Σε πείσμα όσων λέει η κυβέρνηση, οι πολίτες δεν αισθάνονται ότι σήμερα η οικονομική τους κατάσταση είναι καλύτερη

Ήταν ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα της πρόσφατης δημοσκόπησης της Metron Analysis για το MEGA. Η πλειοψηφία των ερωτηθέντων (52%) απάντησε ότι το 2019 είχε μεγαλύτερη οικονομική άνεση σε σχέση με σήμερα.

Η διαπίστωση αυτή εντυπωσιάζει γιατί βασική πλευρά της κυβερνητικής ρητορικής το τελευταίο διάστημα είναι το υποτιθέμενο success story στην οικονομία, ως προς τη διατήρηση ρυθμών ανάπτυξης υψηλότερων από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ως προς την υποχώρηση της ανεργίας και ως προς την αύξηση των εισοδημάτων και του μέσου μισθού.

Όμως, φαίνεται ότι η εκτίμηση των πολιτών είναι ότι η πραγματικότητα είναι πιο κοντά στο «οι αριθμοί ευημερούν και οι άνθρωποι δυστυχούν».

Και αυτό γιατί η οικονομική άνεση, η αίσθηση δηλαδή ότι μπορείς να ανταποκριθείς οικονομικά στα απαραίτητα αλλά και σε ενδεχόμενα έκτακτα έξοδα, δεν αφορά ποτέ μόνο τα ονομαστικά εισοδήματα αλλά και το κόστος ζωής.

Και στην Ελλάδα το πραγματικό κόστος ζωής, δηλαδή όλα τα αναγκαία έξοδα των νοικοκυριών μαζί με το κόστος στέγασης, έχει εκτοξευθεί, απορροφώντας τις αυξήσεις των ονομαστικών αποδοχών και των ονομαστικών εισοδημάτων.

Είναι αυτό που αισθάνονται οι πολίτες όταν από τη μια βγάζουν σχετικά περισσότερα, αλλά βλέπουν τα χρήματα αυτά να τελειώνουν πριν τελειώσει ο μήνας.

Αυτό δεν είναι απλώς ένα «υποκειμενικό αίσθημα», αλλά επιβεβαιώνεται και από τις στατιστικές που δείχνουν ότι η Ελλάδα είναι προτελευταία στην Ευρώπη ως προς την αγοραστική δύναμη των μισθών.

Το 2019 η χώρα μόλις είχε βγει από τα μνημόνια. Είχε ήδη αρχίσει να μειώνεται η ανεργία, είχε υπάρξει η πρώτη αύξηση του κατώτερου μισθού, και φαίνονταν τα σημάδια μιας αναπτυξιακής δυναμικής. Οι πολίτες ένιωθαν ότι για πρώτη φορά μετά από σχεδόν 10 χρόνια μπορούσαν να αντιμετωπίσουν το μέλλον με μια αισιοδοξία και ότι η χώρα μπορούσε να επιστρέψει στην «κανονικότητα». Αυτό τους έκανε να αισθάνονται ότι μπορούν να ανταποκριθούν οικονομικά στις ανάγκες τους.

Η αισιοδοξία αυτή δεν ήταν αβάσιμη. Η χώρα δεν ήταν πια υπό επιτήρηση. Το χρέος είχε ρυθμιστεί και άρα η όποια κυβέρνηση μπορούσε να κάνει σχεδιασμό χωρίς αυτόν τον βραχνά. Υπήρχε ένα χρηματοδοτικό «μαξιλάρι» που μπορούσε να αξιοποιηθεί.

Αυτή ήταν η ευκαιρία και για την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, αυτή ήταν και η προσδοκία.

Ακόμη και η πανδημία μπορεί να έφερε μια πρόσκαιρη ύφεση, αλλά οι διάφορες ενισχύσεις και η χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων άφηναν περιθώρια για την επόμενη μέρα, ενώ μετά ήρθε και το Ταμείο Ανάκαμψης με πολύ μεγάλες δυνατότητες για χρηματοδότηση υποδομών.

Άρα η κυβέρνηση εξακολουθούσε να έχει έναν οικονομικό ούριο άνεμο, για μια ανάπτυξη με προοπτική, για αναδιανομή και για πραγματική βελτίωση της θέσης των λαϊκών στρωμάτων και της μεσαίας τάξης.

Αντ’ αυτού, αυτό που είδαμε ήταν η επιμονή στις παραδοσιακές «μηχανές ανάπτυξης» όπως ο τουρισμός και η εστίαση και στο real estate που δεν δημιουργούν πλήθος θέσεων εργασίας υψηλής ειδίκευσης και απολαβών, η αδυναμία (και επί της ουσίας απροθυμία) να υπάρξουν μέτρα συγκράτησης του πληθωρισμού (όπως π.χ. με παρεμβάσεις στους έμμεσους φόρους), η άρνηση παρεμβάσεων για να ανακοπούν φαινόμενα στεγαστικής κρίσης, αδυναμία πλήρους αξιοποίησης του Ταμείου Ανάκαμψης, και εκτεταμένες πρακτικές διασπάθισης και κακοδιαχείρισης ευρωπαϊκών και εθνικών πόρων (από τη «Λίστα Πέτσα» μέχρι τον ΟΠΕΚΕΠΕ και τα κονδύλια για την κατάρτιση της ΔΥΠΑ).

Όλα αυτά προφανώς ευνόησαν κάποια κοινωνικά στρώματα – το 27% δηλώνει στην ίδια έρευνα ότι σήμερα έχει μεγαλύτερη οικονομική άνεση–, όμως όχι την κοινωνική πλειοψηφία. Αυτό εξηγεί γιατί είναι μειοψηφικό το κομμάτι που υποστηρίζει στις δημοσκοπήσεις ότι τα πράγματα πάνε προς τη σωστή κατεύθυνση, ενώ πάνω από τα δύο τρίτα επιμένουν ότι η χώρα πάει προς τη λάθος κατεύθυνση.

Γιατί μπορεί σήμερα οι άνθρωποι να μην αισθάνονται ότι χάνουν το έδαφος κάτω από τα πόδια τους, όπως έγινε στην περίοδο της κρίσης και των μνημονίων, όταν έχαναν τη δουλειά τους, έβλεπαν τρομακτικές μειώσεις εισοδημάτων, και τα παιδιά τους να μην μπορούν να βρουν οποιαδήποτε απασχόληση, όμως την ίδια στιγμή αισθάνονται ότι δεν μπορούν να κάνουν σχέδια για το μέλλον, ότι είναι ανασφαλείς ως προς την επάρκεια του εισοδήματός τους, ότι αγωνιούν για τις προοπτικές των παιδιών τους. Και γι’ αυτό ακόμη και εάν οι ονομαστικοί μισθοί τους είναι σαφώς αυξημένοι δεν αισθάνονται ότι έχουν μεγαλύτερη οικονομική άνεση σε σχέση με το 2019.

Όλα αυτά σημαίνουν ότι πλέον το κυβερνητικό αφήγημα δεν περπατάει και ότι η οικονομία έχει πάψει εδώ και καιρό να είναι το ισχυρό χαρτί της κυβέρνησης όπως θα ήθελε – η ακρίβεια και η οικονομία είναι στην κορυφή των λόγων που οι πολίτες σήμερα την αποδοκιμάζουν στις δημοσκοπήσεις. Αντιθέτως, η οικονομία εξηγεί γιατί οι επόμενες εκλογές σε καμιά περίπτωση δεν θα είναι επανάληψη αυτών του 2023, γιατί η ανασφάλεια είναι μεγαλύτερη και το ρήγμα βαθύτερο και οι πολίτες πλέον δεν μπορούν να δώσουν την ίδια εμπιστοσύνη σε μια κυβέρνηση που έχει ήδη διανύσει και μεγάλο μέρος του έβδομου έτους στην εξουσία. Εξ ου και η σταθερή καταγραφή στις δημοσκοπήσεις και ενός πλειοψηφικού αιτήματος πολιτικής αλλαγής.