Πώς μιλάμε για το Κυπριακό;

Μάλλον δεν έχει καμία σημασία ο εξευτελισμός της Αφροδίτης Λατινοπούλου. Μπορεί με μακροσκελή του ανάρτηση ο εκπρόσωπος Τύπου του ΑΚΕΛ, Γιώργος Κουκουμάς να απέδειξε ότι πάνω στην οίησή της, η ατσούμπαλη ενζενί του καλαμαράδικου νεοφασισμού «τίμησε» την 52η επέτειο της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο με τα λάθος τεκμήρια, αλλά όπως θα έπρεπε να έχουμε μάθει πια, η αλήθεια είθισται να έχει ελάχιστη σημασία μπροστά στην ακροδεξιά ατζέντα.

Μπορούμε να φανταστούμε ότι οι θιασώτες της εν λόγω δεν έχουν κανένα πραγματικό ενδιαφέρον αν το ποίημα που τσίταρε πενθούσε το χουντοκίνητο πραξικόπημα του Γρίβα κατά του Μακαρίου, ούτε φυσικά αν ο θρήνος της γυναίκας στη φωτογραφία που το συνόδευσε ήταν αυτός μιας τουρκοκύπριας το ‘64 και όχι μιας ελληνοκύπριας το ‘74.

Το ενδιαφέρον τους δεν εκτείνεται άλλωστε και πολύ πέρα από την ανάγκη τους να ξεδώσουν κραυγάζοντας τα εθνικιστικά και ξενοφοβικά τους παραληρήματα ή ενδεχομένως κι από την επιθυμία να νιώσουν μέρος ενός μεγαλύτερου πράγματος, πιστεύοντας ότι ο πορτοκαλί πλανητάρχης στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού θα ενδιαφερθεί για τους ομοϊδεάτες του στο –κατά τ’ άλλα ανάδελφο– μικρό μεσογειακό μας έθνος.

Από εκεί και πέρα όμως, πέρα από την κοροϊδία για την πολλοστή ασήμαντη γκάφα της, η Λατινοπούλου ξύπνησε κάποια μηχανικά ένστικτα από διάφορους σχολιαστές οι οποίοι ομολογουμένως έχουν κάθε δίκιο να νιώθουν κουρασμένοι από το θράσος του εθνικισμού να αυτοανακηρύσσεται υπέρμαχος της Μεγαλονήσου. Ειδικά από τη στιγμή που κουβαλά στην παρακαταθήκη του τους Ιωαννίδηδες, τους Γρίβες, τους Σαμψών και όλα τα κρίματά τους ενάντια σε Eλλαδίτες, Eλληνοκυπρίους, Tουρκοκυπρίους και σε όποια άλλη ομάδα βρέθηκε μπροστά στον φασιστικό πυρετό και τον τυχοδιωκτισμό τους.

Ελάχιστη όμως φαίνεται να είναι και η διάθεση να πάει ο διάλογος λίγο παραπέρα από αυτή την αποδομητική διάθεση. Η συζήτηση για την Κύπρο από τις όχθες της Ελλάδας χωρίζεται ανάμεσα στις κούφιες επιδείξεις του «δεν ξεχνώ» –που μπράνταρε κάποτε επιτυχώς με την εικόνα του αιματοβαμμένου νησιού ο Νίκος Δήμου– και σε αυτούς που, δικαίως πλην ματαίως, υπενθυμίζουν ότι οι εθνικιστικές κορώνες επί του θέματος, εκτός από διαστρεβλωτικές για την Ιστορία, είναι και επικίνδυνες. Για καμία από τις δύο πλευρές όμως δεν είναι πια η Κύπρος κάποιο θέμα που προσκαλεί σε επίλυση.

Η εξήγηση γι’ αυτή τη ροπή προς την αδράνεια είναι απλή. Η Κύπρος δεν είναι πια η βαρύνουσα εκκρεμότητα των αλύτρωτων πληθυσμών την οποία έσερνε σαν υπαρξιακή αλυσίδα το ελληνικό κράτος κατά τον πρώτο αιώνα της ύπαρξής του. Ούτε είναι ένα από τα τελευταία κάστρα της αποικιοκρατίας που αναμένει τη μετάβασή του από τη βρετανική εντολή σε κάποιο «κανονικό» καθεστώς διακυβέρνησης. Ακόμα και οι πιο σκληροπυρηνικοί εθνικιστές έχουν πάψει να κάνουν λόγο πια για την «Ένωση». Η Κύπρος λογίζεται πια ως ένα ανεξάρτητο κράτος, όπου κατά βάση κατοικεί ένας λαός ομόγλωσσος και συγγενής με τον ελληνικό, με τη δική του όμως διαδρομή.

Όμως, η Κύπρος πενήντα δύο χρόνια τώρα κουβαλάει στην πλάτη της μια διχοτομημένη πόλη, που για κάποιο λόγο δεν λογίζεται ως εφάμιλλο πρόβλημα με αυτό του πάλαι ποτέ διαχωρισμένου Βερολίνου, ενώ τα συνοριακά φυλάκια, όντας ακόμα ενεργά, δεν έχουν μπορέσει να υποβιβαστούν σε σουβενίρ, όπως ήταν το πεπρωμένο που επιφύλασσε η μοίρα στο Checkpoint Charlie.

Ταυτόχρονα, στο νησί ζουν ακόμα δύο πληθυσμοί που κουβαλάνε την αντιφατική εμπειρία της συνύπαρξης και του αλληλοσπαραγμού, αναγνωρίζοντας –τουλάχιστον οι στοιχειωδώς νουνεχείς μεταξύ αυτών– ότι οποιαδήποτε λύση δύναται να προκύψει, θα απαιτεί μία αναμέτρηση με το παρελθόν, μία συμφιλίωση και μία δομή που θα προστατεύει από τις εθνικιστικές εξάρσεις.

Κι αυτή η διαδικασία δεν θα είναι εύκολη: μόνο μέσα στο 2026, η Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοούμενους έχει πραγματοποιήσει 26 ανασκαφές, ενώ για τους περισσότερους Ελλαδίτες είναι παντελώς βουβές και άγνωστες οι ιστορίες των Τουρκοκυπρίων και των δεινών που εκείνοι υπέστησαν πριν το ‘74.

Αυτή η συζήτηση δεν γίνεται στην Ελλάδα. Όροι όπως ο «κυπροκεντρισμός» είναι παντελώς άγνωστοι στα καθ’ ημάς, ενώ η φράση «κανονικοποίηση της διχοτόμησης» ως πιο επιτυχημένη και ακριβή περιγραφή του υφιστάμενου ζητήματος πιθανώς δεν έχει ακουστεί ποτέ σε αυτές τις εκπομπές στις οποίες διάφοροι ανεκδιήγητοι τύποι με ακαθόριστες ιδιότητες και τουρκοφαγικό μπρίο ρίχνουν «ιδέες» στην ελληνική κυβέρνηση.

Το εγχώριο ακροατήριο μένει έτσι με την εντύπωση ότι η συζήτηση είναι πότε θα μπούμε εμείς με τα πλοία και τα αεροπλάνα μας από την Αθήνα να απελευθερώσουμε τα κατεχόμενα, ενώ στην πραγματικότητα αυτό είναι κάτι που ούτε το σκέφτεται, ούτε το θέλει κανείς – και προπαντός οι Κύπριοι.

Η αλήθεια είναι ότι πολύ πέρα από τις αλυτρωτικές φαντασιώσεις, αυτά που μας συνδέουν σήμερα με το Κυπριακό (όχι με την Κύπρο γενικότερα) είναι συγκεκριμένα. Είναι από τη μία ο ιστορικός ρόλος της Ελλάδας ως εγγυήτριας δύναμης, αλλά και οι ευθύνες του ελληνικού κράτους, με Χούντα ή χωρίς, για την κυπριακή τραγωδία.

Από την άλλη, είναι η θέση την οποία πήραμε τα τελευταία χρόνια ως χώρα στον μετασχηματισμό της Μέσης Ανατολής, όταν απέναντι σε έναν διαφαινόμενο σουνιτικό άξονα με τουρκική ηγεμονία και έναν σιιτικό με ιρανική, διαλέξαμε να συμμετέχουμε σε έναν τρίτο πόλο Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ που συγκροτήθηκε με ισραηλινή κι αμερικανική πρωτοβουλία – και που μπορεί ανά πάσα στιγμή να αφυπνιστεί για να εμπλακεί ακόμα και στις πιο απόμακρες αναφλέξεις στην ευρύτερη περιοχή.

Για πολλά χρόνια είχαμε δίκιο να λέμε ότι η νήσος πράγματι «κείται μακράν», τώρα όμως οι γεωστρατηγικές ανακατατάξεις είναι που φέρνουν την ίδια, αλλά και τους γειτονικούς της τόπους πολύ πιο κοντά. Κι αυτή η συζήτηση μόνο συσκοτίζεται από τους απανταχού τσαρλατάνους και τα θεαματικά τερτίπια τους.