H ζωή της Jackie

Το έργο της νομπελίστας συγγραφέως Ελφρίντε Γέλινεκ Jackie είναι η αποδόμηση ενός από τους μεγαλύτερους μύθους της δυτικής κοινωνίας, αυτού της Τζάκι Κένεντι Ωνάση. Το κείμενο συνδυάζει βιογραφικά στοιχεία, την ιστορία της οικογένειας Κένεντι μέσα από οπτικοακουστική αναδρομή και τη θεωρία του ενδύματος του Ρολάν Μπαρτ, όπως παρουσιάζεται στη μελέτη του για τη μόδα. Το θεατρικό πρόσωπο Jackie παρουσιάζεται μέσα από τρεις διαφορετικές οπτικές: πραγματιστικά (η μεγαλοαστή Jacqueline Bouvier), συμβολικά (σαν φωτογραφικό είδωλο και απόλυτο σύμβολο μόδας) και ως δημόσιο πρόσωπο (όπως κατασκευάστηκε από τον διεθνή τύπο). Μ’ αυτόν τον τρόπο, η Jackie γίνεται ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο πρόσωπο, εγκαταλείποντας τον έναν ρόλο μετά τον άλλο, καταδικασμένη να μη βρει ποτέ την πραγματική της ταυτότητα.

Το απλό αλλά εφιαλτικό ερώτημα της Γέλινεκ είναι τι θα μας έλεγε η Jackie αν της επέτρεπαν να «μιλήσει»; Πώς θα νιώθαμε αν κρυφακούγαμε τις σκέψεις της;
Στο τέλος του μονολόγου θα ξέρουμε τα πάντα για αυτήν. Και θα είμαστε οι πρώτοι που θα το έχουμε ζήσει.
Το έργο είναι το τέταρτο από μια σειρά έργων που έγραψε η Γέλινεκ το 2002 με τίτλο «Δράματα για Πριγκίπισσες (Ο Θάνατος και το Κορίτσι I-V)». Με θηλυκά πρότυπα όπως τη Χιονάτη, την Ωραία Κοιμωμένη, τη Ροζαμούνδη, την Τζάκι στα ομώνυμα έργα και τη Σύλβια Πλαθ, στο πέμπτο με τίτλο Ο τοίχος, αυτά τα έργα της Γέλινεκ είναι αφοπλιστικά ειρωνικά, αλλά συγχρόνως πραγματεύονται με ανελέητη σοβαρότητα τον κόσμο των γυναικών, διάσημων και μη, την εικόνα τους, την υποταγή, τη δύναμη, τη ζωή και το θάνατό τους.

Τζάκι Κένεντι Ωνάση
Η Ζακλίν Λη Μπουβιέ γεννήθηκε στο Σαουθάμπτον της Νέας Υόρκης, στις 28 Ιουλίου του 1929, λίγο πριν το μεγάλο κραχ. Γονείς της ήταν ο χρηματιστής της Γουόλ Στριτ Τζον Βερνόν «Μπλακ Τζακ» Μπουβιέ και η Τζάνετ Λη. Ο Μπλακ Τζακ είχε τη φήμη ενός γοητευτικού «τέρατος» στην τοπική κοινωνία. Μέχρι την εποχή που γεννήθηκε η δεύτερη κόρη του, η Κάρολάιν Λι, το «τέρας» είχε κατορθώσει να αφανίσει την περιουσία του στο ποτό και στα τυχερά παιχνίδια και να χάσει μια υπομονετική σύζυγο. Η αφοσίωσή του στις δύο κόρες του, ωστόσο, ήταν αδιαμφισβήτητη. Ήταν εκείνος που τις δίδαξε πώς να συμπεριφέρονται σε έναν τζέντλεμαν, στον «ευγενή πόλεμο», όπως αποκαλούσε ο ίδιος τη μάχη των φύλων – με λίγα λόγια τις «ανέθρεψε για να γίνουν γκέισες», όπως το έθεσε δηκτικά ο Τρούμαν Καπότε.

