Η πρώτη σκηνοθέτις του ελληνικού σινεμά: Η αγνοημένη «Εύα» της Μαρίας Πλυτά στις Κάννες

Μεγάλη στιγμή για το ελληνικό σινεμά, η «Εύα», η πιο σπουδαία ταινία της Ελληνίδας σκηνοθέτριας Μαρίας Πλυτά, που αγνοήθηκε από την Ιστορία, δικαιώθηκε 70 χρόνια μετά, με την προβολή της στο τμήμα κλασικών ταινιών του Φεστιβάλ Καννών.

Στο τμήμα Cannes Classics του Φεστιβάλ Καννών, εκεί όπου προβάλλονται κάθε χρόνο αποκατεστημένες κόπιες ταινιών της παγκόσμιας κινηματογραφίας, προβλήθηκε στις 18 Μαΐου του 2026 η «Εύα» της Μαρίας Πλυτά.

Η προβολή της ταινίας «Εύα» συνέβαλλε στο να ξαναφωτιστεί η δημιουργός αυτής της σύγχρονης και φεμινιστικής ταινίας. Αν και έχει περάσει στη λήθη εδώ και καιρό, αποτελεί την πρώτη Ελληνίδα σκηνοθέτιδα στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου και δημιουργό δεκαεπτά ταινιών.

Με μια ολοκαίνουργια, αποκατεστημένη έκδοση σε ανάλυση 4K, το Φεστιβάλ των Καννών αποτίει φόρο τιμής σε μια πρωτοπόρο.

Η Μαρία Πλυτά

Αποκλειστικά άνδρες

Όταν η Μαρία Πλύτα σκηνοθέτησε τις πρώτες της ταινίες στις αρχές της δεκαετίας του 1950, ο ελληνικός κινηματογράφος ήταν ένας κόσμος που κυριαρχούσαν σχεδόν αποκλειστικά οι άνδρες.

Γεννημένη στη Θεσσαλονίκη το 1915, η Μαρία Πλυτά ήταν πρωτίστως μυθιστοριογράφος και θεατρική συγγραφέας. Στη συνέχεια, έγινε η πρώτη γυναίκα στην Ελλάδα που πέρασε πίσω από την κάμερα και σκηνοθέτησε, μεταξύ 1950 και 1972, δεκαεπτά ταινίες μεγάλου μήκους.

Ενώ ο παραγωγός Φιλοπίμης Φίνος δήλωνε ότι «μια γυναίκα δεν μπορεί να είναι σκηνοθέτις», η Μαρία Πλυτά δημιούργησε μελοδράματα εμπνευσμένα από τον ιταλικό νεορεαλισμό, με ιδιαίτερη έμφαση στις εργατικές τάξεις και στις αναταραχές της μεταπολεμικής ελληνικής κοινωνίας

Παίζουν οι Αλέκος Αλεξανδράκης, Νίνα Σγουρίδου, Μάνος Κατράκης, Αλίκη Γεωργούλη, Ντίνος Ηλιόπουλος / Photo: Cannes Festival

O Αλέκος Αλεξανδράκης και η Νίνα Σγουρίδου στην «Εύα» της Μαρίας Πλυτά

Μεταπολεμική Ελλάδα

Ενώ ο παραγωγός Φιλοπίμης Φίνος δήλωνε ότι «μια γυναίκα δεν μπορεί να είναι σκηνοθέτις», η Μαρία Πλυτά δημιούργησε μελοδράματα εμπνευσμένα από τον ιταλικό νεορεαλισμό, με ιδιαίτερη έμφαση στις εργατικές τάξεις και στις αναταραχές της μεταπολεμικής ελληνικής κοινωνίας.

Οι γυναικείοι χαρακτήρες της, με την Εύα να πρωτοστατεί, βασανίζονται από ερωτήματα που αμφισβητούν την πατριαρχική κοινωνία της εποχής.

«Ένιωθα απλά ότι είμαι ένας εργάτης που πρέπει να δουλεύει σκληρά για να ζήσει. όμως κοντά σ’ αυτό επειδή αγαπούσα αυτή τη δουλειά ήμουν κι ευτυχισμένη που την βρήκα. Κι αν είχα άγχη σ’ αυτό δεν μου έφταιγε κανείς, μπορούσα να είχα γίνει δακτυλογράφος. Για ένα πράγμα πάντως είμαι ευχαριστημένη ότι, έστω και αργά, κάνω την αυτοκριτική μου» διαβάζουμε κάποια λόγια της Μαρία Πλυτά στο Flix.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη flix.gr (@flixgr)

Για να βγάλει τα προς το ζην

Πριν κάνει τα πρώτα της βήματα στον κινηματογράφο, η Πλύτα είχε ήδη καθιερωθεί ως αφηγήτρια και συγγραφέας, έχοντας εκδώσει δύο μυθιστορήματα και ένα θεατρικό έργο που έτυχε θερμής υποδοχής. Σύμφωνα με τη συνέντευξή της το 1979 στην Γκέι Άντζελι, άρχισε να εργάζεται στον κινηματογράφο λίγο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά τη διάρκεια των ταραχώδεις χρόνων του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου, απλώς για να βγάλει τα προς το ζην.

Η πρώτη ταινία στην οποία εργάστηκε ήταν η «Μαρίνα» (1947) του Γιώργου Τζαβέλλα, αν και το όνομά της δεν εμφανίζεται στους τίτλους έναρξης. Η επόμενη ήταν η ταινία «Μαρίνος Κοντάρας» (1948) του Αλέκου Σακελλαρίου, μια ταινία που σήμερα θεωρείται χαμένη, η οποία κυκλοφόρησε την ίδια χρονιά που η Πλύτα άρχισε να εργάζεται στο σκηνοθετικό της ντεμπούτο: μια διασκευή του θεατρικού έργου του Δημήτρη Μπόγκρη, «Τα αρραβωνιαστικά» (1950).

Δείτε το τρέιλερ

Η γυναίκα πίσω από τη γυναίκα

Η Μπέτυ Κακλαμανίδου, καθηγήτρια στο Τμήμα Κινηματογράφου του ΑΠΘ και ουσιαστικά η γυναίκα που αφοσιώθηκε στην «δικαίωση» της Μαρίας Πλυτά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, ξεκινώντας μια έρευνα για τη ζωή και το έργο της που κατέληξε σε ένα ερευνητικό έργο, μία συλλογική έκδοση και την μεγάλη επιτυχία της αποκατάστασης της ταινίας, υπογραμμίζει τη σημασία της «Εύας» μέσα στο ιστορικό της πλαίσιο, εντός και εκτός συνόρων, στο κειμενό της «Εύα: Κινηματογραφικός Μοντερνισμός», από το βιβλίο «Μαρία Πλυτά: Η Πρώτη Σκηνοθέτρια του Ελληνικού Κινηματογράφου – 17 ταινίες, 17 αναγνώσεις» που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κλειδάριθμος:

«Η “Εύα” είναι ένα γυναικοκεντρικό φιλμικό αφήγημα που διαφέρει από το σύνολο της έως τότε ελληνικής κινηματογραφικής παραγωγής (συμπεριλαμβανομένης και της φιλμογραφίας της Πλυτά). Ό,τι συμβαίνει υποκινείται κυρίως από τις αποφάσεις και τις αντιδράσεις της Εύας, η οποία αποτελεί μια πργματικά καινοτόμα γυναικεία αναπαράσταση.

»Κι αυτό συμβαίνει σε μια εποχή όπου οι γυναίκες σκηνοθέτριες στον παγκόσμιο κινηματογράφο είναι ελάχιστες

[…]

»Ο δεύτερος λόγος είναι ότι η Εύα αποτελεί ακόμη ένα άγνωστο παράδειγμα ενός πρώιμου κινηματογραφικού μοντερνισμού στη μεταπολεμική Ευρώπη και ίσως το πρώτο παράδειγμα “μοντέρνας” ταινίας στην Ελλάδα.

»Το χαλαρό σενάριο, τα γυρίσματα σε εξωτερικούς χώρους, η έμφαση στην ψυχολογία του χαρακτήρων και ειδικότερα στην αποξένωση και την πλήξη της κεντρικής ηρωίδας, και όχι στη δράση, και η γενικότερη αμφισημία που πλανάται πάνω απ’ όλο το αφήγημα φέρουν το στίγμα μιας νέας αντιμετώπισης του φιλμικού αφηγήματος, η οποία σύντομα θα αναγνωριστεί ως “νέος καλλιτεχνικός κινηματογράφος”, χωρίς όμως να περιλαμβάνει το όνομα της Πλυτά».

ΙΝFO της ταινίας

Σκηνοθεσία: Μαρία Πλυτά
Σενάριο: Ανδρέας Λαμπρινός
Πρωταγωνιστές: Αλέκος Αλεξανδράκης, Νίνα Σγουρίδου, Μάνος Κατράκης, Αλίκη Γεωργούλη, Ντίνος Ηλιόπουλος
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης
Φωτογραφία: Δημήτρης Μεραβίδης, Λουί Χεπ
Εταιρεία παραγωγής: Κομίνης Φιλμ
Πρώτη προβολή: 13  Απριλίου 1953
Κυκλοφορία: 1953
Διάρκεια: 80 λεπτά

*Με στοιχεία από festival-cannes.com και a-rabbitsfoot.com