Ανατομικές παρατηρήσεις

Ο στόμαχος (κοινώς: το στομάχι) είναι η συνέχεια του οισοφάγου και αποτελεί έναν ευρύχωρο σάκο εντός του οποίου λαμβάνει χώρα η διεργασία της κατάτμησης και της χημικής επεξεργασίας της τροφής. Αφού η τροφή λάβει τη μορφή «χυλού» περνάει από τον πυλωρό, το περιφερικό άκρο του στομαχιού, στο 12δάκτυλο και στη συνέχεια στο υπόλοιπο λεπτό έντερο. Εκεί θα κατατμηθεί περαιτέρω και θα απορροφηθούν οι θρεπτικές για τον οργανισμό ουσίες.

Όταν το στομάχι έχει μέτρια πλήρωση,τότε το μήκος του είναι περίπου 25-30 εκ. και το πλάτος του 9-10 εκ. Η ποσότητα τροφής που μπορεί να χωρέσει στο στομάχι ποικίλει από 500 έως 2.500 γραμμάρια.

Για ανατομικούς, λειτουργικούς και παθο-φυσιολογικούς λόγους το στομάχι χωρίζεται σε τρεις επιμέρους περιοχές: το θόλο, το σώμα και το πυλωρικό άντρο.

Επιδημιολογικά στοιχεία

Από επιδημιολογικής άποψης ο καρκίνος του στομάχου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Στις αρχές του 20ου αιώνα αποτελούσε τον πρώτο σε συχνότητα εμφάνισης καρκίνο στον άνθρωπο, με μεγάλη διαφορά από τους υπόλοιπους. Μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, όμως, άρχισε μια σταδιακή μείωση της συχνότητας εμφάνισης του, η οποια έλαβε σημαντικές διαστάσεις το τελευταίο τέταρτο του αιώνα, έτσι που στις ημέρες μας στις οικονομικά ανεπτυγμένες χώρες να είναι ο 9ος σε συχνότητα εμφάνισης στους άνδρες και ο 14ος στις γυναίκες. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοχεία η συνολική μείωση στις ανεπτυγμένες χώρες από το 1930 ως τις ημέρες μας έχει φτάσει το 73%. Στον υπόλοιπο όμως κόσμο, η νόσος εξακολουθεί να είναι διαδεδομένη, έτσι σε παγκόσμια κλίμακα βρίσκεται στη δεύτερη θέση μετά τον καρκίνο του πνεύμονα.

Αυτή η εξαιρετικά ενδιαφέρουσα επιδημιολογική πορεία του καρκίνου του στομάχου μέσα στο χρόνο έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων, καθώς ο εντοπισμός των αιτιών που την προκάλεσαν θα μπορούσε να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση της καρκινογένεσης και του τρόπου αντιμετώπισής της.

Οι περισσότεροι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτή η σημαντική πτώση της συχνότητας εμφάνισης του συγκεκριμένου καρκίνου στις ανεπτυγμένες χώρες της Δύσης θα πρέπει να αποδοθεί στην αλλαγή του τρόπου συντήρησης των τροφίμων και ιδιαίτερα στην ευρεία διάδοση και χρησιμοποίηση των ψυγείων, τα οποία κατέστησαν άχρηστες παλαιότερες πρακτικές, ιδίως εκείνες που στηριζόντουσαν στη χρησιμοποίηση ως συντηρητικού του αλατιού (παστά). Επίσης και οι αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες (π.χ. κατανάλωση μεγαλύτερων ποσοτήτων φρέσκων φρούτων και λαχανικών), αλλά και άλλοι περιβαλλοντικοί παράγοντες πρέπει να έχουν συμβάλλει σ’ αυτή την εξέλιξη.

Το σημαντικό ρόλο της διατροφής στην καρκινογένεση ενισχύει και το γεγονός πως μεταξύ των διαφόρων γεωγραφικών περιοχών του κόσμου (όπου επικρατούν και διαφορετικές διατροφικές συνήθειες) παρατηρούνται μεγάλες διακυμάνσεις σ’ ότι αφορά τη συχνότητα εμφάνισης της νόσου. Για παράδειγμα αυτή είναι πολύ μεγάλη στην Ιαπωνία και σε ορισμένες περιοχές της Μέσης Ανατολής (όπου η κατανάλωση παστών κρεάτων και ψαριών είναι διαδεδομένη), και μικρή στην Αυστραλία.

Η μετακίνηση πληθυσμών από περιοχές με μεγάλη επίπτωση της νόσου σε άλλες με μικρότερη, συνοδεύτηκε από μια σταδιακή μείωση και τη συχνότητας εμφάνισης της νόσου στις συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες. Ταυτόχρονα, όμως, η σχετική επιδημιολογική έρευνα ανέδειξε τη μεγάλη σημασία που έχουν οι διαιτητικές συνήθειες τα πρώτα χρόνια της ζωής των ανθρώπων.

Από την άλλη πλευρά, συγκρίνοντας την πρώτη με τη δεύτερη γενιά μεταναστών, προέκυψε πως και άλλοι παράγοντες πέρα από τη διατροφή, όπως περιβαλλοντικοί ή πολιτισμικοί, θα πρέπει να εμπλέκονται στην διαδικασία εμφάνισης ή όχι καρκίνου του στομάχου. Το ποιοι είναι αυτοί οι παράγοντες είναι δύσκολο να προσδιοριστεί με ακρίβεια.

Ενώ, όμως, στις δυτικές χώρες η μείωση στη συχνότητα εμφάνισης της νόσου είναι σημαντική, κάτι αντίστοιχο δεν παρατηρήθηκε και για τη θνητότητα της, δηλ. για το ποσοστό των ασθενών που υποκύπτον εξ’ αιτίας της. Σε γενικές γραμμές η πρόγνωση των ασθενών με καρκίνο του στομάχου έχει ελάχιστα βελτιωθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτή η δυσμενής κατάσταση αποδίδεται τόσο στην καθυστερημένη διάγνωση της νόσου, όσο και στην ιδιαίτερη βιολογική συμπεριφορά της.

Με βάση τις στατιστικές από τη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη, ο καρκίνος του στομάχου αποτελεί τον 6ο σε συχνότητα καρκίνο στους άνδρες και τον 8ο στις γυναίκες.

Οι άνδρες φαίνεται να προσβάλλονται συχνότερα απ’ ότι οι γυναίκες, περίπου σε διπλάσια συχνότητα.

Μια ενδιαφέρουσα επιδημιολογική παρατήρηση αφορά το γεγονός ότι ενώ παλαιότερα η μεγάλη πλειοψηφία των καρκίνων εντοπιζόντουσαν στην περιφερική περιοχή του στομάχου (στο άντρο), τις τελευταίες δεκαετίες υπάρχει μια σταδιακή αύξηση του αριθμού των καρκίνων που εντοπίζονται σε κεντρικότερα σημεία. Σύμφωνα με τα στατιστικά δεδομένα από Ευρώπη και Η.Π.Α. οι μισές πλέον περιπτώσεις καρκίνων αφορούν εντοπίσεις στο σώμα και στην περιοχή του στομάχου κοντά στην ένωση του οργάνου με τον οισοφάγο (στο θόλο και στην καρδία). Η εξήγηση γι’ αυτή την τάση δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί με ακρίβεια. Από τα υπάρχοντα στοιχεία ενοχοποιούνται η παχυσαρκία, η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και το κάπνισμα. Όποια, όμως, και να είναι η αιτία, η εξέλιξη αυτή δεν είναι ευνοϊκή, στο βαθμό που οι κεντρικότερα εντοπιζόμενοι καρκίνοι τείνουν να έχουν μια πιο επιθετική βιολογική συμπεριφορά.

Ιστολογικός τύπος

Το μεγαλύτερο ποσοστό των κακοήθων νεοπλασιών του στομάχου (το 95%) είναι αδενοκαρκινώματα, δηλ. καρκίνοι που ξεκινούν από τα κύτταρα των αδένων στο εσωτερικό τοίχωμα του στομάχου. Οι άλλου τύπου κακοήθειες του στομάχου είναι εξαιρετικά σπάνιες.

Τα αδενοκαρκινώματα εμφανίζονται με δυο μορφές, τον καρκίνο εντερικού τύπου και τον καρκίνο διάχυτου τύπου, οι οποίες έχουν σημαντικές μεταξύ τους διαφορές.

Ο εντερικός τύπος είναι συχνότερος στους άνδρες, προτιμά τις μεγάλες ηλικίες και η εμφάνισή του αποδίδεται στην επίδραση του βλεννογόνου του στομάχου, όπως η ατροφία ή η εντερική δυσπλασία, που θεωρούνται ως προκαρκινωματώδεις καταστάσεις.

Από την άλλη, ο διάχυτος τύπος προσβάλλει άτομα νεότερης ηλικίας, χωρίς να δείχνει ιδιαίτερη προτίμηση για κάποιο από τα δυο φύλα. Δεν φαίνεται να προέρχεται από προκαρκινωματώδεις καταστάσεις, εκτιμάται δε πως η γενετική προδιάθεση επηρεάζει εντονότερα τη δημιουργία του.

Παράγοντες κινδύνου

1. Η δίαιτα

Η δίαιτα πλούσια σε αλάτι και η κατανάλωση υψηλών ποσοστών συντηρημένων τροφών, τουρσιών και παστών έχει ενοχοποιηθεί από πληθώρα ερευνών ως ο βασικός παράγοντας που ευνοεί την καρκινογένεση και εξηγεί την αύξηση συχνότητας του καρκίνου σε ορισμένες περιοχές του πλανήτη μας. Η υψυλή περεκτικότητα νιτροζαμινών και νιτρωδών σε τρόφιμα που συντηρούνται μ’ αυτούς τους τρόπους ενοχοποιείται για τη συγκεκριμένη δράση.

Σχετικό μ’ αυτό το θέμα είναι και η εκτίμηση για το ρόλο των νιτρικών που εμπεριέχονται στο πόσιμο νερό. Ιδιαίτερα επικίνδυνο μπορεί να είναι το νερό των πηγαδιών ή φρεατίων που δεν έχει ελεγχθεί. Για το θέμα έχει εκδώσει αυστηρές οδηγίες η Ευρωπαϊκή Ένωση, στην οποία αναφέρονται και ποιες είναι οι επιτρεπόμενες περιεκτικότητες των πόσιμων υδάτων σε νιτρικά.

Επίσης η κατανάλωση καπνιστών τροφίμων ή κρέατος ψημένου στα κάρβουνα (δηλ. η κατανάλωση τροφών στην παρασκευή των οποίων μπορεί να έχουν σχηματιστεί πολυκυκλικοί υδρογονάνθρακες) φαίνεται να συμβάλλει στην αύξηση της συχνότητας εμφάνισης του καρκίνου του στομάχου.

Παρ’ όλο που η κατανάλωση οινοπνεύματος σχετίζεται με την εμφάνιση αρκετών καρκίνων στα διάφορα όργανα του γαστρεντρικού συστήματος, δεν μπορεί να ισχυριστεί κάποιος με βεβαιότητα ότι το ίδιο ισχύει και για τον καρκίνο του στομάχου.

2. Η ηλικία

Όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως ο καρκίνος του στομάχου είναι πάθηση συχνή σε ηλικιωμένα άτομα. Η έβδομη δεκαετία της ζωής είναι αυτή στην οποία παρατηρούνται τα περισσότερα περιστατικά καρκίνου στο στομάχι.

3. Η τοπική λοίμωξη (Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού και οι ιοί)

Ενώ παλαιότερα η δημιουργία ελκους στο στομάχι αποδιδόταν στο στρες, στην αδυναμία του βλεννογόνου να προστατευθεί από την οξύτητα ή στην υπερβολική οξύτητα του γαστρικού υγρού, σήμερα γνωρίζουμε ότι υπάρχει λοιμογόνος παράγοντας που ευθύνεται γι’ αυτό, το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού.

Η διαπίστωση της ύπαρξης του ελικοβακτηριδίου και σε πάρα πολλά καρκινώματα του στομάχου έχει οδηγήσει αρκετούς επιστήμονες στην εκτίμηση ότι το συγκεκριμένο μικρόβιο μπορεί να αποτελεί αιτιολογικό παράγοντα της νόσου. Μάλιστα στις Η.Π.Α. το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού θεωρείται ως καρκινογόνος παράγοντας πρώτης τάξεως. Από την άλλη πλευρά, όμως, πολλές έρευνες έχουν δείξει πως δεν αρκεί από μόνη της η λοίμωξη με το ελικοβακτηρίδιο για να προκληθεί καρκίνος. Εκτιμάται πως σε ορισμένες περιπτώσεις, κάτω από άγνωστες προς το παρόν συνθήκες και προϋποθέσεις, η λοίμωξη με το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού μπορεί να πυροδοτεί ή να προάγει την καρκινογόνο εξέλιξη, της οποία η αιτιολογία θα πρέπει να οφείλεται και σε άλλους παράγοντες.

Γι’ αυτό το λόγο η διαπίστωση της ύπαρξης του ελικοβακτηριδίου στο στομάχι δεν πρέπει αυτόματα να οδηγεί σε θεραπεία εκρίζωσής του, με το σκεπτικό ότι έτσι μπορεί να προλάβουμε τη δημιουργία του καρκίνου του στομάχου. Η θεραπεία κατά του ελικοβακτηριδίου είναι επιβεβλημένη και πρέπει να χορηγείται σε πάσχοντες με συμπτωματολογία δυσπεψίας ή έλκους.

Υποψίες για καρινογόνο δράση έχουν αποδοθεί και στον συνήθη απ’ άλλες κακοήθειες ύποπτο λοιμογόνο παράγοντα, τον ιό Epstein-Bar.

4. Η ατροφική γαστρίτιδα, η κακοήθης αναμία και οι γαστρικοί πολύποδες

Η ατροφική γαστρίτιδα και η κακοήθης αναιμία αποτελούν καταστάσεις όπου παρατηρείται ατροφία των αδένων και του βλεννογόνου του στομάχου και γι’ αυτό παράγεται λιγότερο γαστρικό υγρό. Στην κακοήθη αναιμία οι αλλοιώσεις οδηγούν στην μικρότερη παραγωγή μιας ουσία που παράγει αποκλειστικά το στομάχι και η οποία βοηθά στην απορρόφηση από τις τροφές της βιταμίνης Β12, η οποία είναι απαραίτητη για την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Αυτές οι συνθήκες, όπου ο βλεννογόνος είναι αλλοιωμένος και ευαίσθητος ευνοούν την ανάπτυξη του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού. Ο συνδυασμός ατροφίας και φλεγμονής θεωρείται από πολλούς ερευνητές ικανός, αν υφισταται για αρκετό καιρό, να οδηγήσει σε ορισμένες περιπτώσεις στη δημιουργία καρκίνου του στομάχου. Μια άλλη εξήγηση της προαγωγής της καρκινογένεσης σ’ αυτές τις καταστάσεις και μ’ αυτό το μηχανισμό είναι αυτή που εμπλέκει την αποδόμηση μεγάλων ποσοτήτων νιτρικών ενώσεων, εξ’ αιτίας της ευκολότερης ανάπτυξης βακτηριδίων στον αλλοιωμένο βλεννογόνο που υπάρχει στην ατροφική γαστρίτιδα.

Η παρουσία πολυπόδωνστο στομάχι πρέπει να παρακολουθείται, γιατί ορισμένοι εξ’ αυτων, οι αδενωματώδεις, μπορούν αν είναι μεγαλύτεροι από τα 2 εκ. να εξαλλαγούν σε καρκίνο.

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο βιβλίο του κύριου Σταύρου Μπεσμπέα, προέδρου της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας «Πρόληψη και Έγκαιρη Διάγνωση Νοσημάτων Φθοράς»- Ενημέρωση του κοινού, (Β’ Έκδοση)

Τη Δευτέρα 11 Απριλίου θα δημοσιευθεί το β’ μέρος του άρθρου όπου αναλύονται οι υπόλοιποι παράγοντες κινδύνου, τα σημεία και τα συμπτώματα της νόσου, η διάγνωση, η πρόληψη και πότε πρέπει να επισκεφθούμε τον γιατρό

health.in.gr

Ειδήσεις Σήμερα: