Θησαυρός κάτω από τον πάγο – Γιατί ο Τραμπ θα δυσκολευτεί να φτάσει τον ορυκτό πλούτο της Γροιλανδίας

Η Ευρώπη προσπαθεί αμήχανη τις τελευταίες μέρες να απαντήσει στις επεκτατικές διαθέσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος δηλώνει αποφασισμένος να αποκτήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας, χωρίς να αποκλείει ακόμα και στρατιωτική επιχείρηση.

Το επιχείρημα είναι ότι το μεγάλο νησί της Αρκτικής έχει μεγάλη στρατηγική σημασία, καθώς βρίσκεται ανάμεσα στις ΗΠΑ, την Ευρώπη και τη Ρωσία και θα μπορούσε να παίξει κρίσιμο ρόλο στην αναχαίτιση του ρωσικού στόλου στον Ατλαντικό.

Το δεύτερο επιχείρημα είναι ότι η Γροιλανδία κρύβει μεγάλα κοιτάσματα ορυκτών καυσίμων, σπάνιων γαιών και άλλων μετάλλων που παίζουν σημαντικό ρόλο στη σύγχρονη τεχνολογία.

Σε ακρόαση του Κογκρέσου το 2025, ειδικοί και γερουσιαστές εστιάστηκαν σε αυτά τα οφέλη αλλά παρέλειψαν να επισημάνουν τους κινδύνους, γράφει στο The Conversation ο Πολ Μπίρμαν του Πανεπιστημίου του Βερμόντ, γεωλόγος που μελετά την περιβαλλοντική ιστορία της Γροιλανδίας.

Και αυτό είναι επικίνδυνο, καθώς η Αρκτική θερμαίνεται ταχύτερα από τον υπόλοιπο πλανήτη και αυξάνει το ρίσκο για όσους επιχειρήσουν να εξορύξουν τους φυσικούς πόρους της Γροιλανδίας.

Το 80% του νησιού καλύπτεται από ένα στρώμα πάγου που σε ορισμένα σημεία φτάνει σε πάχος τα 3 χιλιόμετρα. Ο μικρός πληθυσμός των 56.000 κατοίκων ζει κατά μήκος της απόκρημνης ακτογραμμής, τη μόνη ζώνη χωρίς πάγους.

Η τήξη του μονίμως παγωμένου εδάφους ήδη προκαλεί προβλήματα στην αμερικανική βάση του Πίτουφικ (Reuters)

Ακόμα και έτσι, όμως, οι ακτές μένουν αποκλεισμένες για μεγάλο μέρος του έτους λόγω του θαλάσσιου πάγου.

Ο Μπίρμαν, συγγραφέας του βιβλίου When the Ice is Gone, «Όταν ο Πάγος Χαθεί», υπενθυμίζει ότι το εχθρικό κλίμα της Γροιλανδίας οδήγησε σε άδοξο τέλος προηγούμενες απόπειρες.

Στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, δεκάδες αμερικανοί πιλότοι συνετρίβησαν στο κάλυμμα πάγου, είτε επειδή έμειναν από καύσιμα είτε επειδή αποπροσανατολίστηκαν από την πυκνή ομίχλη.

Ένα παγόβουνο από τη Γροιλανδία προκάλεσε την τραγωδία του Τιτανικού το 1912, ενώ 46 χρόνια αργότερα ένα άλλο παγόβουνο βύθισε ένα δανικό παγοθραυστικό που είχε ναυπηγηθεί ειδικά για τις συνθήκες της Αρκτικής, παρασύροντας στον θάνατο τους 95 επιβαίνοντες.

Επιδεινούμενοι λόγω της κλιματικής αλλαγής, οι κίνδυνοι του ακραίου περιβάλλοντος καθιστούν την εξόρυξη και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις αβέβαιες, ακριβές και δυνητικά θανατηφόρες, γράφει ο Μπίρμαν.

Κατολισθήσεις και παγόβουναΣτις ακτές που παραμένουν ελεύθερες από πάγο εκτιμάται ότι κρύβονται σημαντικά κοιτάσματα σπάνιων γαιών, γραφίτη, χαλκού, νικελίου, ψευδαργύρου, ουρανίου, τιτάνιου, χρυσού και διαμαντιών.

Μόνο που οι ακτές είναι άκρως ευάλωτες σε κατολισθήσεις, καθώς οι παγετώνες διέβρωσαν το έδαφος όταν το κάλυμμα πάγου είχε μεγαλύτερη έκταση. Τώρα που ο πάγος υποχωρεί, τίποτα δεν μπορεί να συγκρατήσει τις πτώσεις βράχων από τους σχεδόν κάθετους γκρεμούς.

Το 2017, ένας μεγάλος όγκος βράχων έπεσε στη θάλασσα από γκρεμό ύψους ενός χιλιομέτρου και σήκωσε τσουνάμι ύψους 100 μέτρων. Τα κύματα ξήλωσαν τα σπίτια από τα θεμέλιά τους στα κοντινά χωριά του Νουουγαάτσιακ και του Ιλορσούιτ. Τέσσερις άνθρωποι σκοτώθηκαν.

