.

Από κοινού, επιφέρουν άνευ προηγουμένου πλήγμα στη στρατιωτική χούντα που κυβερνά το Μάλι από το πραξικόπημα του 2020.

Περισσότερο συμφέροντος παρά ιδεολογική, η συμμαχία τους παραμένει εύθραυστη.

Η δε χούντα υποστηρίζει ότι έχει «εξουδετερώσει» εκατοντάδες μαχητές.

Όμως «η απειλή εξακολουθεί να υπάρχει», παραδέχθηκε ο εκπρόσωπος της στρατιωτικής χούντας, ενόσω στο Μάλι εξαπλώνεται ένα κλίμα πανικού.

Υπάρχουν αναφορές ακόμη και για λιντσαρίσματα από πολίτες σε βάρος ατόμων που μοιάζουν με μέλη των επιτιθέμενων ομάδων.

Μοιραία, η ανησυχία κορυφώνεται και στις γειτονικές χώρες, κυρίως στη Μπουρκίνα Φάσο και στον Νίγηρα, όπου η παρουσία των τζιχαντιστών της JNIM είναι επίσης ισχυρή.

Οι οβιδιακές μεταμορφώσεις ενός «Παγκόσμιου Τρομοκράτη»

Σήμερα 70 ετών, ο Ιγιάντ Αγκ Γκάλι, ιδρυτής και ηγέτης της JNIM -βραχίονα της αλ Κάιντα στο Μάλι και στη Δυτική Αφρική- χαρακτηρίζεται από τον ΟΗΕ «Παγκόσμιος Τρομοκράτης».

Είναι η κατάληξη πολλών οβιδιακών μεταμορφώσεων ενός πρώην λάτρη του αλκοόλ και της μουσικής.

Μέλος ισχυρής οικογένειας των Τουαρέγκ, ορφανός νωρίς από πατέρα κατά την εξέγερση της δεκαετίας του 1960, ο Αγκ Γκάλι έγινε κοντά στα 20 του μισθοφόρος στη Λιβύη του Μουαμάρ αλ-Καντάφι.

Εκεί, σε στρατόπεδα εκπαίδευσης, γνώρισε μια ομάδα μουσικών Τουαρέγκ που αργότερα θα έκαναν παγκόσμια καριέρα με το όνομα Tinariwen, κερδίζοντας ένα Grammy.

Ο Αγκ Γκάλι έγινε μέλος τους στα πρώτα βήματα τους, «διαβάζοντας» τη δύναμη της μουσικής ως «όπλο».

Έπαιζε ενίοτε κρουστά και έγραψε τους στίχους ενός τραγουδιού, του Bismillah που κυκλοφόρησε χρόνια αργότερα στο πρώτο τους άλμπουμ.

Οι δρόμοι τους είχαν τότε ήδη χωρίσει, με τον Αγκ Γκάλι να ακολουθεί μια πολυδαίδαλη πορεία.

Από μισθοφόρος στη Λιβύη τη δεκαετία του ’80, έγινε την επόμενη δεκαετία ηγέτης επαναστατημένων Τουαρέγκ στο Μάλι, διαπραγματευτής της ειρηνευτικής συμφωνίας με την κυβέρνηση στο Μπαμάκο και σύνδεσμος μεταξύ των δύο πλευρών, με έφεση στα λούσα.

Το σημείο καμπής ήλθε στα τέλη του 20ου αιώνα, έπειτα από επαφές του με σκληροπυρηνικούς Πακιστανούς ισλαμιστές.

Μέσω της ριζοσπαστικοποίησης, ο Αγκ Γκάλι αύξησε την επιρροή του.

Βρέθηκε το 2008 μέλος της διπλωματικής αποστολής του Μάλι στη Σαουδική Αραβία, πριν ανακληθεί δύο χρόνια αργότερα στο Μπαμάκο, και αμέσως μετά απορριπτέος από τους -εκ νέου εξεγερμένους- Τουαρέγκ, λόγω του εξτρεμισμού του.

Απάντησε με την ίδρυση τζιχαντιστικής ομάδας το 2012, με διακηρυγμένο στόχο την επιβολή του νόμου της Σαρία σε όλο το Μάλι.

Κατέληξε στη συνένωση ομάδων ακραίων εξτρεμιστών στην JNIM, υπό τη σημαία της αλ Κάιντα και με τον Ιγιάντ Αγκ Γκάλι ως  «Εμίρη» να απαγορεύει ακόμη και τη μουσική.

Γεωπολιτικοί τριγμοί πολύ πέρα από το Μάλι

Ο Ιγιάντ Αγκ Γκάλι και οι τζιχαντιστές του είχαν δείξει εξ αρχής το πόσο αδίστακτοι είναι.

Πριν καν την ίδρυση της JNIM, η πρώτη τζιχαντιστική οργάνωσή του, Ansar Dine, είχε σκορπίσει τον τρόμο και τον θάνατο στο βόρειο Μάλι, πολεμώντας ακόμη και τους Τουαρέγκ και επιβάλλοντας στις περιοχές ελέγχου τους τη Σαρία.

Έκοβαν τα χέρια όσων κατηγορούσαν για κλοπές. Μαστίγωναν ή λιθοβολούσαν υποτιθέμενους μοιχούς.

Δολοφόνησαν αιχμάλωτους στρατιώτες.

Βασάνισαν, βίασαν και ανάγκασαν γυναίκες και κορίτσια σε σεξουαλική δουλεία.

Κατέστρεψαν ιερά που αποτελούσαν μέρος του Μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Unesco.

Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε ένταλμα σύλληψης εναντίον του Αγκ Γκάλι το 2017 για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Αποσφραγίστηκε το 2024. Ματαίως.

Όπως και οι γαλλικές δυνάμεις πριν εκδιωχθούν το 2022 από το Μάλι, η χούντα και οι Ρώσοι μισθοφόροι δεν έχουν καταφέρει να τον συλλάβουν.

Η JNIM έγινε αντιθέτως όλο και πιο ισχυρή τα τελευταία χρόνια.

Το λαθρεμπόριο και η παράτυπη μετανάστευση στην Ευρώπη έγιναν πηγές πλουτισμού, μαζί με την εξόρυξη χρυσού και την επιβολή «ισλαμικού φόρου» στις περιοχές που ελέγχει.

Παραμένει άγνωστο εάν θα κρατήσει η ευκαιριακή συμμαχία της με τους Τουαρέγκ, που αγωνίζονται εδώ και δεκαετίες για την ίδρυση ενός ανεξάρτητου κράτους, με κοσμικό χαρακτήρα, στον βορρά του Μάλι.

Εάν όμως οι πιστοί στην αλ Κάιντα τζιχαντιστές επικρατήσουν, οι γεωπολιτικοί τριγμοί θα είναι εκκωφαντικοί σε μια περιοχή όπου οι ανταγωνισμοί μεγάλων και μεσαίων δυνάμεων θεριεύουν, τα αποτυχημένα κράτη πολλαπλασιάζονται και η τρομοκρατική απειλή μετατρέπει τη ζώνη του Σαχέλ σε παγκόσμιο επίκεντρο του τζιχαντισμού, ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση.