ΝΑΤΟ: Μία σύνοδος χωρίς εκπλήξεις αλλά με πολλά αγκάθια

H Σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα δεν αποκάλυψε κάτι που δεν γνωρίζαμε. Απλά, η πραγματικότητα μας ανάγκασε να  δούμε κατάματα εκείνο που η Κυβέρνηση προσπαθούσε επιδεικτικά να αγνοήσει: ότι οι γεωπολιτικοί συσχετισμοί έχουν ριζικά αλλάξει. Και όποιος δεν μπορέσει να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα θα βγει εκτός παιχνιδιού.

Η περιφρόνηση Τραμπ σε ΝΑΤΟ και ΕΕ

Στην Άγκυρα, ο Ντόναλντ Τραμπ επανεπιβεβαίωσε την περιφρόνηση του προς το ΝΑΤΟ και την ΕΕ, ακόμη περισσότερο λόγω της μη στήριξης της εκστρατείας εναντίον του Ιράν (για την οποία οι σύμμαχοι ούτε καν είχαν ενημερωθεί), ο ΓΓ Μαρκ Ρούτε έτρεχε πάλι να ‘κανακέψει’ τον δύσκολο εταίρο, την ώρα που η Τουρκία εξελισσόταν στον κύριο πρωταγωνιστή της Συνόδου. Ο Ζελένσκι επιχείρησε να δικαιολογήσει τα  στρατιωτικά χτυπήματα εντός Ρωσίας και να ζητήσει νέα οικονομική και στρατιωτική βοήθεια, ενώ στη Διακήρυξη η Ρωσία επανεπιβεβαιώθηκε ως ‘μακροπρόθεσμη απειλή’ για τη Συμμαχία.

Δεν παρέλειψε δε ο Αμερικανός Πρόεδρος να μιλήσει για μια φορά ακόμη για την Γροιλανδία, αποδεικνύοντας ότι η βασική στόχευση ελέγχου της από τις ΗΠΑ δεν έχει ξεχαστεί..

Η Τουρκία και ο φίλος Ερντογάν

Μόνο η Τουρκία και ο ‘φίλος του’ Ερντογάν φάνηκε να συγκινούν τον Αμερικανό Πρόεδρο. Υποσχέσεις για επανένταξη στο πρόγραμμα των F 35, ανακοίνωση της πρόθεσης του να αρθούν οι κυρώσεις CAATSA κατά της Τουρκίας χωρίς πάντως μια δέσμευση για το πως θα παρακαμφθούν οι αντιρρήσεις του Κογκρέσου. Και στο βάθος μια δύσκολη άσκηση εξισορρόπησης δυο στενών συμμάχων, της Τουρκίας και του Ισραήλ που βρίσκονται σε τροχιά αντιπαράθεσης.

Η συμπάθεια και προτίμηση του Τραμπ για ισχυρούς ηγέτες, όπως ο Ερντογάν είναι σαφής και δηλωμένη. Όμως, παρά τα θερμότατα λόγια και τις σαφείς προθέσεις στην πράξη η υλοποίηση όλων αυτών ακόμη αργεί. Ο νόμος του Κογκρέσου του 2020 απαγορεύει ρητά τη μεταβίβαση των F-35 στην Τουρκία όσο η τελευταία έχει στο οπλοστάσιό της τους ρωσικούς S-400. Στην πραγματικότητα εξάλλου, η οι υποσχέσεις του Τραμπ αφορούν έξι μαχητικά F-35, για τα οποία η Τουρκία έχει ήδη πληρώσει 1,7 δισ. δολάρια. Αλλά αυτό δεν καθιστά την εξίσωση ευκολότερη. Παράλληλα ο Ερντογάν έλαβε υποσχέσεις ότι θα ξεμπλοκάρει η αγορά κινητήρων για το πολεμικό αεροσκάφος νέας γενιάς, το TF KAAN, που αποτελεί το ‘διαμάντι του στέμματος’ της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας.

