Ναπολέων Λαπαθιώτης: Ένας ευτυχής νέος…

«Ουδέποτε επίστευσα εις την ευτυχίαν» γράφει κάπου ο μέγας Κορσικανός (σ.σ. ο Ναπολέων Βοναπάρτης). Και όμως, υπάρχει εις τον μάταιον τούτον κόσμον ένας ευτυχής — συνώνυμός του μάλιστα. Πρόκειται περί του καθ’ όλα συμπαθούς κ. Ναπολέοντος Λαπαθιώτη, ο οποίος έχει τον καιρόν και το κέφι ν’ ασχολήται με αστήρικτα πράγματα εις τα οποία πιστεύει τυφλώς. Εις τας δυσκόλους ημέρας μας είνε ασφαλώς μία ευτυχία και αυτό. Εύχομαι όμως εις τον κ. Λαπαθιώτην, και το ελπίζω, να έχη και μερικάς άλλας, διότι την προκειμένην δεν την βλέπω για πολύ.

Το κατ’ εμέ, εις τον οποίον έτυχεν ο κλήρος να πάρω εις την πλάτην μου το βάρος της νεοελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής, δεν μ’ ενθουσιάζουν και πολύ αι προσωπικαί προστριβαί έστω και όταν ακόμη με απαλλάσση από κάθε κόπον το γεγονός ότι υποστηρίζω μίαν δικαίαν υπόθεσιν. Επειδή δε ο είλως ο αναγνώστης δεν μας χρωστάει στο κάτω-κάτω και τίποτε, νομίζω υποχρέωσιν να του εξηγηθώ. Έγραφα, λοιπόν, κάποτε, αθωότατα ότι εις το Παρίσι εδρεύει μία διεθνής συνομοσπονδία διανοουμένων, εις την οποίαν αντιπροσωπεύονται όλοι οι τόποι της γης εξαιρέσει της πατρίδος μας. Λάμπομεν διά της απουσίας μας, απλώς και μόνον διότι είμαστε αμόνοιαστοι και ανοργάνωτοι. Και ότι εις τον παγκόσμιον αυτόν οργανισμόν, ο οποίος έχει περιβληθή με κύρος ώστε να χρησιμοποιήται και ως μέσον προπαγάνδας, θα έπρεπε, συσσωματούμενοι, να μετάσχωμεν το ταχύτερον.

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 5.4.1925, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Έφερα δε παράδειγμα ότι οι γείτονες βαλκανικοί λαοί σαν πιο καπάτσοι από μας έχουν σπεύση ήδη, και συγκεκριμένως: Βούλγαρος είνε εφέτος ο πρόεδρος, και η ταμίας Ρουμανίς. Ιδού ότι τα πράγματα είνε απλά, παραπολύ απλά και φρόνιμα. Και δικαιώνονται και εκ των υστέρων με την εμφάνισιν του καυγαδίζοντος πετεινού κ. Λαπαθιώτη, ο οποίος, δραττόμενος της ευκαιρίας, καρατομεί ως Γιοχανάν απαξάπασαν την σύγχρονον λογοτεχνίαν μας…

Είπα ότι από τους Ρουμάνους και τους Βουλγάρους είμαστε χίλιες φορές καλλίτεροι. Και είπα ακόμη ότι εις τον πεζόν και τον έμμετρον λόγον έχουμε ανταξίους και υπεραξίους των Ευρωπαίων ποιητάς. Ιδού όλο μου το αμάρτημα. Λοιπόν, έχουμε πράγματι. Πώς το θέλετε. Έχουμε τον Σολωμόν, τον Κάλβον και τον Παπαδιαμάντην, τους μόνους εις τους οποίους επιτρέπει ο κ. Λαπαθιώτης την ύπαρξιν, διότι είνε νεκροί. Αλλά έχουμε και τον Κώσταν Θεοτόκην, τον αλησμόνητον, διά τον «Καραβέλαν» και τον «Κατάδικον», του οποίου ο Σπ. Μελάς έγραψε το περίφημον: «Ο Θεοτόκης έως τώρα μεταφράζει, ενώ έχει γεννηθή για να μεταφράζεται». Έχουμε και το κουαρτέτο των Παλαμά, Γρυπάρη, Πορφύρα, Μαλακάση — και εδώ είνε ο κόμπος. Ας μην ήταν αυτό στη μέση, και όλα θα γινόντανε μέλι γάλα.

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 5.4.1925, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Διότι ο κ. Ν. Λαπαθιώτης είνε και αυτός ποιητής. Εμείς, μάλιστα, το παραδεχόμεθα. Έχει γράψη στίχους λαμπρούς. Αλλά όχι τόσους και τέτοιους που να τους παραδεχθή και η ολότης, το κοινόν, ο αλάθητος κριτής. Απ’ εδώ και πέρα υπάρχει σκάνδαλον. Ο κ. Ναπολέων Λαπαθιώτης, μολονότι 42 ετών —να τα κατοστήση τού εύχομαι από βάθους ψυχής—, δεν συνέβη να γίνη διάσημος και μένει πάντοτε «νέος». Είνε από τους «νέους» εξ επαγγέλματος. Και, ως εικός, μαίνεται κατά των «παλαιών». Δική του δουλειά.

Αλλά εμείς αντιλαμβανόμεθα την αποστολήν μας όλως διόλου αλλοιώτικα. Δεν δικαιούμεθα να παραγνωρίζωμεν κανένα και τίποτε. Και το «κουαρτέτο» το υψώνομεν εκεί που του πρέπει, ενώ ταυτοχρόνως αναζητούμεν τον νέον στίχον, έτοιμοι να τον αποθεώσωμεν. Κτυπούμε εις το μεταξύ τους αδεξίους και ενθαρρύνομεν με όλη μας την καρδιά κάθε ελπιδοφόρον προσπάθειαν. Ο κ. Λαπαθιώτης στενοχωρείται. Λυπούμεθα.

Θα ημπορούσα να εκταθώ, αλλά δεν νομίζω ότι αξίζει τον κόπον. Δεν πιστεύω εις την ευτυχίαν, εν αντιθέσει προς τον νεώτερον Ναπολέοντα. Η ζωή έχει τις πίκρες και τις σκοτούρες της. Εν πάση περιπτώσει, αν ο κ. Λαπαθιώτης, προκειμένου να εκδώση, ως πληροφορούμαι, φιλολογικόν βιβλίον, σκοπή να δημιουργήση περί το όνομά του θόρυβον, ήδη το επέτυχε. Ας είνε και αυτό από μέρους μου μία επί πλέον υπηρεσία εις εργάτην των γραμμάτων, των νεοελληνικών γραμμάτων, διά τα οποία αξίζει το παν…

*Κείμενο του διακεκριμένου δημοσιογράφου και συγγραφέα Κώστα Αθάνατου (λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Κωνσταντίνου Καραμούζη, 1896-1966), που έφερε τον τίτλο «Οι νέοι…» και είχε δημοσιευτεί στο πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «Ελεύθερον Βήμα» (στη στήλη «Αττικά Ημερονύκτια») την Κυριακή 5 Απριλίου 1925.

Η δηκτική απάντηση του Λαπαθιώτη στον Κώστα Αθάνατο είχε δοθεί την επομένη κιόλας, και πάλι μέσα από τις στήλες του «Ελευθέρου Βήματος». Στο φύλλο της Δευτέρας 6 Απριλίου 1925, στη δεύτερη σελίδα, εκεί όπου περιλαμβάνονταν τα της «Καθημερινής Ζωής», είχε δημοσιευτεί επιστολή του Λαπαθιώτη υπό τον τίτλο «Ο καυγαδάκος μας».

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 6.4.1925, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Εκεί διαβάζουμε τα ακόλουθα —κοφτερά σαν ξυράφι— λόγια:

Φίλε κ. Διευθυντά,

Ο καλός μου φίλος ο Αθάνατος, σε νέο πάλι χρονογράφημά του, λέει πολλά περί ενός κυρίου —Λαπαθιώτη Ναπολέοντος επίσης— ο οποίος, αν και συμπληρώσας δεν ξέρω πόσα χρόνια ηλικίας, δεν επεβλήθη εντελώς ως ποιητής, και δεν απέκτησε το κύρος που χρειάζεται, ώστε να κρίνη και να επικρίνη.

Επειδή συμβαίνει, οπωσδήποτε, να μην έχω τας ως άνω ιδιότητας, φαντάζομαι να πρόκειται περί συνωνυμίας, οπότε η συζήτησις δεν έχει πλέον λόγον.

Επειδή όμως πιθανόν και ν’ απατώμαι, και να τα λέη ακριβώς για μένα, ας έχη τότε την υπομονήν να περιμένη άλλα δέκα χρόνια —όταν θ’ αποκτήσω, δηλαδή, την ηλικίαν που μου αποδίδει, και την ευρυτέραν αναγνώρισιν— για να τα πούμε τότε πιο καλά.

Να μη πιστεύη, δηλαδή, πως μ’ εβομβάρδισε με το κανόνι των… 42!

Πρόθυμος

Ναπολέων Λαπαθιώτης

Το παρόν άρθρο είναι αφιερωμένο στη μνήμη του ποιητή Ναπολέοντος Λαπαθιώτη, ο οποίος αυτοκτόνησε τα ξημερώματα της 8ης Ιανουαρίου 1944 και κηδεύτηκε με έρανο ύστερα από τέσσερις ημέρες.

Αναλυτικές πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του θα βρείτε στα σχετικά με εκείνον παλαιότερα άρθρα μας, στα οποία σας παραπέμπουμε ανωτέρω μέσω υπερσυνδέσμων.

Αξίζει απλώς να σημειώσουμε, χάριν της αληθείας, ότι την εποχή της σφοδρής ανταλλαγής πυρών μεταξύ των δύο «φίλων», το 1925 δηλαδή, ο Λαπαθιώτης δεν ήταν ούτε 42 ετών (όπως έγραφε ο Αθάνατος) αλλά ούτε και 32 ετών (όπως ο ίδιος ο ποιητής διατεινόταν). Στην πραγματικότητα ήταν 37 ετών, καθώς είχε γεννηθεί στην πρωτεύουσα το 1888 (αυτή είναι η επίσημη χρονολογία γεννήσεώς του).

Στην κεντρική φωτογραφία του παρόντος άρθρου, ο Ναπολέων Λαπαθιώτης ως πρωτοετής φοιτητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, το 1904 (πηγή: booksjournal.gr, τεύχος 122, Σεπτέμβριος 2021).