«Με αυτό σκότωσα τον Βίκτορ Χάρα»: Πώς ένα έγκλημα της χούντας του Πινοσέτ στοίχειωσε τη Χιλή για μισό αιώνα

Πενήντα τρία χρόνια μετά τη δολοφονία του Βίκτορ Χάρα, ενός από τα πιο εμβληματικά θύματα της δικτατορίας του Αουγκούστο Πινοσέτ, οι αρχές της Χιλής ανακοίνωσαν τη σύλληψη του τελευταίου καταδικασμένου που παρέμενε φυγόδικος για το έγκλημα. Η υπόθεση, που σημάδεψε τη σύγχρονη ιστορία της χώρας, κλείνει δικαστικά έπειτα από δεκαετίες αναζητήσεων, αν και οι συγγενείς των θυμάτων επιμένουν ότι η δικαιοσύνη άργησε υπερβολικά να αποδοθεί.

Πρόκειται για τον απόστρατο συνταγματάρχη Νέλσον Χάασε Ματσέι, ο οποίος είχε εξαφανιστεί το 2023, όταν καταδικάστηκε μαζί με ακόμη έξι πρώην στρατιωτικούς για τις δολοφονίες του Χάρα και του Λιτρέ Κιρόγα.

Σύμφωνα με τον Guardian, o Χάασε Ματσέι εντοπίστηκε στην αγροτική περιοχή Πουγιέουε, στη νότια Χιλή, έπειτα από δύο χρόνια φυγοδικίας. Μετά τη σύλληψή του, δικαστήριο διέταξε την άμεση φυλάκισή του, ώστε να εκτίσει την ποινή κάθειρξης 25 ετών που του είχε επιβληθεί.

Το Ίδρυμα Βίκτορ Χάρα, που δημιούργησε η σύζυγος του καλλιτέχνη, η Βρετανίδα χορεύτρια και ακτιβίστρια Τζόαν Χάρα, χαρακτήρισε σημαντική τη σύλληψη, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι η καθυστέρηση δεκαετιών καθιστά δύσκολο να θεωρηθεί πως αποδόθηκε πραγματικά δικαιοσύνη.

«Μάθαμε ότι ο απόστρατος συνταγματάρχης Νέλσον Χάασε Ματσέι, ο οποίος ήταν φυγόδικος από το 2023, εντοπίστηκε και φυλακίστηκε. Χαιρετίζουμε αυτή την εξέλιξη. Ωστόσο, πενήντα και πλέον χρόνια μετά τις δολοφονίες του Βίκτορ Χάρα και του Λιτρέ Κιρόγα, είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς για πραγματική δικαιοσύνη», ανέφερε η ανακοίνωση.

Ο Βίκτορ Χάρα συνελήφθη και δολοφονήθηκε από στρατιώτες μετά το πραξικόπημα που έφερε στην εξουσία στη Χιλή τον ακροδεξιό δικτάτορα Αουγκούστο Πινοσέτ το 1973. Φωτογραφία: Ίδρυμα Βίκτορ Χάρα / Antonio L. / AP, Πηγή: The Guardian

Συνελήφθη αμέσως μετά το πραξικόπημα του Πινοσέτ

Ο Βίκτορ Χάρα, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της χιλιανής λαϊκής μουσικής και ένθερμος υποστηρικτής του σοσιαλιστή προέδρου Σαλβαδόρ Αλιέντε, συνελήφθη στο Σαντιάγο στις 11 Σεπτεμβρίου 1973, μία ημέρα μετά το πραξικόπημα του στρατηγού Αουγκούστο Πινοσέτ, το οποίο υποστηρίχθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Όπως και χιλιάδες ακόμη πολιτικοί κρατούμενοι, μεταφέρθηκε σε κλειστό στάδιο της πρωτεύουσας. Τέσσερις ημέρες αργότερα εκτελέστηκε μαζί με τον τότε γενικό διευθυντή των φυλακών της κυβέρνησης Αλιέντε, Λιτρέ Κιρόγα.

Η υπόθεση του Χάρα εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο εμβληματικά εγκλήματα της στρατιωτικής δικτατορίας, κατά τη διάρκεια της οποίας περισσότεροι από 3.000 άνθρωποι δολοφονήθηκαν ή εξαφανίστηκαν, ενώ δεκάδες χιλιάδες φυλακίστηκαν και βασανίστηκαν.

Τα βασανιστήρια πριν από τη δολοφονία

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, οι στρατιωτικοί βασάνισαν και εξευτέλισαν τον καλλιτέχνη μέσα στο στάδιο. Του έσπασαν τα χέρια, έπαιξαν μαζί του ρώσικη ρουλέτα, του συνέτριψαν το κρανίο και στη συνέχεια τον εκτέλεσαν πυροβολώντας τον επανειλημμένα με αυτόματα όπλα.

Το πτώμα του βρέθηκε λίγες ημέρες αργότερα κοντά στο κεντρικό νεκροταφείο του Σαντιάγο. Έφερε 44 τραύματα από σφαίρες και 56 κατάγματα. Ήταν μόλις 40 ετών. Δίπλα του βρέθηκε και η σορός του Λιτρέ Κιρόγα, ο οποίος είχε δεχθεί 23 πυροβολισμούς.

Οι καταδίκες μισό αιώνα μετά

Τον Αύγουστο του 2023, επτά απόστρατοι στρατιωτικοί καταδικάστηκαν ερήμην για τις δύο δολοφονίες, ύστερα από σχεδόν πέντε δεκαετίες δικαστικών ερευνών και καθυστερήσεων. Ο Νέλσον Χάασε Ματσέι καταδικάστηκε σε κάθειρξη 25 ετών.

Παρότι επί χρόνια υποστήριζε ότι δεν βρισκόταν στο στάδιο –το οποίο σήμερα φέρει το όνομα Estadio Víctor Jara– ένορκες καταθέσεις τον τοποθέτησαν στον χώρο όπου διαπράχθηκαν τα εγκλήματα.

Ο Χάασε Ματσέι είχε ενταχθεί το 1972 στην περιβόητη στρατιωτική μονάδα Τέχας Βέρδε και αργότερα υπηρέτησε στη διαβόητη μυστική αστυνομία της δικτατορίας, τη DINA, συνεργαζόμενος στενά με τον επικεφαλής της, Μανουέλ Κοντρέρας. Ο τελευταίος καταδικάστηκε συνολικά σε περισσότερα από 500 χρόνια κάθειρξης για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας πριν πεθάνει το 2015.

Φωτογραφία αρχείου (1978): Ο δικτάτορας της Χιλής Αουγκούστο Πινοσέτ (αριστερά) με τον Αργεντινό ομόλογό του Χόρχε Βιδέλα. Το 2000 η Αργεντινή ζήτησε την έκδοση του Πινοσέτ για τη βομβιστική δολοφονία του Χιλιανού στρατηγού Κάρλος Πρατς και της συζύγου του, Σοφία Κάθμπερτ, στο Μπουένος Άιρες το 1974, μια επίθεση που θεωρείται η απαρχή της διαβόητης «Επιχείρησης Κόνδωρ». Φωτογραφία: EPA.

Οι υπόλοιποι καταδικασμένοι

Ανάμεσα στους καταδικασθέντες ήταν και ο 86χρονος Ερνάν Τσακόν. Όταν οι αστυνομικοί πήγαν να τον συλλάβουν στο σπίτι του το 2023, ζήτησε λίγο χρόνο για να πάρει τα φάρμακά του, απομονώθηκε σε διπλανό δωμάτιο και αυτοκτόνησε.

Στην ίδια υπόθεση καταδικάστηκε και ο Πέδρο Μπαριέντος, ο οποίος είχε εγκατασταθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες από το 1989. Επέστρεψε στη Χιλή τον Δεκέμβριο του 2023, έπειτα από πολυετή δικαστική διαδικασία. Πρώην στρατιωτικός κατέθεσε ότι ο Μπαριέντος συνήθιζε να επιδεικνύει το πιστόλι του λέγοντας: «Με αυτό σκότωσα τον Βίκτορ Χάρα».

Ο Μπαριέντος εντοπίστηκε στις ΗΠΑ μετά από έναν συνηθισμένο τροχονομικό έλεγχο και τελικά έχασε την αμερικανική υπηκοότητά του επειδή είχε αποκρύψει το στρατιωτικό του παρελθόν κατά την πολιτογράφησή του, και όχι λόγω της εμπλοκής του στα εγκλήματα της δικτατορίας.

Η Τζόαν Χάρα πέθανε σε ηλικία 96 ετών, λίγες εβδομάδες πριν από την επιστροφή του Μπαριέντος στη Χιλή για να λογοδοτήσει.

Στο μεταξύ, οι συνήγοροι του Νέλσον Χάασε Ματσέι έχουν ήδη ζητήσει τη μεταγωγή του από τη φυλακή του Οσόρνο στην Πούντα Πέουκο, το ειδικό σωφρονιστικό κατάστημα που κατασκευάστηκε για να κρατούνται καταδικασμένοι για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων την περίοδο της δικτατορίας του Πινοσέτ και το οποίο θεωρείται ότι προσφέρει αισθητά καλύτερες συνθήκες κράτησης από τις υπόλοιπες φυλακές της χώρας.