Οι συμφωνίες της αμυντικής βιομηχανίας

Στη Σύνοδο υπογράφηκαν επίσης  συμφωνίες μεταξύ των αμυντικών βιομηχανιών των εταίρων ύψους πολλών εκατομμυρίων στις οποίες η Τουρκία  είχε κεντρική θέση, από drones και anti-drones, έως το Διάστημα και τις νέες τεχνολογίες , επιβεβαιώνοντας τον σημαντικό της ρόλο στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία. Αν προσθέσουμε σε αυτά και τη σύναψη της ‘Εταιρικής Σχέσης για την Ασφάλεια και Άμυνα’ με την Μεγάλη Βρετανία αντίστοιχη με την ελληνογαλλική συμφωνία, οι Τούρκοι δεν πρέπει να είναι καθόλου δυσαρεστημένοι.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης

Ο Έλληνας Πρωθυπουργός έφυγε πάντως αμήχανος, στην καλύτερη περίπτωση. Η σταθερή επιλογή της χώρας για δυο πρωτίστως στρατηγικούς εταίρους, τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, δεν δείχνει να αποδίδει. Ότι και να κάνει και ότι και να πει ο κύριος Μητσοτάκης, κυρίως για εσωτερική κατανάλωση, η Τουρκία αναδεικνύεται σε κομβική χώρα για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία και για την νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Οι θεωρίες περί απομόνωσης, είναι προφανώς για τα σκουπίδια και κάθε μέρα αποδεικνύεται ότι μια χώρα με την συγκεκριμένη γεωγραφική θέση αλλά και την περιφερειακή επιρροή καθώς και με την έμφαση που έδωσε τα τελευταία χρόνια στην αμυντική βιομηχανία όπως η Τουρκία, σε περιόδους κρίσης σαν αυτή που διανύουμε καθίσταται ένας απαραίτητος συνομιλητής για τις ΗΠΑ και την ΕΕ. Ο ρόλος της Τουρκίας έχει αναβαθμιστεί σε βαθμό που οποιαδήποτε ιδέα εξισορρόπησης της επιρροής της από τη χώρα μας αποτελεί ανέκδοτο.

Ο δεδομένος και σιωπηλός εταίρος

Πολλοί από εμάς το έχουμε πει επανειλημμένως: ο δεδομένος και σιωπηλός εταίρος, που παραχωρεί επ’ αόριστον διευκολύνσεις στις ΗΠΑ δεν είναι απαραίτητα και ο πιο ασφαλής. Με τις επιλογές της Κυβέρνησης, η δεδομένη αναβάθμιση της Τουρκίας σπρώχνει ακόμη περισσότερο και άνευ όρων την Ελλάδα στην αγκαλιά του Ισραήλ  που πέρα από ανήθικο, λόγω της γενοκτονίας στη Γάζα, είναι επικίνδυνο για τη χώρα.

Η χώρα έχει ανάγκη να ξαναβρεί το ρόλο και τη θέση της στην ευρύτερη περιοχή. Με ανοιχτούς ορίζοντες, ενεργητική, πολυεπίπεδη διπλωματία να αποκτήσει πάλι ότι έχασε αυτά τα χρόνια. Και να προσπαθήσει δυναμικά να πιάσει το νήμα σειράς προηγούμενων πρωτοβουλιών με τα Βαλκάνια και με τον αραβικό κόσμο που ατόνησαν.

Κανείς δεν αμφισβητεί τη σχέση με τις ΗΠΑ. Αλλά είναι σαφές ότι η υπεραξία της χώρας μας δεν μπορεί να οφείλεται στην αποδοχή κάθε όρου άνευ συζήτησης. Αλλά στις πρωτοβουλίες της και στις ειδικές σχέσεις της με άλλες χώρες. Δυστυχώς, αν κάποιος είναι απομονωμένος στην περιοχή, δεν είναι η Τουρκία. Είμαστε εμείς.

*Η Μαριλένα Κοππά είναι Καθηγήτρια Συγκριτικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο