Η ιστορία των τροχαίων από το πρώτο βενζινοκίνητο αυτοκίνητο και το τεράστιο κοινωνικοοικονομικό κόστος τους

Η ιστορία των τροχαίων ατυχημάτων ξεκινά σχεδόν ταυτόχρονα με την εμφάνιση του αυτοκινήτου. Από τα πρώτα κιόλας χρόνια της μηχανοκίνησης, έγινε φανερό ότι η νέα τεχνολογία, παρά τα τεράστια πλεονεκτήματα που προσέφερε στην ανθρώπινη κινητικότητα και οικονομική ανάπτυξη, συνοδευόταν και από σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια ασφάλεια.

Το πρώτο θανατηφόρο τροχαίο ατύχημα στην ιστορία σημειώθηκε το 1869 στην Ιρλανδία και αφορούσε τη Μέρι Γουόρντ, μια μορφωμένη και ιδιαίτερα γνωστή γυναίκα της εποχής, η οποία είχε δημοσιεύσει επιστημονικές εργασίες — κάτι εξαιρετικά σπάνιο για γυναίκα του 19ου αιώνα.

Η Γουόρντ σκοτώθηκε όταν έπεσε από ένα ατμοκίνητο όχημα και παρασύρθηκε από τους τροχούς του. Το περιστατικό θεωρείται ιστορικά σημαντικό, καθώς ήταν η πρώτη καταγεγραμμένη ανθρώπινη απώλεια που σχετιζόταν με αυτοκίνητο.

Η Ελλάδα γνώρισε το πρώτο επίσημα καταγεγραμμένο τροχαίο δυστύχημα το 1907

Ατμοκίνητο αυτοκίνητο όπως αυτό στο οποίο σκοτώθηκε η Μέρι Γουόρντ

Μέρι Γουόρντ

Λίγα χρόνια αργότερα, στις 30 Μαΐου 1891, σημειώθηκε το πρώτο τροχαίο βενζινοκίνητου αυτοκινήτου στις Ηνωμένες Πολιτείες, και ίσως παγκοσμίως.

Ο οδηγός Τζέιμς Γουίλιαμ Λάμπερτ έχασε τον έλεγχο του οχήματός του στο Οχάιο και προσέκρουσε σε δέντρο. Παρότι δεν υπήρξαν τραυματισμοί, το συμβάν απέδειξε ότι τα νέα μηχανοκίνητα οχήματα μπορούσαν εύκολα να μετατραπούν σε επικίνδυνα μέσα.

Το όχημα του Λάμπερτ

Ιδιαίτερα γνωστό είναι το περιστατικό του 1896 στη Νέα Υόρκη, όταν ο Χένρι Γουέλς χτύπησε με το αυτοκίνητό του έναν ποδηλάτη, τον Έβελιν Τόμας. Ο τραυματισμός του ποδηλάτη προκάλεσε τεράστια αίσθηση στην αμερικανική κοινωνία, καθώς τα αυτοκίνητα θεωρούνταν ακόμη ένα νέο και αμφιλεγόμενο τεχνολογικό μέσο. Το ατύχημα θεωρείται μία από τις πρώτες συγκρούσεις αυτοκινήτου με ποδηλάτη στις Ηνωμένες Πολιτείες και ανέδειξε για πρώτη φορά τη δημόσια συζήτηση γύρω από την οδική ασφάλεια στις πόλεις.

Την ίδια χρονιά σημειώθηκε και ο πρώτος θάνατος πεζού από αυτοκίνητο. Η Μπρίτζετ Ντρίσκολ σκοτώθηκε στο Λονδίνο στις 17 Αυγούστου 1896, όταν παρασύρθηκε από αυτοκίνητο επίδειξης που κινούνταν με μόλις 6,6 χιλιόμετρα την ώρα. Παρά τη χαμηλή ταχύτητα, το περιστατικό συγκλόνισε τη βρετανική κοινωνία και έδειξε πόσο απροετοίμαστες ήταν οι πόλεις για την έλευση των αυτοκινήτων.

Το 1899 καταγράφηκε και ο πρώτος θάνατος από ηλεκτρικό όχημα. Ο Χένρι Χ. Μπλις παρασύρθηκε από ηλεκτρικό ταξί στη Νέα Υόρκη και έγινε ο πρώτος άνθρωπος στη Βόρεια Αμερική που έχασε τη ζωή του σε τροχαίο ατύχημα.

Ο πρώτος νεκρός από EV Χένρι Χέιλ

Το πρώτο τροχαίο στην Ελλάδα

Η Ελλάδα γνώρισε το πρώτο επίσημα καταγεγραμμένο τροχαίο ατύχημα το 1907 και, δυστυχώς, ήταν επίσης θανατηφόρο. Το ατύχημα σημειώθηκε στη Λεωφόρο Συγγρού, η οποία εκείνη την εποχή ήταν ακόμη χωματόδρομος, κοντά στην Πύλη του Αδριανού και το παλιό εργοστάσιο Φιξ, σύμφωνα με την «Μηχανή του Χρόνου».

Το όχημα οδηγούσε ο τότε υπουργός και βουλευτής Φθιώτιδας Νίκος Σιμόπουλος. Το αυτοκίνητο χτύπησε την 25χρονη Ευφροσύνη Βαμβακά, μητέρα δύο μικρών παιδιών, η οποία προσπαθούσε να διασχίσει τον δρόμο. Σύμφωνα με τις αναφορές της εποχής, ο Σιμόπουλος ακολουθούσε το αυτοκίνητο του Πρίγκιπα Ανδρέα, παππού του σημερινού βασιλιά Καρόλου Γ΄ της Βρετανίας, κατευθυνόμενοι προς το Παλαιό Φάληρο.

Οι εφημερίδες της εποχής ανέφεραν ότι ο Σιμόπουλος επιχείρησε να προσπεράσει το όχημα του Πρίγκιπα και τότε παρέσυρε τη νεαρή γυναίκα. Μετά την πρώτη σύγκρουση, το αυτοκίνητο του Πρίγκιπα χτύπησε επίσης την άτυχη πεζή, παρά την προσπάθεια του οδηγού να φρενάρει.

Το περιστατικό προκάλεσε τεράστια αναστάτωση στην αθηναϊκή κοινωνία. Κυκλοφόρησαν φήμες ότι το μοιραίο όχημα ήταν εκείνο του Πρίγκιπα και όχι του Σιμόπουλου, ο οποίος ίσως ανέλαβε την ευθύνη για να προστατεύσει το βασιλικό πρόσωπο. Ωστόσο, ο Σιμόπουλος δεν οδηγήθηκε ποτέ στη δικαιοσύνη λόγω της βουλευτικής ασυλίας που διέθετε.

Την επόμενη ημέρα, ο διοικητής της Αστυνομίας κάλεσε και τους επτά ιδιοκτήτες αυτοκινήτων που υπήρχαν τότε στην Αθήνα και τους προέτρεψε να οδηγούν με μεγαλύτερη προσοχή. Οι εφημερίδες σχολίαζαν με ανησυχία: «Επτά αυτοκίνητα κυκλοφορούν και ήδη θρηνούμε θύματα. Φανταστείτε τι θα γίνει όταν γίνουν εβδομήντα».

Τα τροχαία ως παγκόσμια κρίση δημόσιας υγείας

Σήμερα, περισσότερο από έναν αιώνα μετά τα πρώτα τροχαία ατυχήματα, τα τροχαία αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες κρίσεις δημόσιας υγείας και κοινωνικής ανάπτυξης παγκοσμίως. Η ταχεία αύξηση της μηχανοκίνησης, ιδιαίτερα στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, έχει οδηγήσει σε δραματική αύξηση των θυμάτων της ασφάλτου, σύμφωνα με την PIARC (Παγκόσμια Οδική Ένωση), που ιδρύθηκε το 1909.

Κάθε χρόνο περίπου 1,19 εκατομμύρια άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους σε τροχαία ατυχήματα, ενώ δεκάδες εκατομμύρια τραυματίζονται ή μένουν με μόνιμες αναπηρίες. Οι περισσότεροι θάνατοι συμβαίνουν σε χώρες που δεν διαθέτουν επαρκείς υποδομές, αυστηρούς ελέγχους ή αποτελεσματικά συστήματα οδικής ασφάλειας.

Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι οι πεζοί, οι ποδηλάτες και οι μοτοσικλετιστές. Σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, οι δρόμοι σχεδιάζονται κυρίως για τα οχήματα και όχι για την ασφαλή συνύπαρξη όλων των χρηστών του οδικού δικτύου. Το αποτέλεσμα είναι χιλιάδες θάνατοι παιδιών, νέων ανθρώπων και εργαζομένων παραγωγικής ηλικίας κάθε χρόνο.

Κοινωνικοοικονομικό κόστος των τροχαίων

Το κοινωνικοοικονομικό κόστος των τροχαίων είναι τεράστιο και συχνά υποτιμάται. Τα άμεσα κόστη περιλαμβάνουν νοσοκομειακή περίθαλψη, χειρουργεία, αποκατάσταση, επείγουσα ιατρική βοήθεια, αποζημιώσεις, δικαστικές διαδικασίες και υλικές ζημιές.

Ωστόσο, τα έμμεσα κόστη είναι ακόμη μεγαλύτερα. Τα τροχαία αφαιρούν από την οικονομία ανθρώπους παραγωγικής ηλικίας, μειώνουν την παραγωγικότητα, αυξάνουν τις απουσίες από την εργασία και επιβαρύνουν σημαντικά τα ασφαλιστικά συστήματα και τα δημόσια οικονομικά.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, το οικονομικό κόστος των τροχαίων αντιστοιχεί περίπου στο 3% του παγκόσμιου ΑΕΠ, ενώ στις φτωχότερες χώρες μπορεί να φτάνει ακόμη και το 5%. Το International Road Assessment Programme εκτιμά ότι το συνολικό παγκόσμιο κόστος των σοβαρών τροχαίων τραυματισμών ξεπερνά τα 2,2 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, σημειώνει η PIARC.

Τα νοικοκυριά πλήττονται επίσης δραματικά. Ο θάνατος ή ο σοβαρός τραυματισμός του βασικού εργαζομένου μιας οικογένειας μπορεί να οδηγήσει σε φτώχεια, χρέη και κοινωνικό αποκλεισμό. Πολλές οικογένειες αναγκάζονται να δανειστούν χρήματα για ιατρικές δαπάνες ή να εγκαταλείψουν την εργασία τους για να φροντίσουν τραυματισμένα μέλη.

Τα τροχαία στην Ελλάδα σήμερα

Η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα οδικής ασφάλειας. Κάθε χρόνο καταγράφονται χιλιάδες τροχαία ατυχήματα με εκατοντάδες νεκρούς και πολλούς σοβαρά τραυματίες. Τα τροχαία αποτελούν μία από τις βασικές αιτίες θανάτου νέων ανθρώπων στη χώρα.

Το οικονομικό κόστος για την ελληνική οικονομία υπολογίζεται σε δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, αν συνυπολογιστούν οι υγειονομικές δαπάνες, οι απώλειες παραγωγικότητας και οι κοινωνικές επιπτώσεις. Ο γνωστός εκπαιδευτής οδικής συμπεριφοράς Ιαβέρης έχει περιγράψει εύστοχα την κατάσταση λέγοντας ότι «κάθε χρόνο χάνουμε μια μικρή κωμόπολη στην άσφαλτο».

Παρά τη βελτίωση των οδικών υποδομών τα τελευταία χρόνια, προβλήματα όπως η υπερβολική ταχύτητα, η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, η μη χρήση κράνους και ζώνης ασφαλείας και η ελλιπής οδική παιδεία εξακολουθούν να προκαλούν σοβαρά δυστυχήματα.

Η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί συνδυασμό καλύτερων δρόμων, αυστηρότερης αστυνόμευσης, εκπαίδευσης, επενδύσεων στην οδική ασφάλεια και αλλαγής νοοτροπίας. Τα τροχαία δεν είναι «ατυχήματα» που δεν μπορούν να αποφευχθούν. Είναι σε μεγάλο βαθμό προβλέψιμα και αποτρέψιμα. Η προστασία της ανθρώπινης ζωής στους δρόμους αποτελεί όχι μόνο ζήτημα μεταφορών, αλλά και βασικό δείκτη πολιτισμού, κοινωνικής ευθύνης και βιώσιμης ανάπτυξης.

Πηγή: ΟΤ