Δεν επιστρέφονται περιουσίες της ελληνικής μειονότητας στην Τουρκία

37

Δεν ικανοποιείται το πάγιο αίτημα των μειονοτικών ιδρυμάτων στην Τουρκία, μεταξύ των οποίων και των ελληνικών, για επιστροφή των ακίνητων περιουσιακών τους στοιχειών που στο παρελθόν είχαν γίνει αντικείμενο αρπαγής.

Το σχέδιο νόμου της τουρκικής κυβέρνησης για τα μειονοτικά ιδρύματα, στο πλαίσιο της εναρμόνισης της χώρας με το κεκτημένο της ΕΕ, επιβεβαιώνει τις επιφυλάξεις που είχαν εκφράσει παράγοντες της ελληνικής μειονότητας στην Κωνσταντινούπολη και διέβλεπαν σκοπιμότητα και προσπάθεια εντυπωσιασμού πίσω από τις σχετικές εξαγγελίες τα τελευταία χρόνια. Δεν αποκαθίσταται η αδικία αλλά αντιθέτως νομιμοποιείται, σχολιάζουν χαρακτηριστικά.

Η τουρκική εφημερίδα Radikal, υπό τον τίτλο «δεν έγινε αυτό που ήθελαν οι μειονότητες», δημοσίευσε δηλώσεις του επικεφαλής της αρμόδιας Διεύθυνσης Βακουφίων, Γιουσούφ Μπεγιαζίτ, από τις οποίες προκύπτει ότι δεν πρόκειται να επιστραφούν στις μειονότητες τα ακίνητα των οποίων η κυριότητα με διάφορα νομικά και μη τεχνάσματα αφαιρέθηκε από τις μειονότητες.

Σύμφωνα με τον κ. Μπεγιαζίτ, «οι μειονότητες ζητούν να τους επιστραφούν οι περιουσίες που στο παρελθόν τους ανήκαν, αλλά μεταβιβάσθηκαν σε ιδιώτες. Αυτό είναι αδύνατον. Αν το τολμούσαμε, θα αντιμετώπιζε πολύ μεγάλο πρόβλημα το νομικό σύστημα». Το ίδιο αρνητικές είναι οι Αρχές και για τις περιουσίες που έχουν περιέλθει στην κυριότητα του τουρκικού Δημοσίου. Επίσης, θολό είναι το τοπίο όσον αφορά και τις χρηματικές δωρεές προς τα μειονοτικά ιδρύματα, σημαντική πηγή εσόδων για πολλά από αυτά, καθώς όπως δήλωσε ο Τούρκος αξιωματούχος μπαίνουν περιορισμοί.

Η εφημερίδα αναφέρεται στο σχέδιο νόμου το οποίο έχει λάβει την τελευταία του μορφή προτού κατατεθεί στην τουρκική Εθνοσυνέλευση προς ψήφιση. Η υπόθεση της περιουσίας των μειονοτικών ιδρυμάτων (βακούφια) παραμένει από τα ζητήματα με τα οποία ασχολήθηκαν οι τουρκικές κυβερνήσεις από τέλη του Ιουλίου του 2002, στο πλαίσιο της εκπλήρωσης των κριτηρίων της ΕΕ όσον αφορά το σεβασμό των μειονοτικών δικαιωμάτων. Είχαν μάλιστα δεσμευτεί ότι θα επέτρεπαν στα μειονοτικά ιδρύματα να λάβουν τίτλους ιδιοκτησίας για την ακίνητη περιουσία τους, δίνοντας σε αυτά το δικαίωμα να τη διαχειριστούν, όπως άλλωστε προβλέπει και η Συνθήκη της Λωζάννης από το 1924.

Το πρόβλημα με τους τίτλους ιδιοκτησίας των μειονοτικών ιδρυμάτων είναι αρκετά παλιό. Το 1936 η τουρκική κυβέρνησης ζήτησε από τις ενορίες και τα μειονοτικά ιδρύματα να υποβάλουν αναλυτικές δηλώσεις με τα ακίνητα που κατείχαν. Η Διεύθυνση Βακουφίων θεώρησε ως τελικές και αμετάκλητες τις δηλώσεις αυτές (ο περιώνυμος «μπεγιαναμές») και δεκαετίες αργότερα άρχισε να αφαιρεί από τα ιδρύματα την κυριότητα όλων των ακινήτων που είτε από παράληψη δεν δηλώθηκαν, είτε αποκτήθηκαν (μέσω δωρεάς, διαθήκης ή αγοράς) μετά τη χρονολογία αυτή.

Η τουρκική κυβέρνηση, στο πλαίσιο της εξαγγελθείσας μεταρρύθμισης εξέδωσε δύο εκτελεστικούς κανονισμούς, της 4ης Οκτωβρίου 2004 και της 24ης Ιανουαρίου 2003, καλώντας τα μειονοτικά ιδρύματα να υποβάλουν αιτήσεις για να παραλάβουν τίτλους ιδιοκτησίας για τα ακίνητά τους. Στην εφαρμογή όμως διαπιστώθηκε ότι η μεταρρύθμιση απέχει μακράν από το πνεύμα σεβασμού των μειονοτικών δικαιωμάτων: Όπως δήλωσε ο κ. Μπεγιαζίτ από τα 2.252 ακίνητα που δήλωσαν αρχικά ως ιδιοκτησία τους τα μειονοτικά ιδρύματα μόνον για τα 296 αποκαταστάθηκε το ιδιοκτησιακό τους καθεστώς και 449 διαπιστώθηκε ότι ανήκαν ήδη στα ιδρύματα. Για τα 268 υπήρξαν διπλές αιτήσεις, τα 906 έχουν ήδη μεταβιβαστεί στο Δημόσιο ή σε ιδιώτες και συνεπώς απορρίφθηκε το αίτημα, ενώ για τα 333 η αίτηση δεν έγινε δεκτή επειδή ο φάκελός τους σύμφωνα με τις αρμόδιες τουρκικές Αρχές ήταν ελλιπής. Αιτήσεις για να πάρουν τίτλους ιδιοκτησίας υπέβαλαν στη Γενική Διεύθυνση Βακουφίων συνολικά 161 (σύμφωνα με τον κ. Μπεγιαζίτ 118) μειονοτικά ιδρύματα, εκ των οποίων τα 75 είναι ελληνικά, το 58 αρμενικά, τα 18 εβραϊκά, τα εννέα ανήκουν στη συριακή μειονότητα, τα τρία στην κοινότητα των Χαλδαίων, τα δύο στους Βούλγαρους και από ένα ίδρυμα ανήκει στους Γεωργιανούς και τους Μαρωνίτες.

Το ζήτημα παραμένει στην «ατζέντα» της ΕΕ, αφού μόλις χθες ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Αγκυρα, Χανς Γιοργκ Κρέτσμερ, αναφερόμενος στην ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας και την καθυστέρηση που παρατηρείται από τουρκικής πλευράς, έκανε λόγο ειδικά για τα δικαιώματα των μειονοτικών ιδρυμάτων.

Αξίζει να σημειωθεί, ότι οι περιουσίες αυτές, που εμπίπτουν στις διατάξεις του νόμου του 1936, δεν αποτελούν το σύνολο των χαμένων ελληνικών περιουσιών στην Τουρκία, αλλά είναι ένα μόνο τμήμα των ακινήτων (κοινοτικών ή ιδιωτικών) τα οποία έγιναν αντικείμενο αρπαγής από το τουρκικό Δημόσιο, καταπατήθηκαν από ιδιώτες ή απειλούνται να χαθούν οριστικά.

Σύμφωνα με κατά προσέγγιση υπολογισμούς, περίπου 11.900 τίτλοι ιδιοκτησίας ακινήτων στην Τουρκία ανήκουν σε Έλληνες (με τουρκική ή ελληνική ιθαγένεια), εκ των οποίων οι περίπου 900 στους απελαθέντες το 1964 έλληνες υπηκόους. Τα ακίνητα αυτά βρίσκονται σε περιοχές με μεγάλο εμπορικό ενδιαφέρον και έτσι δικαιολογείται το έκδηλο ενδιαφέρον για την αρπαγή τους από διάφορους «επιτήδειους» που ενίοτε συνεργάζονται και με κρατικούς αξιωματούχους. Η εμπορική αξία των ακινήτων που ανήκουν σε Έλληνες Κωνσταντινουπολίτες με τουρκική ιθαγένεια εκτιμάται ότι ξεπερνά τα 11 δισ. ευρώ, ενώ το αντίστοιχο ποσό στην περίπτωση των απελαθέντων κυμαίνεται μεταξύ των 2 και 2,3 δισ. ευρώ. Μέχρι και το 1990, εκτιμάται ότι περίπου το 60-65% της περιουσίας της ελληνικής μειονότητας είχε περιέλθει στην κατοχή του τουρκικού Δημοσίου. Οι περιουσίες των ελλήνων υπηκόων θεωρούνται οριστικά χαμένες, ενώ στο στόχαστρο βρίσκεται τα τελευταία χρόνια η μεγάλη ακίνητη περιουσία του ελληνικού νοσοκομείου Μπαλουκλή και το Ορφανατροφείο της Πριγκήπου. Το ίδρυμα Μπαλουκλή έχει χάσει έως σήμερα την κυριότητα 127 ακινήτων, εκ των οποίων τα 83 (ποσοστό 65%) μετά την προαναφερθείσα δήλωση του 1936.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