Το 2023, μια άλλη κατολίσθηση προκάλεσε τσουνάμι ύψους 200 μέτρων που παγιδεύτηκε σε ένα στενό φιορδ και πηγαινοερχόταν για εννέα ολόκληρες ημέρες.

Στα απόκρημνα φιορδ διακρίνονται μέχρι σήμερα οι ουλές παλαιότερων κατολισθήσεων. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το υλικό που έπεσε στη θάλασσα τα τελευταία 10.000 χρόνια θα ήταν αρκετό για να γεμίσει 3,2 εκατομμύρια πισίνες Ολυμπιακών διαστάσεων.

Ο κίνδυνος δεν είναι δυνατό να αποφευχθεί, δεδομένου ότι η Γροιλανδία δεν διαθέτει οδικό δίκτυο και σχεδόν όλες οι μεταφορές πραγματοποιούνται διά θαλάσσης. Τα λιμάνια, τα κτήρια και άλλες υποδομές που θα απαιτούσαν οι επιχειρήσεις εξόρυξης θα ήταν εκτεθειμένες σε κατολισθήσεις και τσουνάμι.

Πρωτεύουσα της Γροιλανδίας είναι το Νουούκ με πληθυσμό 19.000 ατόμων (Wikimedia Commons)

Και ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός. Πρόσφατα, η τήξη των πάγων λόγω της κλιματικής αλλαγής προκάλεσε πρωτοφανείς πλημμύρες που παρέσυραν γέφυρες ηλικίας δεκαετιών.

Επιπλέον, η άνοδος της θερμοκρασίας λιώνει το περμαφρόστ, το μονίμως παγωμένο έδαφος της Γροιλανδίας, με αποτέλεσμα να αποσταθεροποιείται το έδαφος.

Ήδη, το φαινόμενο απειλεί την αμερικανική βάση του Πίτουφικ, όπου ο διάδρομος του αεροδρομίου έχει γεμίσει ρωγμές και τα κτήρια αρχίζουν να γέρνουν καθώς το έδαφος γίνεται πιο μαλακό. Ακόμα και τα ραντάρ που σαρώνουν τον ουρανό για ρωσικά αεροσκάφη και πυραύλους κινδυνεύουν πλέον με κατάρρευση.

Τη δεκαετία του 1950, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν μια φιλόδοξη προσπάθεια για την κατασκευή στρατιωτικής βάσης με πυραύλους κρυμμένη κάτω από τους πάγους της Γροιλανδίας. Οι σχεδιαστές όμως δεν έλαβαν υπόψη ότι το κάλυμμα πάγου δεν είναι στατικό αλλά κινείται. Ως αποτέλεσμα, η βάση  Camp Century, η οποία λειτουργούσε με έναν μικρό πυρηνικό αντιδραστήρα, εγκαταλείφθηκε και παραμένει σήμερα θαμμένη.

Υπό συνεχή απειλή από τα παγόβουνα θα βρίσκονταν και οι εξέδρες άντλησης πετρελαίου, καθώς η κλιματική αλλαγή διαλύει το κάλυμμα πάγου σε κομμάτια. Ήδη, κάποια παγόβουνα παρασύρονται προς τον Καναδά, όπου ειδικά σκάφη βρίσκονται σε επιφυλακή για να τα ρυμουλκήσουν και να προστατεύσουν τις εξέδρες πετρελαίου στην περιοχή.

Οι ΗΠΑ αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη βάση του Camp Century το 1967 (US Army Corps of Engineers)

Η γεωλογία της Γροιλανδίας θα απειλούσε ακόμα και τα λιμάνια, επισημαίνει ο Μπίρμαν. Το πάγος του καλύμματος πάγου συνεχίζει να μειώνεται από το τέλος της πιο πρόσφατης Εποχής των Παγετώνων πριν από περίπου 12.000 χρόνια. Καθώς το βάρος μειώνεται, το υποκείμενο πέτρωμα αναπηδά και ανυψώνεται με ρυθμό που υπερβαίνει τα δύο μέτρα ανά αιώνα.

Και αυτό σημαίνει ότι πολλά λιμάνια της Γροιλανδίας θα γίνουν υπερβολικά ρηχά για την κίνηση μεγάλων πλοίων.

Όλα αυτά οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι φιλοδοξίες της κυβέρνησης Τραμπ για τη Γροιλανδία είναι κοντόφθαλμες και απερίσκεπτες, γράφει ο Μπίρμαν.

Όπως επισημαίνει, ο πολυτιμότερος φυσικός πόρος του νησιού δεν είναι το πετρέλαιο και τα σπάνια μέταλλα, αλλά το απέραντο κάλυμμα πάγου που ανακλά την ηλιακή ακτινοβολία και επιβραδύνει την κλιματική αλλαγή.

Αν λιώσει όλος ο πάγος της Γροιλανδίας, όπως προβλέπουν κάποια κλιματικά μοντέλα για τους επόμενους αιώνες, η στάθμη των ωκεανών θα ανέβαινε κατά 7 μέτρα, μια καταστροφική μεταβολή που θα εκτόπιζε εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους από τις ακτές και θα δημιουργούσε ένα εντελώς νέο γεωπολιτικό σκηνικό.