Μάιλς Ντέιβις και Ζυλιέτ Γκρεκό – «Με αγαπούσε πάρα πολύ για να με παντρευτεί και να με κάνει δυστυχισμένη»

Ο νεαρός Μάιλς Ντέιβις πήγε στο Παρίσι το 1949 με το συγκρότημα του Tadd Dameron και ερωτεύτηκε δύο γυναίκες: Τη Λα Μπελ Φρανς και τη Ζυλιέτ Γκρεκό. Ο μοναδικός αυτός μουσικός και μαγικός τρομπετίστας της τζαζ προερχόταν από μια σταθερή, εύπορη οικογένεια, φοίτησε στη σχολή Juilliard και ήταν ένας μοντέρνος, εκλεπτυσμένος μουσικός της εποχής. Οι διανοούμενοι του Παρισιού λάτρευαν υπερβολικά το νέο μεταπολεμικό στυλ bebop και αντιμετώπιζαν τους μουσικούς της τζαζ με απόλυτο σεβασμό και θαυμασμό.

Η Ζυλιέτ Γκρεκό, όπως και ο Mάιλς, ήταν τότε μόλις 22 ετών. Μια νεαρή, αριστερή μποέμ καλλονή και επίδοξη ηθοποιός, είχε επιβιώσει από τον πόλεμο αφού είχε συλληφθεί και κρατηθεί σε ηλικία 16 ετών από τη Γκεστάπο επειδή η μητέρα της ήταν ρεζισταντέ. Με τη σαγηνευτική γοητεία της και την αγάπη της για την υπαρξιακή ποίηση, η Γκρεκό έγινε μούσα για πολλούς, όπως ο φιλόσοφος Ζαν Πολ Σαρτρ και ο ποιητής Ζακ Πρεβέρ -και οι δύο έγραψαν γι’ αυτήν τραγούδια-, οι φωτογράφοι Ρόμπερτ Ντουανό και Ανρί Καρτιέ Μπρεσόν, μεταξύ άλλων.

Οι καλύτερες παρέες

«Ο Σαρτρ ρώτησε τον Μάιλς γιατί δεν είχαμε παντρευτεί. Εκείνος απάντησε ότι με αγαπούσε πάρα πολύ για να με κάνει δυστυχισμένη» είπε η Ζυλιέτ Γκρεκό στον βετεράνο δημοσιογράφο Φίλιπ Καρλς, σε μια παλιότερη συνέντευξη, του 2006, για τον Guardian και συνέχισε:

«Όπως κάθε νέα της γενιάς μου, βυθίστηκα στον κόσμο της τζαζ. Γνώρισα τους μεγαλύτερους μουσικούς –τον Τσάρλι Πάρκερ, το Modern Jazz Quartet, συνήθως στο Club Saint-Germain μαζί με τον Σάσα Ντιστέλ, και τον Ντίζι Γκιλέσπι όταν ήρθε στο Tabou».

Από έναν άλλο κόσμο

«Όλα αυτά συνέβησαν σε διάστημα δύο ή τριών ετών, μια μυθική περίοδος που σήμερα μοιάζει σαν να διήρκεσε 20 χρόνια. Έφτασαν μετά τον πόλεμο, τους καλωσορίσαμε, τους ακούγαμε με πάθος, τους αγαπούσαμε και, κατά κάποιον τρόπο, μεταμόρφωσαν τις ιδέες μας για το τι ήταν η τζαζ –αυτό που ήδη γνωρίζαμε, το είχαμε μάθει σχεδόν τυχαία.

»Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, αν προσπαθούσες να ακούσεις τζαζ, διακινδύνευες να τιμωρηθείς. Έτσι ακούγαμε το The Lambeth Walk –για εμάς, το απόλυτο ταξίδι. Αλλά πάνω απ’ όλα υπήρχε ο Τζάνγκο Ράινχαρντ, κάποιος που είχε φτάσει από έναν άλλο κόσμο» θυμήθηκε η Γκρεκό.

Η πρώτη συνάντηση

«Πάντα μου άρεσε όταν με πήγαιναν σε μέρη όπου μπορούσα να μάθω πράγματα. Ήμουν σαν μικρή αδελφή για τον συγγραφέα και μουσικό Μπορίς Βιάν, ο οποίος ήταν πολύ προστατευτικός απέναντί μου» διευκρίνισε η Γαλλίδα καλλιτέχνιδα, ηθοποιός και τραγουδίστρια των καμπαρέ.

«Την πρώτη φορά που ο Μάιλς Ντέιβις ήρθε στο Παρίσι, ήταν στο Pleyel, ένα ερειπωμένο μέρος. Τις προάλλες σε ένα αεροπλάνο, συνάντησα τυχαία τον άνθρωπο που διεύθυνε το Pleyel και μου είπε: “Όλα έχουν αλλάξει, έλα να ρίξεις μια ματιά”.

»Με συγκίνησε, ήταν πολύ γλυκό. Γιατί εκεί ήταν που γνώρισα για πρώτη φορά τον Μάιλς, στην πρώτη του συναυλία στο Παρίσι».

«Και εκεί είδα για μια στιγμή τον Μάιλς, προφίλ, ένας αληθινός Τζιακομέτι, με ένα πρόσωπο εξαιρετικής ομορφιάς. Δε μιλάω καν για τη μεγαλοφυΐα του ανθρώπου, δεν χρειαζόταν να είσαι μελετητής ή ειδικός στη τζαζ για να σε εντυπωσιάσει»

Απόλυτη αρμονία

«Δεν είχαν μείνει καθόλου θέσεις» είπε η Γκρεκό συνεχίζοντας την αφήγησή της «και ούτως ή άλλως δεν θα μπορούσα να πληρώσω για μία, οπότε με οδήγησε να παρακολουθήσω από τα παρασκήνια η Μισέλ Βιάν, η σύζυγος του Μπόρις, που με φρόντιζε.

»Και εκεί είδα για μια στιγμή τον Μάιλς, προφίλ, ένας αληθινός Τζιακομέτι, με ένα πρόσωπο εξαιρετικής ομορφιάς.

»Δε μιλάω καν για τη μεγαλοφυΐα του ανθρώπου, δεν χρειαζόταν να είσαι μελετητής ή ειδικός στη τζαζ για να σε εντυπωσιάσει. Υπήρχε μια τόσο ασυνήθιστη αρμονία μεταξύ του ανθρώπου, του οργάνου και του ήχου, ήταν πραγματικά συγκλονιστικό.

»Ο Μάιλς ήταν ένα θέαμα από μόνος του, τότε ντυνόταν πάντα με πολύ κλασικό τρόπο, όχι όπως ντυνόταν αργότερα».

Το θαύμα της αγάπης

«Έτσι γνώρισα αυτόν τον άντρα, που ήταν πολύ νέος, όπως κι εγώ. Βγήκαμε για δείπνο σε μια παρέα, με ανθρώπους που δεν γνώριζα. Και εκεί ήταν. Εγώ δεν μιλούσα αγγλικά, αυτός δεν μιλούσε γαλλικά. Δεν έχω ιδέα πώς τα καταφέραμε. Το θαύμα της αγάπης» παρατήρησε η εμβληματική μορφή της παρισινής, μουσικής σκηνής.

«Δεν με έπεισε, ωστόσο, να τραγουδήσω μαζί του» πρόσθεσε. «Γιατί να προσπαθήσω να κάνω άσχημα, ή λιγότερο καλά, κάτι που άλλοι κάνουν τόσο καλά;

»Δεν επρόκειτο να αρχίσω να τραγουδάω κλασικά τζαζ, δεν ήταν στο αίμα μου ούτε στην κουλτούρα μου. Βέβαια, έχω βαθιά αγάπη και τεράστιο θαυμασμό για την Έλα Φιτζέραλντ και μερικούς άλλους».

«Στην Αμερική το χρώμα του μου φάνηκε κατάφωρα προφανές, ενώ στο Παρίσι δεν είχα καν παρατηρήσει ότι ήταν μαύρος»

Περιέργεια και υπαρξισμός

«Ο Μάιλς δεν με άκουσε να τραγουδάω παρά πολύ αργότερα στη Νέα Υόρκη, στο Waldorf-Astoria» είπε η τραγουδίστρια των Jolie Mome, Deshabillez-moi, La Javanaise.

«Πριν από αυτό, για εκείνον ήμουν απλώς εγώ, ένα κορίτσι με ένα παράξενο πρόσωπο, και εμένα αγαπούσε, κάτι που με έκανε ευτυχισμένη. Μέχρι εκείνη τη στιγμή είχα σημειώσει μόνο πολύ περιορισμένη επιτυχία ως ηθοποιός.

»Γινόμουν διάσημη χωρίς να έχω κάνει πραγματικά τίποτα, κάτι που είναι μια πολύ άβολη θέση. Δεν μιλούσα πολύ, μόνο όταν χρειαζόταν να κάνω ερωτήσεις -για τον υπαρξισμό, για πράγματα που είχα διαβάσει χωρίς να τα καταλαβαίνω πραγματικά.

»Μια μέρα, ο φιλόσοφος Μωρίς Μερλό-Ποντί μου μίλησε. Πρέπει να του άρεσε το πρόσωπό μου, γιατί με προσκάλεσε σε δείπνο. Πήγαμε για χορό και απάντησε σε όλες τις ερωτήσεις μου, κάτι που ήταν μαγικό.

»Ήμουν γεμάτη περιέργεια, αλλά ένιωθα ότι δεν είχα τίποτα να δώσω σε αντάλλαγμα -ήμουν σε εκείνη την ηλικία όπου το μόνο που κάνει κανείς είναι να παίρνει».

Θέμα χρώματος

«Είχα ακούσει για ανθρώπους όπως ο Σαρτρ και η Σιμόν ντε Μποβουάρ όταν ήμουν 14 ή 15 ετών, μέσω της αδελφής μου που ήταν φοιτήτρια, αλλά δεν θα μπορούσα ποτέ να φανταστώ ότι μια μέρα θα ήμουν κοντά τους.

»Ο Σαρτρ είπε στον Μάιλς: “Γιατί δεν παντρεύεστε εσύ και η Zυλιέτ;” Ο Μάιλς απάντησε: “Επειδή την αγαπώ πάρα πολύ για να την κάνω δυστυχισμένη”. Δεν ήταν θέμα απιστίας ή συμπεριφοράς τύπου Δον Ζουάν -ήταν απλώς θέμα χρώματος του δέρματος. Αν με είχε πάρει μαζί του στην Αμερική, θα με είχαν βρίσει, θα μου είχαν επιτεθεί».

«Ο Μάιλς ήταν ένα θέαμα από μόνος του, τότε ντυνόταν πάντα με πολύ κλασικό τρόπο, όχι όπως ντυνόταν αργότερα»

Ο Μάιλς Ντέιβις στην κηδεία του ροκ κιθαρίστα Τζίμι Χέντριξ στο Σιάτλ της Ουάσινγκτον, την 1η Οκτωβρίου 1970. Τον συνόδευαν η σύζυγός του, η πρωτοπόρος της φάνκ και τραγουδίστρια Μπέτι Ντέιβις (το γένος Μάμπρι), καθώς και η στενός φίλη του Χέντριξ, Ντέβον/ Photo: Αρχείου

Αίσθημα ταπείνωσης

«Χρόνια αργότερα, στο Waldorf της Νέας Υόρκης, όπου είχα μια πολύ ωραία σουίτα, προσκάλεσα τον Μάιλς για δείπνο. Η έκφραση του μετρ όταν μπήκε ήταν απερίγραπτη. Μετά από δύο ώρες, το φαγητό μας το έριξαν σχεδόν στα μούτρα. Το γεύμα ήταν μακρύ και οδυνηρό, και μετά έφυγε» θυμήθηκε η Γκρεκό επιβεβαιώνοντας τη στάση του Μάιλς απέναντι στον σκληρό ρατσισμό που επικρατούσε στην Αμερική.

«Στις τέσσερις το πρωί έλαβα ένα τηλεφώνημα από τον Μάιλς, ο οποίος έκλεγε. “Δε θέλω να σε ξαναδώ ποτέ εδώ, σε μια χώρα όπου αυτό το είδος σχέσης είναι αδύνατο” μου είπε.

»Ξαφνικά κατάλαβα ότι είχα κάνει ένα τρομερό λάθος, από το οποίο προήλθε ένα παράξενο αίσθημα ταπείνωσης που δεν θα ξεχάσω ποτέ. Στην Αμερική το χρώμα του μου φάνηκε κατάφωρα προφανές, ενώ στο Παρίσι δεν είχα καν παρατηρήσει ότι ήταν μαύρος».

Θα ήξερα

«Μεταξύ του Μάιλς και εμένα υπήρχε μια μεγάλη ερωτική σχέση, από αυτές που θα ήθελες να βιώσει ο καθένας. Σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας, δεν χάσαμε ποτέ την επαφή μεταξύ μας. Όποτε μπορούσε, μου άφηνε μηνύματα στα μέρη που ταξίδευα στην Ευρώπη: “Ήμουν εδώ, εσύ δεν ήσουν”.

»Ήρθε να με δει στο σπίτι μου λίγους μήνες πριν πεθάνει. Καθόταν στο σαλόνι και σε κάποιο σημείο πήγα στη βεράντα για να κοιτάξω τον κήπο. Άκουσα το διαβολικό γέλιο του. Τον ρώτησα τι το προκάλεσε.

»“Όπου κι αν μπορεί να βρισκόμουν” είπε “σε οποιαδήποτε γωνιά του κόσμου, κοιτάζοντας αυτή την πλάτη, θα ήξερα ότι ήσουν εσύ”» κατέληξε η Ζυλιέτ Γκρεκό, η οποία έφυγε από τη ζωή στις 23 Σεπτεμβρίου του 2020, ενώ ο Μάιλς Ντέιβις στις 28 Σεπτεμβρίου του 1991.

*Με στοιχεία από theguardian.com