25

Με καθυστέρηση δύο ετών δόθηκε στη δημοσιότητα την Παρασκευή ο τόμος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ με απόρρητα έγγραφα για την αμερικανική πολιτική έναντι της Ελλάδος, Κύπρου και Τουρκίας επί προεδρίας Λίντον Τζόνσον (1964-1968), αποκαλύπτοντας νέες πτυχές της δραματικής περιόδου 1965-1967.

Σύμφωνα με τον σχετικό νόμο, η αμερικανική κυβέρνηση υποχρεούται να δώσει στη δημοσιότητα έγγραφα που αφορούν την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, μετά παρέλευση 25 ετών και όχι αργότερα από μια 30ετία. Αυτά εκδίδονται σε τόμους με τίτλο «Εξωτερικές Σχέσεις των ΗΠΑ», υπό την επιμέλεια του Γραφείου Ιστορικών του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ώστε να δοθεί μια κατά το δυνατόν πληρέστερη εικόνα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Στην περίπτωση των απόρρητων εγγράφων που αφορούν την περιοχή μας, ο αποχαρακτηρισμός τους άρχισε το 1993 και ολοκληρώθηκε το 1999, υπό την επίβλεψη του ιστορικού Τζιμ Μίλερ. Δεν δόθηκε στη δημοσιότητα περίπου 0,4% του συνόλου των εγγράφων που επελέγησαν προς δημοσίευση από τα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Σε αυτά περιλαμβάνονται έγγραφα του Εθνικού Συμβουλίου Ασφάλειας του Λευκού Οίκου που είναι διαθέσιμα στην προεδρική βιβλιοθήκη Τζόνσον, η αλληλογραφία της αμερικανικής πρεσβείας στην Αθήνα με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και ένας μικρός αριθμός αναφορών της CIA. Από μερικά δημοσιευόμενα έγγραφα έχουν απαλειφθεί επιλεγμένες παράγραφοι ή λέξεις.

Ως γνωστόν ο τόμος αυτός, που αποτελείται από 833 σελίδες εγγράφων από 24 Ιανουαρίου 1964 έως 31 Δεκεμβρίου 1968, εισαγωγικών παρατηρήσεων, επρόκειτο να δοθεί στη δημοσιότητα προ διετίας, αλλά σύμφωνα με πληροφορίες, επενέβη τότε η CIA και ζήτησε την αναβολή της δημοσίευσης του με το σκεπτικό ότι μπορούσε να τροφοδοτήσει τον αντιαμερικανισμό στην Ελλάδα και τρομοκρατικές επιθέσεις της 17Ν κατά αμερικανικών στόχων.

Το περιεχόμενο

Τα δημοσιευόμενα έγγραφα περιγράφουν κυρίως τις μεσολαβητικές προσπάθειες των Τζορτζ Μπολ (George Ball), Ντιν Ατσεσον (Dean Acheson) και Σάιρους Βανς (Cyrus Vance) στις κρίσεις στην Κύπρο το 1964 και 1967, την αμερικανική ανάμειξη στα εσωτερικά πολιτικά πράγματα της Ελλάδος, ως αποτέλεσμα της συνταγματικής κρίσης μεταξύ Γεωργίου Παπανδρέου και παλατιού το 1965 και την αμερικανική αντίδραση στο πραξικόπημα των συνταγματαρχών το 1967.

Μεταξύ άλλων προκύπτουν τα εξής:

– Οι αμερικανικές αρχές είχαν πληροφορίες για συνωμοτικά σχέδια των συνταγματαρχών από τον Δεκέμβριο του 1966 έως και τον Μάρτιο του 1967 για την εφαρμογή του Σχεδίου Ιέραξ ΙΙ από τον Α/ΓΕΣ αντιστράτηγο Σπαντιδάκη.

– Είχαν προταθεί (προφανώς από τη CIA) μυστικές επιχειρήσεις επηρεασμού των πολιτικών εξελίξεων δύο φορές στην περίοδο 1965-1967, που απορρίφθηκαν από την αμερικανική κυβέρνηση. Η δεύτερη αφορούσε σχέδιο επηρεασμού των εκλογών της 28ης Μαΐου 1967 (που δεν έγιναν ποτέ), με υποστήριξη υποψηφίων άλλων από τον Παπανδρέου κόστους 200.000 – 300.000 δολ., που όμως απορρίφθηκε τον Μάρτιο 1967 από την ηγεσία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και του Λευκού Οίκου, με το σκεπτικό ότι εγκυμονούσε πολλούς κινδύνους και δεν ήταν σίγουρο ότι θα έφερε αποτελέσματα.

«Εάν Ελληνοαμερικανοί πίστευαν ότι με 200-300 χιλ. δολ. μπορούν να επηρεάσουν το αποτέλεσμα των εκλογών, τότε ας συγκεντρώσουν αυτό το ποσό μόνοι τους, χωρίς την εμπλοκή της αμερικανικής κυβέρνησης» αποφάσισε η Επιτροπή 303, που εξέταζε την σκοπιμότητα μυστικών επιχειρήσεων σε διάφορα μέρη του κόσμου.

– Η αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα θεωρούσε τον Ανδρέα Παπανδρέου τη μεγαλύτερη απειλή για τα αμερικανικά συμφέροντα στην Ελλάδα, ανησυχούσε ιδιαίτερα για το ενδεχόμενο επικράτησής του στην Ένωση Κέντρου μετά τις εκλογές της 28ης Μαΐου 1967 και θεωρούσε την προσωπικότητα και πολιτική του ως τη βασική αιτία επιβολής της δικτατορίας.

– Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος σε συνομιλίες του με Αμερικανούς τον Μάρτιο 1967 είχε εκφράσει την απόφαση του να μην επιτρέψει με κανένα τρόπο στον Ανδρέα Παπανδρέου να ανέλθει στην εξουσία καταφεύγοντας ακόμη και σε συνταγματική εκτροπή.

– Η αμερικανική πρεσβεία είχε εκφράσει την αντίθεσή της σε τέτοια εξωσυνταγματική κίνηση, όταν ο βασιλιάς Κωνσταντίνος βολιδοσκόπησε τον αμερικανό πρέσβη Φίλιπ Τάλμποτ (Phillip Talbot) στις αρχές Απριλίου, με αμφίσημα μηνύματα, όπως «ότι η αμερικανική αντίδραση σε μια τέτοια κίνηση δεν μπορεί να καθορισθεί εκ των προτέρων, αλλά εξαρτάται από τις περιστάσεις της στιγμής».

– Ο ΥΠΕΞ των ΗΠΑ Ντιν Ρασκ (Dean Rusk) εισηγήθηκε προς τον Τάλμποτ στις 20 Απριλίου 1967 να επιδιωχθεί συμβιβασμός Γ.Παπανδρέου και παλατιού, με διαβεβαιώσεις ότι δεν θα συλληφθεί ο Ανδρέας Παπανδρέου για την υπόθεση Ασπίδα, και ότι ο Γ.Παπανδρέου θα υποσχεθεί ότι εάν η ΕΚ κέρδιζε τις εκλογές της 28ης Μαϊου, όπως ανεμένετο, θα τοποθετούσε στα υπουργεία Εξωτερικών και Αμυνας πρόσωπα αμοιβαίας εμπιστοσύνης και δεν θα προχωρούσε σε ευρείες αλλαγές στις Ένοπλες Δυνάμεις.

– Από την επόμενη του Απριλιανού πραξικοπήματος, η αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα ακολουθούσε επιφυλακτική στάση έναντι της ηγεσίας της χούντας και διατηρούσε περιορισμένες επαφές μαζί της, αντί να απειλήσει άμεση διακοπή της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας προς την Ελλάδα και άλλες δραστικές ενέργειες, που θα κλόνιζαν την εξουσία των συνταγματαρχών. Ζητούσε επίσης από τον βασιλιά Κωνσταντίνο να συμβιβασθεί με τους πραξικοπηματίες με το σκεπτικό ότι έτσι θα μπορούσε να τους αποσπάσει παραχωρήσεις προς επιστροφή στην συνταγματική τάξη.

– Όσο περνούσε ο καιρός με εμπέδωση της εξουσίας των συνταγματαρχών κέρδισε έδαφος η γραμμή ότι είναι αναπόφευκτη η διατήρηση σχέσεων συνεργασίας με την στρατιωτική κυβέρνηση των Αθηνών, για να μη θιγούν τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ στην περιοχή, ιδίως μετά τον αραβο-ισραηλινό πόλεμο του 1967, αλλά με διαρκή υπόμνηση της επιθυμίας των ΗΠΑ για επιστροφή στη δημοκρατία και μη εκτέλεση πολιτικών κρατουμένων, ιδίως του Ανδρέα Παπανδρέου.

– Από τα τέλη Μαΐου 1967, όταν ο Κωνσταντίνος βολιδοσκόπησε τον Αμερικανό πρέσβη για πρώτη φορά για το ενδεχόμενο αμερικανικής υποστήριξης, με απόβαση πεζοναυτών και αποστολή του 6ου Στόλου στην Ελλάδα, σε περίπτωση που προχωρούσε σε σύγκρουση με τους συνταγματάρχες. Στη συνάντησή του με τον μίντον Τζονσον στις 11 Σεπτεμβρίου 1967 επανέλαβε παρόμοιο αίτημα, η αμερικανική κυβέρνηση απέφευγε να δεσμευθεί ότι θα εμπλακεί σε οποιοδήποτε κυβερνητική αλλαγή στην Ελλάδα.

– Ο Αμερικανός πρέσβης σε επαφή του με την ηγεσία της χούντας τα μεσάνυχτα της 13 Δεκεμβρίου, ημέρα του κινήματος του Κωνσταντίνου, που τον είχε ενημερώσει από το πρωϊ της ίδιας ημέρας για τα σχέδια του, ζήτησε να αποφευχθεί αιματοχυσία στην Ελλάδα.

Μετά την αποτυχία του βασιλικού κινήματος, ο Τάλμποτ κατανοεί ότι ο δικτάτορας Παπαδόπουλος επικρατεί πλήρως στο πολιτικό σκηνικό της χώρας, χωρίς πλέον ουσιαστικό κίνητρο προς επιστροφή στη δημοκρατία, παρά τις υποσχέσεις του ιδίου και μελών της κυβέρνησης του για τη σύνταξη νέου συντάγματος και προσφυγή σε εκλογές.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ,ΑΠΕ

Ειδήσεις Σήμερα: