Το διαχρονικό πρόβλημα της αστυνομικής ατιμωρησίας ΙΙ

Ανατρέχοντας στις γνωστότερες υποθέσεις ανθρωποκτονιών που διέπραξαν αστυνομικοί από τη μεταπολίτευση και μετά, είναι προφανές ότι κανένας δεν τιμωρήθηκε με ποινή αντάξια του αδικήματός του. 

Το 1980, οι αστυνομικοί των ΜΑΤ που ξυλοκόπησαν μέχρι θανάτου τη Σταματίνα Κανελλοπούλου και τον Ιάκωβο Κουμή δεν εντοπίστηκαν ποτέ.Το 1985, ο Αθανάσιος Μελίστας που πυροβόλησε και σκότωσε τον Μιχάλη Καλτεζά καταδικάστηκε σε δυόμιση χρόνια φυλάκιση με αναστολή και αθωώθηκε στο Εφετείο. Το 1991, οι αστυνομικοί που καταγγέλθηκαν για τον θάνατο του Σουλεϊμάν Ακιάρ υπό κράτηση δεν δικάστηκαν ποτέ. Το 1998, ο Κυριάκος Βεντούλης που πυροβόλησε και σκότωσε τον σέρβο μαθητή Μάρκο Μπουλάτοβιτς καταδικάστηκε σε εικοσιεπτά μήνες φυλάκιση με αναστολή. Το 2003, ο Γιώργος Δημητρακάκης που πυροβόλησε και σκότωσε τον ερασιτέχνη ποδοσφαιριστή Ηρακλή Μαραγκάκη καταδικάστηκε πρωτόδικα σε ισόβια αλλά το Εφετείο μείωσε την ποινή στα πεντέμισι χρόνια.

Για τον αστυνομικό που πυροβόλησε και σκότωσε τον Κώστα Φραγκούλη, κατά τη διάρκεια καταδίωξης επειδή το 16χρονο παιδί έφυγε από βενζινάδικο χωρίς να πληρώσει το αντίτιμο των 20 ευρώ, το δικαστήριο αποφάσισε την μετατροπή της κατηγορίας από κακούργημα σε πλημμέλημα και τον καταδίκασε σε φυλάκιση τριών ετών με τριετή αναστολή. 

H ανθρωποκτονία του νεαρού Νίκου Σαμπάνη στο Πέραμα, τον Οκτώβριο του 2021, με καταιγισμό πυρών που εξαπέλυσαν αστυνομικοί της Ομάδας ΔΙΑΣ, δεν έχει δικαστεί ακόμη.

Η μόνη ποινή που ανταποκρίνεται στη βαρύτητα του αδικήματος είναι αυτή που επιβλήθηκε στον Επαμεινώνδα Κορκονέα, ο οποίος πυροβόλησε και σκότωσε τον Αλέξανδρο Γρηγορόπουλο το 2008. Ωστόσο, και εκεί το Εφετείο μείωσε την ποινή στα δεκατρία χρόνια, αναγνωρίζοντας το ελαφρυντικό του πρότερου έντιμου βίου — μια απαράδεκτη χρήση του ελαφρυντικού που προσέκρουσε τελικά στον Άρειο Πάγο αλλά χρειάστηκε δύο επιστροφές στο Εφετείο για να ανατραπεί. Περιττεύει δε να θυμίσω ότι στην περίπτωση της δολοφονίας Γρηγορόπουλου, η κοινωνική πίεση ήταν ολωσδιόλου άλλης τάξης.

Επισημαίνω αυτά τα γεγονότα επειδή σε προηγούμενο άρθρο, με αφορμή τη νέα, ετήσια έρευνα του Συνηγόρου του Πολίτη — η οποία δημοσιεύτηκε προ ημερών και διαπίστωσε περιστατικά βίας και αυθαιρεσίας στα σώματα ασφαλείας, με αύξηση 50% μέσα στο 2025 — εστίασα στις  προβληματικές πειθαρχικές έρευνες που διενεργεί η ΕΛ.ΑΣ., δημιουργώντας ενδεχομένως την λανθασμένη εντύπωση ότι η ποινική διαδικασία δεν ταλανίζεται από παρόμοια προβλήματα.

Όπως είναι προφανές, όμως, και ο ποινικός νόμος μοιάζει να εξαντλεί την επιείκειά του όταν οι κατηγορούμενοι είναι ένστολοι. 

Ούτε βεβαίως, όπως θα περίμενε άλλωστε κανείς, είναι η αντιμετώπιση των δικαστικών αρχών πολύ διαφορετική σε περιπτώσεις που δεν αφορούν δολοφονίες αλλά σοβαρές πράξεις βίας. 

Τον Αύγουστο του 2002, αστυνομικοί συνέλαβαν δύο νεαρούς για οδικές παραβάσεις και τους οδήγησαν στο αστυνομικό τμήμα, όπου ο αξιωματικός υπηρεσίας τους έκανε ηλεκτροσόκ με δική του, ειδική συσκευή, στα γεννητικά όργανα, μέχρι που λιποθύμησαν από τους πόνους. 

Το 2018, δηλαδή δεκαέξι χρόνια αργότερα, το ΕΔΔΑ (Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου), εκδικάζοντας την προσφυγή τους, διαπίστωσε πως ο τότε αρχιφύλακας όχι μόνο δεν είχε αποταχθεί αλλά είχε προαχθεί στον βαθμό του ανθυπαστυνόμου και αποστρατεύτηκε μετά από δικό του αίτημα, το 2010. Διαπίστωσε ακόμη ότι από την αρχή της προανάκρισης ως το τέλος του Εφετείου πέρασαν δώδεκα χρόνια. Τέλος, διαπίστωσε πως μολονότι η ελληνική Δικαιοσύνη έκρινε τον ανθυπαστυνόμο ένοχο για βασανιστήρια, τον καταδίκασε σε μια από τις ελαφρύτερες ποινές που ο νόμος τής επέτρεπε: πέντε χρόνια φυλάκισης, εξαγοράσιμα προς πέντε ευρώ την ημέρα. Μάλιστα, λαμβάνοντας υπόψη την οικονομική δυσχέρεια του πρώην αστυνομικού, του παρείχε τη διευκόλυνση να καταβάλει το ποσό σε τριανταέξι δόσεις.

Ανατρέχω σε αυτή την υπόθεση όχι γιατί είναι η μοναδική, κάθε άλλο, αλλά γιατί εικονογραφεί το γεγονός ότι η αντιμετώπιση που επιφυλάσσει η ελληνική πολιτεία στα θύματα της αστυνομικής βίας δεν είναι η απλή αδιαφορία. Αντιθέτως, πολύ συχνά, μοιάζει να είναι μια επί τούτου διάψευση, σχεδόν ένας εμπαιγμός, που στόχο έχει να εμπεδωθεί στη δημόσια συνείδηση ότι η αστυνομία δεν λογοδοτεί ποτέ και σε κανέναν.

Ποιος μπορεί να ξεχάσει ότι η εικόνα των τεσσάρων αστυνομικών που χειροπεδούσαν τον αιμόφυρτο και ακίνητο Ζακ Κωστόπουλο, λίγο προτού αφήσει την τελευταία του πνοή, συνοδεύτηκε από δηλώσεις αστυνομικών συνδικαλιστών, όπως ότι οι αστυνομικοί έκαναν «άριστη δουλειά» ή ότι «αυτή είναι η πρακτική. Σ’ όποιον αρέσει»!

Αυτή, βεβαίως, δεν είναι «η πρακτική», η «πρακτική» (οφείλει να) είναι η ακριβώς αντίθετη: η χειροπέδηση, και μάλιστα με χρήση βίας, επιτρέπεται μόνο στην περίπτωση που το υπό σύλληψη άτομο αντιστέκεται. Στα βίντεο, ωστόσο, από το συμβάν που προηγήθηκε του θανάτου του Ζακ Κωστόπουλου, οι αστυνομικοί κλωτσούν, ποδοπατούν, σέρνουν και τελικά δεσμεύουν έναν άνθρωπο που κείτεται αιμόφυρτος και απολύτως ακίνητος, μπρούμυτα στον δρόμο. Πώς ακριβώς αντιστεκόταν αυτός ο άνθρωπος κανείς δεν το ξέρει, εκτός από την ελληνική αστυνομία και την ελληνική δικαιοσύνη, η οποία φυσικά αθώωσε τους αστυνομικούς.

Έχει συχνά ακουστεί ότι τέτοια προβλήματα υπάρχουν σε πολλές αστυνομίες ανά τον κόσμο. Και είναι αλήθεια. Κι αν σε κάποιες χώρες βλέπουμε καμιά φορά να τιμωρούνται αυστηρά ορισμένα αδικήματα, σε εμβληματικές υποθέσεις, όπως λόγου χάρη του Ντέρεκ Σόβιν που δολοφόνησε τον Τζορτζ Φλόιντ, την ίδια στιγμή φτάνουν σ’ εμάς από τις ίδιες χώρες, διαμαρτυρίες για ένα καθεστώς ατιμωρησίας πολύ παρόμοιο με το δικό μας.

Δεν καταλαβαίνω, ωστόσο, τι επιχείρημα είναι το «αυτά συμβαίνουν παντού». Δεν ξέρω ποιον ακριβώς καθησυχάζει, ποιανού τις αγωνίες ανακουφίζει. Μου φαίνεται πιο πειστικό το αντίθετο: ότι όπως και αλλού, έτσι κι εδώ πρέπει να απαιτήσουμε οι άνθρωποι στους οποίους έχουμε δώσει εξουσία πάνω στην ελευθερία μας και πάνω στα σώματά μας, να είναι υπόλογοι απέναντι στον Νόμο, όπως και εμείς.