Η Τζάνετ Λη, μετά τον Μπουβιέ, βρήκε μεγαλύτερη οικονομική σταθερότητα δίπλα στον Χιου Ντ. Όκινκλος (θείος Χιούντι για τα δύο κορίτσια), τον πλούσιο γαιοκτήμονα και κληρονόμο της Στάνταρ Όιλ που εξασφάλισε στις κόρες της αριστοκρατική ανατροφή.
Όταν το 1947 έκανε την πρώτη της κοσμική εμφάνιση, οι στήλες της εποχής χαρακτήρισαν την Τζάκι «Ντεμπυτάντ της χρονιάς», εκείνη όμως είχε υψηλότερες προσδοκίες. Στο βιβλίο αποφοίτων του σχολείου της, στην ερώτηση «ποιες είναι οι φιλοδοξίες σας», η Τζάκι απάντησε: «να μην γίνω νοικοκυρά». Παρακολούθησε μαθήματα στο κολέγιο Βάσαρ, στο Χάντσον Βάλεϊ, έξω από τη Νέα Υόρκη, ταξίδεψε πολύ και αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο Τζορτζ Ουάσιγκτον. Μετά την αποφοίτησή της κέρδισε το βραβείο Prix de Paris του περιοδικού Vogue, του οποίου το έπαθλο ήταν ένας χρόνος εκπαίδευσης στη γαλλική Vogue. Όταν επέστρεψε στην Αμερική, έπιασε δουλειά ως φωτογράφος στην εφημερίδα Washington Times-Herald. Το 1952 πήρε συνέντευξη από τον ανερχόμενο νεαρό Γερουσιαστή από τη Μασαχουσέτη Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι. Οι δυο τους είχαν γνωριστεί σε ένα πάρτι και υπήρξε κάποια σπίθα μεταξύ τους.

Το ζευγάρι παντρεύτηκε το 1953 στη φάρμα του πατριού της Τζάκι, στο Νιούπορτ, στρέφοντας πάνω του το ενδιαφέρον ολόκληρης της χώρας. Οι νιόπαντροι ανυπομονούσαν να κάνουν οικογένεια, αλλά μόνο μετά από έναν θνησιγενή τοκετό και μία αποβολή, κατάφεραν να αποκτήσουν την Κάρολαϊν, το 1957. Ο Τζον Τζούνιορ γεννήθηκε το 1960. Ως μητέρα, η Τζάκι προσπάθησε να κρατήσει τα παιδιά της μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, ήταν πάντα πολύ κοντά τους, με λίγα λόγια, ήταν υποδειγματική. Η οικογένεια μετακόμισε στη Βιρτζίνια και ο Γερουσιαστής άρχισε να κερδίζει έδαφος σε εθνικό επίπεδο.
Οι άλλες γυναίκες των Κένεντι παρερμήνευαν την ασθμαίνουσα φωνή και τους υπερβολικά εκλεπτυσμένους τρόπους της Τζάκι ως ανόητους και υπεροπτικούς, αλλά με την ασυνήθιστη ομορφιά της και τα έξυπνα μάτια της, η Τζάκι υπερείχε όλων. Με τη βοήθεια της τηλεόρασης, που είχε κάνει την εμφάνισή της λίγο πριν, σαν μέσο προσέλκυσης ψηφοφόρων, η Αμερική καταγοητεύτηκε από τους Κένεντι και έστειλε τον Τζον στον Λευκό Οίκο, ως τον πρώτο Ιρλανδό καθολικό Πρόεδρο.

Η κυρία Κένεντι, όπως ήταν γνωστή στον Λευκό Οίκο, ζήτησε από το προσωπικό να μην αναφέρεται σε εκείνη ως η «Πρώτη Κυρία», καθώς την έκανε να νιώθει σαν «σελωμένο άλογο». Αμέσως μετά την εγκατάστασή της στον Λευκό Οίκο, άρχισε την ανακαίνισή του, την οποία επέβλεψε η ίδια, καλώντας πλούσιους φίλους της να δωρίσουν ή να δανείσουν αντικείμενα τέχνης. Το αποτέλεσμα ήταν εξαίσιο. Το Κονγκρέσο γοητευμένο αποφάσισε να ανακηρύξει τον Λευκό Οίκο εθνικό μνημείο. Αργότερα την ίδια χρονιά, η ίδια έλαβε ένα ειδικό βραβείο ΕΜΙ για τις κοινωνικές της υπηρεσίες. Η φήμη της εντός και εκτός Αμερικής εξαπλωνόταν σε τέτοιο βαθμό, ώστε σε ένα ταξίδι του προεδρικού ζεύγους στο Παρίσι, ο Τζον συστήθηκε σε μια συνέντευξη λέγοντας: «είμαι αυτός που συνοδεύει την κυρία Κένεντι στο Παρίσι».

Για χίλιες ημέρες, ήταν η αδιαφιλονίκητη βασίλισσα της χώρας. Τα τραπέζια που διοργάνωνε στον Λευκό Οίκο συγκέντρωναν τους καλύτερους και τους λαμπερότερους ανθρώπους του κόσμου. Ένα δείπνο τον Απρίλιο του 19! 62, στο οποίο παραβρέθηκαν 40 νομπελίστες και πρωτοκλασάτοι καλλιτέχνες, έκανε τον Πρόεδρο Κένεντι να δηλώσει: «η πιο εκπληκτική συλλογή ταλέντου και γνώσης που συγκεντρώθηκε ποτέ στον Λευκό Οίκο, με μόνη ίσως εξαίρεση όταν ο Τόμας Τζέφερσον έτρωγε μόνος».
Γνωρίζοντας την ευρωπαϊκή κουλτούρα στο αμερικάνικο κοινό, η Τζάκι έγινε η απόλυτη βασίλισσα της Αμερικής. Μέσα σε λιγότερο από 3 χρόνια, έραψε 300 βραδινές τουαλέτες, οι ενδυματολογικές της επιλογές έδιναν το πρόσταγμα για τη μόδα όλης της χώρας, αλλά οι πανάκριβες συνήθειές της συχνά αποτελούσαν αιτία καυγάδων με τον άντρα της.
Εκείνο όμως που προκάλεσε τον θαυμασμό του έθνους για την Τζάκι, ήταν η διαγωγή της για τις οδυνηρές μέρες που ακολούθησαν τη δολοφονία του άντρα της. Μετά τους πυροβολισμούς της 22ης Νοεμβρίου του 1963, η Ζακλίν χάρη στην καλλιέργειά της κατάφερε να δείξει κουράγιο και να κρατήσει το έθνος ενωμένο με μία αξιοπρέπεια που έγινε το χαρακτηριστικό της γνώρισμα. Αρνήθηκε τη χορήγηση υπνωτικών χαπιών, ώστε να ανταπεξέλθει στις οργανωτικές απαιτήσεις της κηδείας. Δεν έβγαλε το ματωμένο ροζ ταγιέρ, αντίγραφο Chanel από τον νεοϋορκέζικο οίκο Chez Ninon, ώστε ο κόσμος να βλέπει τι συνέβη χωρίς να αμβλύνονται τα γεγονότα. Από την κηδεία και μετά, όλος ο κόσμος έστρεψε το βλέμμα του στη θλιμμένη χήρα.

Τον επόμενο χρόνο, η Τζάκι μετακόμισε με τα παιδιά της στη Νέα Υόρκη, αφήνοντας πίσω της τα φαντάσματα που παρελθόντος. Αγόρασε ένα διαμέρισμα στην 5η Λεωφόρο, κοντά σε φίλους και συγγενείς κι άρχισε να ζει με μια σχετική ελευθερία. Αποκόπηκε από την οικογένεια Κένεντι αργά, αλλά σταθερά. Μεγάλωσε τα παιδιά της σαν Νέοϋορκέζους και όχι σαν Βοστονέζους. Όταν ο κουνιάδος της Ρόμπερτ Φ. Κένεντι κατέβηκε για Πρόεδρος στις εκλογές του 1968, εξέφρασε την υποστήριξή της, αλλά χωρίς ιδιαίτερες παρεμβάσεις. Λίγο αργότερα, στις 5 Ιουνίου του 1968, ο Γερουσιαστής Κένεντι δολοφονήθηκε στο Λος Άντζελες. Η Τζάκι ένιωσε ότι εκείνη και τα παιδιά της αποτελούσαν στόχο και αποφάσισε να παντρευτεί τον Αριστοτέλη Ωνάση και να ζήσει στο εξωτερικό, σοκάροντας την αμερικανική κοινή γνώμη. Όπως η μητέρα της, έτσι και η Τζάκι επιθυμούσε διακαώς να εξασφαλιστεί οικονομικά, τόσο η ίδια όσο και τα παιδιά της. Οι δυο τους είχαν γνωριστεί, όταν ο Ωνάσης είχε παραχωρήσει την πολυτελή θαλαμηγό του στην Τζά! κι για να κάνει διακοπές. Τον Οκτώβριο του 1968 παντρεύτηκαν στον Σκορπιό και η Τζάκι Κένεντι έγινε «Τζάκι Ο.».

Με τις ενδυματολογικές, στιλιστικές επιλογές της, η Τζάκι έγινε η απόλυτη επιτομή του στιλ για το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Μέσα από δύο διαφορετικές εικόνες, την Τζάκι Κένεντι και την Τζάκι Ο, η Ζακλίν Μπουβιέ μετέτρεψε την εικόνα της σε σύμβολο, δημιουργημένο μέσα από τον φωτογραφικό φακό. Την επισημότητα της απόλυτης γαλλικής κομψότητας και φινέτσας διαδέχτηκε η κοσμοπολίτικη εικόνα μιας πιο απλής, γοητευτικής και μυστηριώδους γυναίκας. Με άσπρο παντελόνι, μαύρο t-shirt και τα χαρακτηριστικά μαύρα τεράστια γυαλιά, φανερά επηρεασμένα από την Γκρέτα Γκάρμπο, η Τζάκι έγινε το αγαπημένο θήραμα των παπαράτσι.

Γρήγορα έγινε φανερό ότι ο γάμος της με τον Άρη ήταν ξεκάθαρα μια εμπορική συμφωνία καθώς εκείνος εμφανιζόταν στο Παρίσι με την Μαρία Κάλλας και η Τζάκι στη Νέα Υόρκη με διάφορους συνοδούς. Το 1975 οι φήμες ότι ο Άρης σκόπευε να χωρίσει την πολυέξοδη σύζυγό του οργίαζαν, αλλά τελικά πέθανε αφήνοντας την Τζάκι χήρα για δεύτερη φορά. Ο Ωνάσης διέσωσε την περιουσία του με προγαμιαίο συμβόλαιο, εξασφαλίζοντας ένα ποσό για την Τζάκι, ενώ αιτήθηκε η προστασία της περιουσίας του να νομοθετηθεί από την Βουλή των Ελλήνων.
Πίσω στη Νέα Υόρκη, με εκτάσεις στο Μάρθας Βίνεγιαρντ και στο Μπέρναντσβιλ, η Τζάκι άρχισε να εργάζεται ως επιμελήτρια βιβλίων και ζούσε χωρίς πολλές κοσμικότητες. Έβγαινε πού και πού για τζόγκινγκ στο Σέντραλ Παρκ, για δείπνο στο Φορ Σίζονς ή συμμετείχε σε κάποιο γκαλά, πολλές φορές στο πλευρό του Βέλγου επενδυτή Μρίς Τέμπλεσμαν, συντρόφου της μέχρι το τέλος οτης ζωής της. Ηγήθηκε της καμπάνιας για τη διάσωση του Γκραντ Σέντραλ Στέισιον με το σύνθημα «αν δεν ενδιαφερθούμε για το παρελθόν μας, δεν μπορούμε να ελπίζουμε για το μέλλον μας» και κέρδισε για άλλη μια φορά τις καρδιές των Νεοϋορκέζων.

Στις 19 Μαΐου του 1994, στα εξήντα τέσσερα χρόνια της, υπέκυψε στον καρκίνο των λεμφαδένων. Θάφτηκε δίπλα στον Πρόεδρο Κένεντι, στο Εθνικό Κοιμητήριο Άρλινγκτον. Σχεδόν ό,τι ειπώθηκε για εκείνη ήταν εικασίες ή φήμες. Η ίδια δεν έδωσε ποτέ συνέντευξη για το παρελθόν της – η τελευταία της ήταν το 1967.

Η Ταυτότητα της Παράστασης
Μετάφραση: Γιώργος Δεπάστας
Σκηνοθεσία–Βίντεο–Σκηνικά–Κοστούμια: Άντζελα Μπρούσκου
Φωτισμοί: Μαρία Αθανασοπούλου

Ερμηνεύει η Σοφία Σεϊρλή