Ύστερα από τις ανωτέρω εισαγωγικές παρατηρήσεις, δηλωτικές της πολυπλοκότητας του αρχαιοελληνικού ιατρικού λεξιλογίου, μπορούμε να προβούμε στην εξέταση των κύριων όρων που χρησιμοποιούνταν στον αρχαίο ελληνικό λόγο προκειμένου να δηλωθεί η φυσιολογική κατάσταση του ανθρώπινου –αλλά και του ζώντος εν γένει– οργανισμού. Πρωτεύουσα θέση μεταξύ των λέξεων αυτών κατέχει το επίθετο υγιής (ο έχων σωματική και πνευματική ευεξία) μαζί με τα παράγωγά του: το ουσιαστικό υγίεια/υγιεία (σωματική και διανοητική ευρωστία), τα συνώνυμα επίθετα υγιεινός και υγιηρός (ο συντελών στην υγεία, ο ωφέλιμος για την υγεία), τα ρήματα υγιαίνω (είμαι καλά στην υγεία μου, έχω ευεξία) και υγιάζω (θεραπεύω, γιατρεύω), η μετοχή υγιαίνων (ως ονοματικός τύπος, εναλλασσόμενος με το επίθετο υγιής).

Η παθολογική κατάσταση του οργανισμού, η μη φυσιολογική, εκφραζόταν με τα αντώνυμα των λέξεων που προαναφέρθηκαν. Ως αντίθετα του επιθέτου υγιής εμφανίζονται οι λέξεις νοσερός (ασθενικός, φιλάσθενος), κάμνων (ο κατάκοπος, ο υποφέρων εξ ασθενείας), ασθενών, αλγών (αυτός που αισθάνεται σωματικό ή ψυχικό πόνο), πονών (ο πάσχων, ο εξαντλημένος) και σιναρός (αυτός που έχει υποστεί βλάβη ή τραυματισμό), παράγωγο του ρήματος σίνομαι (βλάπτω, τραυματίζω, πληγώνω). Επίσης, ως αντίθετα των επιθέτων υγιεινός και υγιηρός απαντούν μεταξύ άλλων οι λέξεις νοσηρός/νοσερός (επιβλαβής στην υγεία, ανθυγιεινός), νοσώδης (βλαβερός στην υγεία) και σιναρός (βλαπτικός). Τέλος, στον αντίποδα της μετοχής υγιαίνων βρίσκονται οι μετοχές νοσών, αλγών, ασθενών και κάμνων.

Μια ξεχωριστή ενότητα στο υπό εξέταση ζήτημα αποτελούν οι όροι που σχετίζονταν με την αποκατάσταση της υγείας, δηλαδή με τις ιατρικές και θεραπευτικές φροντίδες που ήταν απαραίτητες ώστε να επιτευχθεί η επάνοδος στη φυσιολογική κατάσταση του οργανισμού. Οι όροι αυτοί προέρχονταν από τρεις οικογένειες λέξεων (τις εν λόγω οικογένειες συνθέτουν όλες οι συγγενικές λέξεις, παράγωγες και σύνθετες, που προέρχονται από την ίδια λέξη ή ρίζα), και πιο συγκεκριμένα από το θέμα τριών ρημάτων της αρχαίας ελληνικής γλώσσας: του αποθετικού ιάομαι/ιώμαι/ιάσθαι (θεραπεύω, περιποιούμαι, γιατρεύω), του επίσης αποθετικού ακέομαι/ακούμαι/ακείσθαι (θεραπεύω, περιποιούμαι, φροντίζω) και του θεραπεύω/θεραπεύειν (παρέχω ιατρική περίθαλψη, νοσηλεύω, οδηγώ στην ίαση).

*Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου, μαρμάρινο άγαλμα της θεάς Υγιείας, 3ος αιώνας μ.Χ. (Αρχαιολογικό Μουσείο Κω, ΚΒ’ ΕΠΚΑ, φωτογράφος Γιώργος Κασιώτης, πηγή: archaiologia.gr).

Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της ιατρικής (Μέρος Α’)

Ειδήσεις Σήμερα: