Το νέο απαρτχάιντ της Νοτίου Αφρικής

29

Μη διαχωρίζετε τους ανθρώπους με βάση το χρώμα τους, φώναζε η πλειονότητα των μαύρων κατοίκων της Νοτίου Αφρικής έως τις αρχές της δεκαετίας του 90 και η δικαίωση ήλθε με το τέλος του απαρτχάιντ. Ωστόσο, το επόμενο αίτημα της πολυπαθούς χώρας είναι εξίσου απελπιστικό: μη διαχωρίζετε τους ανθρώπους με βάση το πορτοφόλι τους, τη δουλειά τους, την κοινωνική τους θέση…

Η Νότιος Αφρική είναι ένα παγωμένο μέρος σήμερα δηλώνει στην εφημερίδα Washington Post ο Σίφο Θιμχούλου, ένας 22χρονος μουσικός που κατοικεί στο Σοβέτο, τη συνοικία που κάποτε υπήρξε σύμβολο του αντιρατσιστικού αγώνα και τώρα αργοπεθαίνει, βυθισμένο στη φτώχεια και τη μιζέρια της μετα-απαρτχάιντ εποχής.

Μιλά για την ευκαιρία που άρπαξαν οι ομόχρωμοι συμπολίτες του, προκειμένου να δραπετεύσουν από το κολαστήριο των δρόμων και να τρέξουν προς τα προάστια. Μαζί τους πήραν τις δεξιότητες, τις οποίες κάποτε έθεταν ανιδιοτελώς στην υπηρεσία των φτωχών σκλαβωμένων μαύρων και τώρα πωλούν με ακριβό αντίτιμο στις πλούσιες συνοικίες.

Εθελούσια αμνησία

Ωστόσο, άφησαν πίσω τις μνήμες των σκοτεινών ετών. Ηταν κάποτε πλάι μας, ενώ μαζί εκτοξεύαμε πέτρες ενάντια στο λευκό κατεστημένο -σήμερα δεν μπορούν να πατήσουν το πόδι τους στο Σοβέτο λέει ο Θιμχούλου. Είχε καλέσει ένα συμπολεμιστή από το παρελθόν -και νυν αξιωματούχο της επαρχίας- σε μία φιλανθρωπική εκδήλωση, όμως αυτός δεν εμφανίστηκε ποτέ διότι… φοβόταν για την ασφάλειά του!

Και ένας φίλος του συμπληρώνει: Τώρα δεν μπορούν να φάνε κατσίκα μαζί σου, γιατί προτιμούν το ψητό κοτόπουλο. Μιλά για μια παραδοσιακή τελετή των Ζουλού, τα έθιμα των οποίων έχουν ξεχαστεί έξω από το Σοβέτο. Και -εάν δεν είναι παρόντες οι νέοι φίλοι τους- σε χαιρετούν στα Αγγλικά συμπληρώνει οπότε εγώ τους ρωτώ: νομίζεις ότι ο Θεός δεν σε ακούει, όταν προσεύχεσαι στη διάλεκτο των Ζουλού;

Και αν το πιστεύουν, δεν το εκδηλώνουν. Ο Ούπα Σαλαμάνε είναι ένας μαύρος που άφησε πριν από τέσσερα χρόνια το Σοβέτο για τη θέση του υπεύθυνου μάρκετινγκ σε κάποια εταιρεία. Επιστρέφει, όμως, στη συνοικία του κάθε εβδομάδα για να δει φίλους και συγγενείς.

Κοιτούν τώρα την περιοχή και δεν θέλουν να επιστρέψουν επισημαίνει στην εφημερίδα. Ισως είναι λόγω του εγκλήματος, ίσως λόγω του ότι το Σοβέτο δεν προωθεί την καριέρα τους όσο ένα παιχνίδι γκολφ με το διευθυντή τους. Είναι στα αλήθεια λυπηρό.

Διαπιστώνοντας τις ανισότητες

Σε κάθε περίπτωση, η δημιουργία της νέας τάξης μαύρων πλουσίων παραμορφώνει τα δεδομένα του κράτους: η οικονομία της Νοτίου Αφρικής, τονίζουν οι αναλυτές, δείχνει μια χώρα με μέσο όρο εισοδήματος που κυμαίνεται στο μέσο προς ανώτερο επίπεδο. Ωστόσο, η συνεχιζόμενη παρακμή πολλών νοικοκυριών δεν περνά απαρατήρητη ούτε από τις κρατικές εκθέσεις.

Μία από αυτές, που συντάχθηκε το 1998 για λογαριασμό του προέδρου της χώρας Τάμπο Μπέκι, φανερώνει την ολοκληρωτική κατάσταση φτώχειας ή τη διαρκή ροπή προς αυτή σε κάποιες περιοχές. Η Νότιος Αφρική -συνεχίζει- είναι ανάμεσα στις χώρες με την πλέον άνιση κατανομή πλούτου στον κόσμο και πολλοί κάτοικοί της δεν έχουν πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευσης και ενέργειας.

Η έρευνα, τέλος, προειδοποιεί για το προφανές: πως το γεγονός αυτό στοιχειοθετεί απειλή για την κοινωνική ισότητα και σταθερότητα του κράτους, αλλά και για τους μελλοντικούς δείκτες συνολικής ανάπτυξης.

Το παλιό απαρτχάιντ πέθανε, μήπως ήλθε το νέο;

Ποιος όμως χρειάζεται στοιχεία, όταν η ανισότητα είναι τόσο φανερή στους στενούς, βρόμικους δρόμους του Σοβέτο; Στη διάρκεια του απαρτχάιντ δηλώνει στην Washington Post ο Στίβεν Φρίντμαν, διευθυντής του Κέντρου Πολιτικών Σπουδών του Γιοχάνεσμπουργκ, οι μαύροι επιχειρηματίες ήταν μετρημένοι στα δάχτυλα του ενός χεριού. Τώρα πια, κάθε φορά που ένας μαύρος προσλαμβάνεται σε μία μεγάλη εταιρεία, η ανισότητα μεγαλώνει.

Ετσι, μία ακόμη μάχη φαίνεται ότι ξεσπά στη Νότιο Αφρική: αυτή για την ευκαιρία της απόδρασης στο όνειρο. Ο πόλεμος ενάντια στο καθεστώς του απαρτχάιντ -λένε οι μαύροι του Σοβέτο- έγινε για να έχουμε επιλογές και να δημιουργήσουμε ευκαιρίες σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους. Και αυτός είναι ακόμη ο στόχος μας, προσθέτουν με αποφασιστικότητα.

Στο μεταξύ, το χάσμα θα διευρύνεται -όχι αυτό ανάμεσα σε μαύρους και λευκούς, αλλά εκείνο ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς. Ενα νέο απαρτχάιντ γεννιέται; Ισως, και αν όχι, τότε σίγουρα μία κοινωνία με πολίτες δύο κατηγοριών. Η διαφορά τους είναι, όμως, ιδιαίτερα εμφανής. Πριν από δέκα χρόνια, κάθε μαύρος που δούλευε στο γραφείο μου ζούσε στο Σοβέτο. Τώρα ο μοναδικός εργαζόμενος που ζει εκεί είναι η καθαρίστρια επισημαίνει ο Φρίντμαν.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