«Υγεία στην Ευρώπη»

Πρόκειται για τον δεύτερο κύκλο της σειράς, που παρουσιάζει θέματα υγείας από οκτώ μεγάλα ευρωπαϊκά τηλεοπτικά δίκτυα, μια συνεχή ανταλλαγή ιστοριών πάνω σε θέματα υγείας και ιατρικής ανάμεσα στα μέλη της EBU (European Broadcasting Union).
Είναι μια ευρωπαϊκή συμπαραγωγή, με την συμμετοχή και της ΕΡΤ, βραβευμένων ντοκιμαντέρ έρευνας και τεκμηρίωσης, υψηλών τεχνικών και επιστημονικών προδιαγραφών, που έχουν διακριθεί σε διεθνή Φεστιβάλ και φέρουν την υπογραφή σημαντικών δημιουργών. Κάθε επεισόδιο εστιάζει σε ένα σημαντικό πρόβλημα υγείας και γυρίζεται σε τρεις έως πέντε ευρωπαϊκές χώρες, καλύπτοντας τη διάρκεια ενός εικοσιτετραώρου.

Τα επεισόδια κινούνται γύρω από τις προσωπικές ιστορίες των ασθενών και των ανθρώπων που τους περιβάλλουν.
Στο σύνολό της η σειρά καλύπτει δεκαεπτά χώρες της Ευρώπης.

Επεισόδιο 1: Ατμοσφαιρική Ρύπανση

Σήμερα, η ατμοσφαιρική ρύπανση αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες σύγχρονες απειλές για την υγεία μας. Η πιο επικίνδυνη και μολυσματική ουσία στον αέρα που αναπνέουμε δεν είναι πλέον ούτε το μονοξείδιο του άνθρακα, ούτε το διοξείδιο του θείου, ούτε το όζον, αλλά τα αιωρούμενα σωματίδια.
Αυτά που εκλύονται από τη βιομηχανία, από τα αυτοκίνητα, αλλά και από τα τσιγάρα και μέσω του καπνού μεταφέρονται στον οργανισμό μας. Αιωρούμενα σωματίδια υπήρχαν, φυσικά, πάντοτε στην ατμόσφαιρα, όμως η ανθρώπινη δραστηριότητα είναι αυτή που ευθύνεται για τον υπερβολικό πολλαπλασιασμό τους σήμερα. Οι δημιουργοί του ντοκιμαντέρ ταξίδεψαν στην Ευρώπη.
Συνάντησαν ανθρώπους που αντιμετώπισαν προβλήματα υγείας εξαιτίας της ρύπανσης, καθώς και επιστήμονες που μελέτησαν τη σχέση μεταξύ των αιωρούμενων σωματιδίων και διαφόρων σοβαρών ασθενειών.
Όλοι κατέληξαν στο ίδιο συμπέρασμα: Ότι τα αιωρούμενα σωματίδια στις πόλεις είναι η πιο επικίνδυνη ύλη για την υγεία τη δική μας και των παιδιών μας.
Δυσχεραίνει την αναπνοή και προκαλεί αναπνευστικά προβλήματα, εμποδίζει την κυκλοφορία του αίματος και δημιουργεί θρομβώσεις, εμποδίζει τη φυσιολογική ανάπτυξη των εμβρύων και γεννώνται λιποβαρή μωρά με πολλά προβλήματα αργότερα και είναι η βασική αιτία για πολλά είδη καρκίνου.
Η λύση είναι απλή, προφανής και ταυτόχρονα δύσκολη: Να σταματήσουμε να μολύνουμε τον αέρα που αναπνέουμε. Όποιες παρεμβάσεις έγιναν είχαν εντυπωσιακά ιατρικά αποτελέσματα και έδειξαν ότι η προσπάθεια αξίζει τον κόπο.

Επεισόδιο 2: Αιφνίδιος Θάνατος, Δεύτερη Ευκαιρία

Στο μικροσκόπιο της σειράς ένα σχετικά άγνωστο θέμα με μία ονομασία που προκαλεί ρίγη: το φαινόμενο του αιφνίδιου θανάτου.
Στην Ευρώπη κάθε χρόνο καταγράφονται 400.000 αιφνίδιοι θάνατοι. Κάθε ώρα, 45 καρδιές σταματούν ξαφνικά να χτυπούν. Απροειδοποίητα.
Χωρίς κανένα σύμπτωμα, χωρίς την υποψία κάποιου προβλήματος. Ορισμένα, μάλιστα, από τα θύματα είναι αθλητές και ο αιφνίδιος θάνατος τους βρίσκει την ώρα της άθλησης. Υπάρχει άραγε περίπτωση να σωθεί κάποιος από ένα τόσο απροσδόκητο σταμάτημα της καρδιάς; Κάποιοι, ελάχιστοι βέβαια, είχαν πράγματι μία δεύτερη ευκαιρία.
Επέστρεψαν στη ζωή και ορισμένοι επέστρεψαν και στον αθλητισμό. Σώθηκαν από τύχη, αλλά όχι από θαύμα.
Σώθηκαν γιατί εκεί κοντά υπήρχε ένας απινιδωτής, ένα απλό στη χρήση του μηχάνημα που κάνει ηλεκτροσόκ στην καρδιά μέχρι να επανέλθει. Μα είναι τόσο απλό η καρδιά μας να ξαναρχίσει να χτυπά κανονικά, ενώ πριν λίγο σταμάτησε;
Στην περίπτωση του αιφνίδιου θανάτου, το ταξίδι από τη ζωή στον θάνατο διαρκεί μόλις πέντε λεπτά. Η γρήγορη επέμβαση είναι αυτή που θα δώσει σε κάποιους μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή. Δυστυχώς, είναι σπάνιες αυτές οι περιπτώσεις.
Οι περισσότεροι ασθενείς δεν προλαβαίνουν, είτε γιατί είναι μόνοι τους την ώρα που συμβαίνει, είτε γιατί η ιατρική βοήθεια δεν προλαβαίνει να φτάσει έγκαιρα. Τέτοιες περιπτώσεις ανθρώπων που επέστρεψαν στη ζωή, και μάλιστα αθλητών που είχαν μία δεύτερη ευκαιρία, παρουσιάζει αυτό το ντοκιμαντέρ.

Επεισόδιο 3: Αλκοολισμός, Πότε Άβελ Πότε Κάιν

Το θέμα του ντοκιμαντέρ είναι μάλλον περίπλοκο. Ένα θέμα με πολλούς μύθους και μερικές σκληρές αλήθειες: Το αλκοόλ. Στον δικό μας πολιτισμένο κόσμο, την Ευρώπη, με μακρά παράδοση στην παραγωγή αλκοολούχων ποτών και ισχυρή κουλτούρα στην κατανάλωσή τους, το πρόβλημα του αλκοολισμού είναι συχνά ένα θέμα ταμπού.
Το ποτό είναι κομμάτι της ζωής μας. Πίνουμε για να διασκεδάσουμε, για να χαλαρώσουμε, για να χαρούμε, για να ξεχάσουμε, για να γιορτάσουμε.
Το αλκοόλ, εξαιτίας της ευθυμίας που προκαλεί, είναι κοινωνικά αποδεκτό και γι’ αυτό πολλές φορές υποτιμούμε τον κίνδυνο που υποκρύπτει: Τον εθισμό, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τα ναρκωτικά.
Το πέρασμα στην απέναντι πλευρά, από την απόλαυση στην εξάρτηση, από τη χαρά στη συντριβή, από το κοινωνικό δέσιμο στη διάλυση κάθε κοινωνικής ζωής, είναι συχνά πολύ πιο εύκολο και σύντομο απ’ όσο θέλουμε να νομίζουμε. Η κατάχρηση αλκοόλ προκαλεί σοβαρά προβλήματα υγείας, μειώνει σταδιακά τις νοητικές μας ικανότητες, καταστρέφει ζωτικά μας όργανα και συχνά οδηγεί στον θάνατο με άμεσο ή έμμεσο τρόπο.
Σήμερα στην Ευρώπη υπάρχουν 23 εκατομμύρια εθισμένοι αλκοολικοί και κάθε χρόνο 170.000 άνθρωποι πεθαίνουν από κατάχρηση. Το χειρότερο, όμως, είναι ότι το 35% όσων πεθαίνουν είναι νέοι, κάτω των 30 ετών.
Οι πιο κρίσιμες ηλικίες για να γίνει κάποιος εξαρτημένος αλκοολικός είναι μεταξύ 18 και 25 ετών. Το ντοκιμαντέρ παρακολουθεί περιπτώσεις αλκοολικών από διαφορετικές χώρες της Ευρώπης. Ιστορίες εθισμού και απεξάρτησης, τον αγώνα για επανένταξη, τον εφιάλτη της «κανονικής ζωής» χωρίς αλκοόλ. Την προσπάθεια να κερδίσουν πάλι τα όνειρά τους.

Επεισόδιο 4: Το Ξύλο Δεν Βγήκε Από Τον Παράδεισο

Μας αρέσει να πιστεύουμε ότι ανήκουμε στον πολιτισμένο κόσμο. Όμως, η Ευρώπη έχει στ’ αλήθεια αφήσει πίσω της τη βία, τη σωματική κακοποίηση, τον ψυχαναγκασμό στα πιο ευαίσθητα μέλη της πολιτισμένης κοινωνίας μας;
Στα παιδιά; Το ντοκιμαντέρ είναι αποκαλυπτικό: Οι περισσότεροι γονείς συμφωνούν ότι δεν επιτρέπεται να δέρνουμε τα παιδιά. Κι όμως, στην Ευρώπη χιλιάδες παιδιά τραυματίζονται σοβαρά και κάποια από αυτά πεθαίνουν κακοποιημένα από τα χέρια των ίδιων τους των γονιών. Πριν σκεφτούμε ότι πρόκειται για εξαιρέσεις ή για κοινωνικές ομάδες που ζουν στο περιθώριο, ας σκεφτούμε πώς αντιλαμβανόμαστε την πειθαρχία.
Στην Αγγλία, σύμφωνα με το νόμο, οι γονείς έχουν δικαίωμα να δέρνουν τα παιδιά τους αρκεί να μην τους αφήνουν σημάδια.
Στη Ρουμανία, η σωματική τιμωρία απαγορεύτηκε με νόμο μόλις το 2005. Ακόμα και στη Σουηδία, που πρώτη απαγόρευσε τη σωματική τιμωρία, υπάρχουν ακόμη παιδιά που υφίστανται ψυχολογική και σωματική βία. Κι όμως, οι παιδοψυχολόγοι είναι κατηγορηματικοί: Η σωματική βία ποτέ δεν έχει στόχο τον σωφρονισμό του παιδιού, αλλά προέρχεται πάντα από τη συναισθηματική φόρτιση των γονιών ή και των δασκάλων.
Έχει αποδειχτεί ιατρικά ότι η αγάπη και η τρυφερότητα βοηθούν στην ανάπτυξη του εγκεφάλου ενός παιδιού. Ότι η ψυχολογική πίεση σε ένα παιδί προκαλεί δυσκολίες στο σχολείο, διατροφικά προβλήματα, ακόμη και καρδιοπάθειες.
Κατά βάθος γνωρίζουμε ότι η βία δε μας διδάσκει την πειθαρχία. Ότι η σωματική βία προκαλεί μονάχα φόβο, και ότι ο φόβος είναι ο χειρότερος σύμβουλος. Ότι η πειθαρχία μαθαίνεται με τον σεβασμό, την ειλικρίνεια και την εμπιστοσύνη.
Παρόλα αυτά η σωματική τιμωρία των παιδιών θεωρείται ακόμη αποδεκτή στην Ευρώπη. Κάποιοι διαχωρίζουν τον ξυλοδαρμό από τη σωματική κακοποίηση, αν και πρόκειται για δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος.
Όσο κι αν μερικοί δε θέλουν ακόμη να το πιστέψουν, το ξύλο δεν βγήκε από κανένα παράδεισο.

Επεισόδιο 5: Ο Εθισμός στο Διαδίκτυο

Το ντοκιμαντέρ αυτό μας αφορά άμεσα. Όχι μόνο επειδή είναι παραγωγή της ΕΡΤ και ο σκηνοθέτης Έλληνας, ο Κώστας Μαχαίρας, ούτε επειδή ένας από τους πρωταγωνιστές είναι ο Γιώργος από τη Βόρεια Ελλάδα, αλλά γιατί καταπιάνεται με μία ασθένεια που μοιάζει να έρχεται από το μέλλον: τον εθισμό στο Διαδίκτυο, την εξάρτησή μας από την οθόνη του υπολογιστή, την τοξικότητα των video games.
Κάθε εποχή έχει τις δικές της ασθένειες και κάθε ασθένεια τα δικά της θύματα. Το Ίντερνετ και τα παιχνίδια που παίζονται είτε on line, είτε ατομικά έχουν θύματα τους νέους και ιδιαίτερα τους έφηβους.
Αλλά δυστυχώς τα προβλήματα που προκαλεί η εξάρτηση από το Διαδίκτυο δεν σταματούν όταν περάσει η εφηβεία. Το πιο δύσκολο και σε αυτήν την εξάρτηση, είναι να παραδεχτεί ένας έφηβος ότι είναι εξαρτημένος. Ακόμη και το περιβάλλον του είναι δύσκολο να καταλάβει και να πιστέψει ότι έχει να κάνει με έναν εθισμένο. Το ντοκιμαντέρ παρακολουθεί τρεις έφηβους από τρεις χώρες της Ευρώπης.
Έναν Έλληνα -τον πιο νέο απ’ όλους-, ένα Γερμανό και έναν Ολλανδό. Και οι τρεις εθίστηκαν στο Διαδίκτυο μέσω των video games. Πέρασαν μπροστά στον υπολογιστή περισσότερες ώρες απ’ όσες νόμιζαν οι ίδιοι.
Ο ελεύθερος χρόνος όπως και ο πραγματικός χρόνος γλίστρησαν από τα χέρια τους την ώρα που αυτά κρατούσαν το ποντίκι. Χάθηκε ο χρόνος του ύπνου, ο χρόνος της επαφής με φίλους ή με συντρόφους, ο χρόνος με τους γονείς και τα αδέλφια. Οι άλλες δραστηριότητες, ο αθλητισμός, η βόλτα, τα χόμπι έπαψαν να έχουν σημασία. Λίγο έλειψε να χαθεί, γι’ αυτά τα τρία παιδιά, και η επαφή με τον πραγματικό κόσμο.
Ο Γιώργος, ο Στέφεν και ο Γιούρι απευθύνθηκαν σε κέντρα απεξάρτησης και με τη βοήθεια των ειδικών και του περιβάλλοντος προσπαθούν ξανά. Ο αληθινός κόσμος παίρνει και πάλι τη θέση του ψηφιακού.

Επεισόδιο 6: Η Πανδημία Προ Των Πυλών

Ζούμε τις ημέρες του Η1Ν1, τις ημέρες μίας ακόμη πανδημίας προ των πυλών – ή και εντός. Το πρόβλημα με κάθε επιδημία που προκαλείται από την εμφάνιση νέων, επιθετικών ιών είναι ότι δεν είναι ποτέ ίδια με την προηγούμενη.
Η γνώση μας σταματάει εκεί που αρχίζει η εμφάνιση του νέου ιού. Ή, μάλλον, προχωράει μαζί με την εξάπλωσή του.
«Η επιδημία είναι πόλεμος» λέει ένας επιστήμονας που έζησε από πρώτο χέρι την πιο σοβαρή από τις πρόσφατες επιδημίες: το SARS, το Σοβαρό Οξύ Αναπνευστικό Σύνδρομο, γνωστό και ως Άτυπη Πνευμονία.
Εκείνος ο πόλεμος είχε πολλές απώλειες. Όχι μόνο σε ανθρώπινες ζωές, αλλά και κοινωνικές: φαινόμενα αποδιοργάνωσης της κοινωνίας, γιατί η επιδημία αλλάζει την καθημερινότητα, επηρεάζει την εργασία, την κοινωνική μας συμπεριφορά.
Ο πόλεμος κατά του SARS ήταν πολύ σκληρός. Ιδιαίτερα στο Γαλλικό Νοσοκομείο στο Ανόι του Βιετνάμ, όπου το 2003, σε διάστημα έξι πολύ κρίσιμων εβδομάδων, ασθένησαν 39 άτομα και 7 από αυτά πέθαναν.
Όλοι ανήκαν στο νοσηλευτικό προσωπικό. Όταν οι γιατροί του νοσοκομείου διαπίστωσαν ότι βρίσκονται αντιμέτωποι με κάποια νέα μεταδοτική ασθένεια που δεν γνώριζαν, έναν επικίνδυνο ιό χωρίς όνομα, έβαλαν τους εαυτούς τους και το νοσοκομείο σε καραντίνα, ελπίζοντας ότι δε θα μολύνουν την πόλη και ότι στο τέλος θα βγουν ζωντανοί.
Δεν τα κατάφεραν όλοι, οι περισσότεροι, όμως, πάλεψαν και νίκησαν. Ο ιός απομονώθηκε στο νοσοκομείο. Και όλοι σε αυτόν τον πόλεμο έμαθαν κάτι χρήσιμο για την επόμενη πανδημία: ότι είμαστε διαρκώς ευάλωτοι και μόνο με τη γνώση και τη διεθνή συνεργασία μπορούμε να νικήσουμε.
Το ντοκιμαντέρ «Η Πανδημία Προ των Πυλών», για την επίθεση του ιού SARS το 2003 στο Γαλλικό Νοσοκομείο του Ανόι, αποδεικνύεται, το 2010, προφητικό.