Τι φρενάρει την επαγγελματική ανέλιξη των γυναικών; – Εξακολουθούν να πληρώνουν το κόστος

Οι γυναίκες έχουν σημειώσει εντυπωσιακή πρόοδο τις τελευταίες δεκαετίες σε ολόκληρο τον ανεπτυγμένο κόσμο. Σήμερα υπερτερούν αριθμητικά των ανδρών στα πανεπιστήμια σχεδόν σε κάθε εύπορη χώρα. Η παρουσία τους στα επαγγέλματα με τις υψηλότερες αποδοχές, όπως οι γιατροί και οι δικηγόροι, σχεδόν τριπλασιάστηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες από το 1980. Στις αρχές του αιώνα, ένας Βρετανός ασθενής είχε διπλάσιες πιθανότητες να εξεταστεί από άνδρα γιατρό. Πέρυσι, σύμφωνα με το Γενικό Ιατρικό Συμβούλιο της Βρετανίας, οι γυναίκες γιατροί ξεπέρασαν για πρώτη φορά αριθμητικά τους άνδρες.

Τον τελευταίο καιρό, όμως, η πιο μορφωμένη γενιά γυναικών στην ανθρώπινη ιστορία μοιάζει συχνά να κάνει το αντίθετο: να «αποσύρεται» αντί να προχωρά μπροστά. Το 2024, μελέτη της S&P Global έδειξε ότι το 2023 μειώθηκε για πρώτη φορά, έπειτα από σχεδόν 20 χρόνια συνεχούς ανόδου, το ποσοστό των γυναικών που κατείχαν εκτελεστικές θέσεις στις μεγαλύτερες αμερικανικές επιχειρήσεις. Το 2025 οι γυναίκες κατέλαβαν το 38% των νέων θέσεων στα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών του δείκτη S&P 500, έναντι 42% το προηγούμενο έτος, παρατείνοντας την υποχώρηση από το υψηλό επίπεδο του 2020, σύμφωνα με τον Economist.

Η επιβράδυνση της επαγγελματικής προόδου των γυναικών δεν περιορίζεται μόνο στις κορυφαίες διοικητικές θέσεις. Σε 33 χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ, η συμμετοχή των γυναικών στην πλήρη απασχόληση μειώθηκε από 78,1% το 2023 σε 76,8% το 2024. Πρόκειται για μικρή μείωση, αλλά είναι η πρώτη από τότε που η PwC άρχισε να παρακολουθεί τα σχετικά στοιχεία πριν από 15 χρόνια. Τον Μάρτιο, το 78,5% των Αμερικανίδων ηλικίας 25-54 ετών συμμετείχε στο εργατικό δυναμικό, ποσοστό-ρεκόρ. Έκτοτε, όμως, η συμμετοχή τους υποχώρησε σχεδόν κατά μία ποσοστιαία μονάδα, πολύ περισσότερο από ό,τι συνέβη στους άνδρες.

Οι μητέρες κάνουν πίσω

Ιδιαίτερα έντονη φαίνεται να είναι η υποχώρηση μεταξύ των Αμερικανίδων με πανεπιστημιακή μόρφωση και μικρά παιδιά. Το ποσοστό συμμετοχής τους στο εργατικό δυναμικό άρχισε να μειώνεται το 2023, ύστερα από δεκαετίες συνεχούς βελτίωσης, και έκτοτε υποχωρεί κάθε χρόνο. Το 2024 καταγράφηκε η μεγαλύτερη μείωση της συμμετοχής μητέρων με μικρά παιδιά στην αγορά εργασίας των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών.

Παράλληλα, το χάσμα στις αμοιβές μεταξύ ανδρών και γυναικών, το οποίο τα προηγούμενα χρόνια μειωνόταν σταθερά, άρχισε και πάλι να διευρύνεται. Στις Ηνωμένες Πολιτείες αυξήθηκε τόσο το 2023 όσο και το 2024, σηματοδοτώντας την πρώτη συνεχόμενη διετή επιδείνωση εδώ και 60 χρόνια. Το 2024 το μισθολογικό χάσμα διευρύνθηκε επίσης σε αρκετές ακόμη ανεπτυγμένες χώρες, όπως ο Καναδάς, η Γαλλία και η Ελβετία.

Ίσως σχετίζεται και με αυτό το γεγονός ότι οι επαγγελματικές φιλοδοξίες των γυναικών δεν συμβαδίζουν πλέον με εκείνες των ανδρών. Ετήσια έρευνα που δημοσίευσαν τον Δεκέμβριο του 2025 η McKinsey και ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός Lean In, τον οποίο ίδρυσε η πρώην COO της Meta Σέριλ Σάντμπεργκ, ζητά από τους συμμετέχοντες να δηλώσουν κατά πόσο ενδιαφέρονται να ανέλθουν στην εταιρική ιεραρχία. Μεταξύ 2019 και 2023, το ποσοστό τόσο των ανδρών όσο και των γυναικών που επιθυμούσαν προαγωγή αυξήθηκε από επτά στους δέκα σε οκτώ στους δέκα. Μέχρι το 2025, όμως, το αντίστοιχο ποσοστό για τους άνδρες είχε φτάσει σχεδόν στους εννέα στους δέκα, ενώ για τις γυναίκες παρέμεινε αμετάβλητο. Στις γυναίκες που βρίσκονται στο αρχικό στάδιο της καριέρας τους ήταν μόλις 69%. Η PwC διαπιστώνει επίσης ότι εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών ως προς την πρόθεση να διεκδικήσουν μια μεγαλύτερη θέση ή περισσότερες ευθύνες.

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Μία πιθανή εξήγηση για ορισμένες από αυτές τις ανατροπές σχετίζεται με τις στατιστικές επιπτώσεις της πανδημίας της Covid-19. Οι οικονομολόγοι της εργασίας επισημαίνουν ότι κατά τη διάρκεια των lockdown δυσανάλογα πολλές γυναίκες χαμηλόμισθες εργαζόμενες έχασαν τη δουλειά τους, γεγονός που τεχνητά περιόρισε το μισθολογικό χάσμα. Μέρος της πρόσφατης διεύρυνσής του μπορεί να αντανακλά την επιστροφή αυτών των γυναικών στην αγορά εργασίας, όπως δείχνουν τα στοιχεία από τις ΗΠΑ. Ωστόσο, το γεγονός ότι το χάσμα συνεχίζει να αυξάνεται πέντε χρόνια μετά το τέλος των lockdown υποδηλώνει ότι υπάρχουν και άλλοι παράγοντες.

Ένας ακόμη πιθανός λόγος είναι η δυσκολία εύρεσης δομών φύλαξης παιδιών. Παρότι σε ορισμένες ανεπτυγμένες χώρες οι παιδικοί σταθμοί έχουν γίνει οικονομικότερα προσιτοί χάρη στις κρατικές επιδοτήσεις, η προσφορά παραμένει περιορισμένη. Αυτό σημαίνει μεγάλες λίστες αναμονής και ελλείψεις προσωπικού. Η Γερμανία, παρότι θεωρείται χώρα με σχετικά προσιτή παιδική φροντίδα, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει έλλειψη περισσότερων από 300.000 θέσεων σε βρεφονηπιακούς σταθμούς για παιδιά κάτω των τριών ετών.

Την ίδια στιγμή, ιδιαίτερα σε μεγάλα τμήματα της Αμερικής του Ντόναλντ Τραμπ, οι έννοιες της διαφορετικότητας, της ισότητας και της συμπερίληψης (DEI) έχουν αποκτήσει αρνητική χροιά. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση καταργεί ανοιχτά σχετικές πολιτικές, ενώ πολλές επιχειρήσεις προχωρούν πιο διακριτικά στην ίδια κατεύθυνση, αποφεύγοντας να έρθουν σε σύγκρουση με τον πρόεδρο. Πριν από λίγα χρόνια, ο Τζέιμι Ντάιμον, που τότε υποστήριζε δημόσια προοδευτικές πρωτοβουλίες, δύσκολα θα φανταζόταν μια αποκλειστικά ανδρική λίστα υποψηφίων για τη διαδοχή του.