Η ιστορία γράφεται πολλές φορές από συμπτώσεις και χωρίς τη φυσική παρουσία των πρωταγωνιστών της. Ο Compay Segundo (καλλιτεχνικό ψευδώνυμο του Francisco Repilado), όμως, ανήκει στους τυχερούς! Χρειάστηκε μεν να φτάσει στην αρχή της δέκατης δεκαετίας της ζωής του για να αποκτήσει τη διεθνή καταξίωση που του άξιζε, αλλά τουλάχιστον πρόλαβε να αναγνωριστεί εν ζωή. Η αφορμή για να φτάσει το όνομά του -αλλά και τα ονόματα των μουσικών που παίζουν μαζί του-, στα αφτιά των απανταχού μουσικόφιλων και ταυτόχρονα να αποκτήσει η κουβανέζικη μουσική διαστάσεις παγκόσμιου φαινομένου, δόθηκε το 1997 με την έκδοση του δίσκου «Buena Vista Social Club«, το οποίο τιμήθηκε με το βραβείο Grammy. Εμπνευστής και παραγωγός του συγκεκριμένου άλμπουμ ήταν ο διάσημος Αμερικανός κιθαρίστας Ry Cooder, ο οποίος μάζεψε την αφρόκρεμα των λαϊκών μουσικών της Κούβας, για να ηχογραφήσουν εκ νέου και από κοινού 14 χαρακτηριστικές και δημοφιλείς κουβανέζικες συνθέσεις του τελευταίου αιώνα. Ο Compay Segundo συμμετέχει στις περισσότερες από αυτές τραγουδώντας πρώτη και δεύτερη φωνή, κάνοντας την ενορχήστρωση και παίζοντας κρουστά και, κυρίως, armonico, την επτάχορδη κιθάρα (διπλή τρίτη χορδή) δικής του κατασκευής που συνδυάζει τα ηχοχρώματα της παραδοσιακής κουβανέζικης κιθάρας tres και της κλασικής κιθάρας. Η πιο αξιοσημείωτη όμως συμβολή του είναι, δίχως άλλο, η σύνθεση του πασίγνωστου τραγουδιού «Chan Chan», το οποίο ανοίγει το δίσκο και αποτελεί πλέον το σήμα κατατεθέν του.
Ο Compay Segundo γεννήθηκε το 1907 και ξεκίνησε τη μουσική του καριέρα στη δεκαετία του ΄20, παράλληλα με την άνθηση του κουβανέζικου μουσικού ιδιώματος son. Το 1942 σχημάτισε με τον Lorenzo Hierrezuelo το θρυλικό ντουέτο Duos Los Compadres, από το οποίο προέρχεται και το ψευδώνυμό του: «Compay» είναι ο φίλος στην κουβανέζικη αργκό, ενώ το «Segundo» (δεύτερος) υποδηλώνει τον κύριο ρόλο του στο ντουέτο, που ήταν να συνοδεύει τον τραγουδιστή με τη χαρακτηριστική μπάσα φωνή του. Έπειτα από ένα διάλειμμα 25 περίπου ετών, το οποίο ξεκίνησε με την αναρρίχηση του Κάστρο στην εξουσία και έληξε στα τέλη της δεκαετίας του ΄80, ο Segundo επέστρεψε στο χώρο της μουσικής, αναπτύσσοντας στενούς δεσμούς με την Ισπανία και συνεργαζόμενος με μια πλειάδα κορυφαίων μουσικών (και όχι μόνο) από κάθε γωνιά του πλανήτη. Παράλληλα, η επιτυχία του «Buena Vista Social Club» του επέτρεψε να ξαναμπεί πιο δυναμικά στο στούντιο και να κυκλοφορήσει σε διεθνή διανομή μια σειρά από προσωπικούς δίσκους, όπως το «Calle Salud» και το «Las Flores De La Vida«.
Η μεγάλη του αγάπη, πάντως, ήταν ανέκαθεν τα ντουέτα και έτσι η έκδοση μιας ανθολογίας με μερικές από τις πλέον ενδιαφέρουσες συνεργασίες της καριέρας του ήταν αναμενόμενη. Ατυχώς όμως, ελάχιστα είναι τα ηχητικά ντοκουμέντα που έχουν διασωθεί από τις δουλειές του με το ντουέτο Los Compadres και το συγκρότημα Compay Segundo & His Band (με τους Carlos Embale και Pio Leyva) κατά τις δεκαετίες του ΄30, ΄40 και ΄50. Έτσι, το «Duets» απαρτίζεται ως επί το πλείστον από ηχογραφήσεις της τελευταίας πενταετίας, αν και δεν λείπουν οι εκπλήξεις, όπως το «Macusa» και η ανυπέρβλητη εκτέλεση του «Chan Chan», που χρονολογούνται από το 1989 και έγιναν με τη βοήθεια των Κουβανών Pablo Milanes και Eliades Ochoa αντίστοιχα. Το καλύτερο πάντως μάς το φυλάει για το τέλος και δεν χρειάζεται να είσαι ειδικός για να νιώσεις το μεγαλείο της ερμηνείας του ντουέτου Duos Los Compadres (με τον Lorenzo Hierrezuelo πρώτη φωνή) στη συγκλονιστική απόδοση του «Tente En Pie» από το 1950. Ο Compay όμως φρόντισε να αποκαταστήσει τα κενά και έτσι εδώ βρίσκουμε και ένα ντουέτο με τον Pio Leyva στο «La Juma De Ayer» των Compay Segundo & His Band, που όμως έγινε το 1998.
Το «Duets» ξεχειλίζει από την ακαταμάχητη γοητεία της κουβανέζικης μουσικής και ειδικότερα του son, αν και δεν λείπουν οι σποραδικές πινελιές από flamenco και mambo. Η μόνη σύνθεση που μοιάζει εκτός τόπου και χρόνου είναι το σχετικά αφελές και παιδικό «Baby Keep Smiling» του Lou Vega, το οποίο παρά ταύτα ακούγεται ευχάριστα και προσφέρει μια γλυκιά και ανάλαφρη νότα στην όλη συλλογή, ενώ ενστάσεις μπορεί να υπάρξουν και για την παρουσία του Antonio Banderas, ο οποίος τραγουδά το «Beautiful Maria Of My Soul». Μπροστά όμως σε ακαταμάχητες ερμηνείες όπως του Αλγερινού Khaled στο εκπληκτικό «Saludo A Chango!», που ανοίγει το δίσκο, της Cesaria Evora στο «Lagrimas Negras», του Silvio Rodriguez στο «Fidelidad» και του Charles Aznavour στο «Morir De Amour», οι όποιες ενστάσεις χάνουν μεμιάς την αξία τους. Στο «Duets» τον κυρίαρχο λόγο έχει η γεμάτη πάθος εφηβική ψυχή του Compay Segundo, του άρχοντα του son, που συνεχίζει παρά τα 95 του χρόνια να μας προσφέρει πλουσιοπάροχα τη μαγεία της ευαισθησίας και του σπάνιου μουσικού του ταλέντου.