Στην παράδοση του λαϊκού βιολιού της δυτικής Κρήτης είναι αφιερωμένος ο δίσκος αυτός. Παρουσιάζεται η τέχνη ενός από τους σημαντικότερους σύγχρονους «βιολάτορες» των Χανίων, του Κώστα Παπαδάκη ή Ναύτη.
Σύμφωνα με τη σύγχρονη μουσικολογική έρευνα, το βιολί έχει εισαχθεί στην Κρήτη ήδη από την περίοδο της Βενετοκρατίας (13ος αιώνας έως 1669) κυρίως στα πολυπληθυσμιακά αστικά κέντρα του νησιού (Χανιά, Ρέθυμνο, Χάνδακας). Ήταν η εποχή που στη Δύση μεσουρανούσε ο Κρητικός ζωγράφος Ελ Γκρέκο και στη Βενετία εκδιδόταν ο Ερωτόκριτος. Ήταν αναμενόμενο, λοιπόν, οι δεξιοτεχνικές και εκφραστικές δυνατότητες του οργάνου να αξιοποιηθούν και να δομηθεί με την πάροδο των χρόνων ένα ρεπερτόριο ανάλογο με αυτό των άλλων λιμανιών τής τότε Οθωμανικής αυτοκρατορίας.
Από την άλλη, στοιχεία για τη λύρα εντοπίζονται μόλις το 17ο-18ο αιώνα. Όργανο που συγγενεύει οργανολογικά με το ραμπάμπ φτάνει στο νησί μέσα από τους δρόμους των Αράβων και υιοθετείται κυρίως στις μη αστικές περιοχές. Όργανο με περιορισμένες δυνατότητες σε σχέση με το βιολί, ήλθε να προσαρμοστεί, και να συμπορευτεί, με παλαιότερα «αγροτικά» όργανα όπως η ασκομαντούρα (νησιώτικος άσκαυλος).
Στο δίσκο αυτό περιλαμβάνονται δείγματα από το ρεπερτόριο της δυτικής Κρήτης, όπως αυτό εκφράστηκε μέσα από το βιολί: το μεγαλύτερο μέρος αποτελούν «τα συρτά» (τα οποία λόγω καταγωγής ονομάστηκαν «χανιώτικα»), χορός που η παράδοση θέλει να «ανακαλύπτεται» στα μέσα περίπου του 18ου αιώνα. Τα κομμάτια ονομάζονται ανάλογα με το χωριό ή την περιφέρεια από όπου προέρχονται, ενώ τα σύγχρονα με το όνομα αυτού που τα συνέθεσε. Υπάρχουν επίσης «κοντυλιές», μικρές αυτόνομες μελωδικές φράσεις που με τη διαδοχή τους σχηματίζεται μια ενότητα. Στις κοντυλιές κατατάσσουν και το Μαλεβυζιώτη. Είναι ένας χορός που στηρίζεται σε φράσεις-κοντυλιές από παλαιότερους τύπους χορών και «εξελίχθηκε» χάρη στα περιθώρια που δίνει το βιολί για δεξιοτεχνικό παίξιμο. Μπορούμε επίσης να ακούσουμε μερικά δείγματα από «ταμπαχανιώτικα» (κρητικά ρεμπέτικα), τραγούδια που ενοποιούν τα λιμάνια της Κρήτης με αυτά της Μικράς Ασίας και του Πειραιά…
Η έκδοση συνοδεύεται από ένα περιεκτικό ένθετο φυλλάδιο, όπου υπάρχουν σημειώματα για τα όργανα, το ρεπερτόριο, τις ηχογραφήσεις και τους μουσικούς που συμμετέχουν. Την επιστημονική επιμέλεια της έκδοσης είχε ο Ιταλός μουσικολόγος Roberto Leydi, ο οποίος, μαζί με το Στέλιο Λαϊνάκη που συνοδεύει το Ναύτη στο λαούτο, ερεύνησαν την παράδοση των βιολιών της δυτικής Κρήτης από το 1978 έως το 1992. Οι ηχογραφήσεις από τεχνικής άποψης είναι ερασιτεχνικές. Το υλικό πάντως είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς αποτελεί μια σημαντική καταγραφή του ρεπερτορίου αλλά και της αισθητικής που το περιβάλλουν -ιδιαίτερα στις μέρες μας, που η παράδοση των λαϊκών βιολιών της Κρήτης τείνει να εκτοπιστεί τελείως από το παγκρήτιο ρεπερτόριο, που ως όχημα έχει το νέο τύπο της κρητικής λύρας.

Ειδήσεις Σήμερα: