«Universal Language»: Μια τριλογία αλληγοριών του Καναδά ειπωμένες με ιρανική προφορά

«Ο ιρανικός κινηματογράφος αναδύεται από χίλια χρόνια ποίησης και ο κινηματογράφος του Γουίνιπεγκ αναδύεται από 40 χρόνια διαφημίσεων επίπλων με έκπτωση. Υπάρχει κάτι παράλογο στο να τα βάζεις αυτά μαζί, κι όμως, αυτός είναι ο κόσμος μας», δήλωσε ο Μάθιου Ράνκιν στην προσπάθειά του να περιγράψει την τελευταία του κινηματογραφική τριλογία«Universal Language».

Ένας σύντομος τρόπος να περιγράψει κανείς το τι ακριβώς λαμβάνει χώρα στο φιλμ, όσο τρελό κι αν ακούγεται, είναι να φανταστούμε το πώς θα ήταν αν το Ιράν βρισκόταν στον Καναδά.

«Agha»

Ο Μάθιου Ράνκιν, ένας πειραματικός σκηνοθέτης με καταγωγή από τη Μανιτόμπα και έδρα το Μόντρεαλ, αγαπάει τόσο πολύ τις ιρανικές ταινίες του Νέου Κύματος της δεκαετίας του 1970 και μετά -τις ταινίες των Αμπάς Κιαροστάμι, Μοχσέν και Σαμίρα Μαχμαλμπάφ, Τζαφάρ Παναχί και άλλων- που μετέφερε το νεορεαλιστικό στυλ, τις καταστάσεις και τη γλώσσα τους στο παγωμένο έδαφος ενός φανταστικού Γουίνιπεγκ. Όλοι οι άνδρες αποκαλούν ο ένας τον άλλον «Agha» εδώ, ένας όρος σεβασμού στα φαρσί που επεκτείνεται και πίσω από την κάμερα.

Το αποτέλεσμα του «Universal Language» είναι: μια τριλογία αλληλοεπικαλυπτόμενων ιστοριών που μοιάζει να είναι παράλογη, αλλά συγκεντρώνει δύναμη και ψυχικά υποβόσκοντα ρεύματα μελαγχολίας.

Η κινηματογραφική αλληγορία του Ράνκιν δεν αποτελεί μια απλή συνταγή. Τα συστατικά του είναι πολλά και εκλεκτά: το νεο-slapstick του Ζακ Τατί («Mon Oncle»), ο εκκεντρικός καναδικός σουρεαλισμός του Γκάι Μάντιν («My Winnipeg»), τα νεκροζώντανα tableaux του Σουηδού Ρόι Άντερσον («A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence»).

Ιστορία πρώτη

Στο πρώτο μέρος της τριλογίας παρακολουθούμε το «ταξίδι» δύο νεαρών αδελφών (Ροτζίνα Εσμαέιλι και Σαμπά Βαντεγιουσέφι) οι οποίες ξεκινούν μια χειμωνιάτικη «Οδύσσεια» για να ανακτήσουν ένα χαρτονόμισμα των 500 ρίελ – σενάριο που παραπέμπει στο κλασικό έργο του Κιαροστάμι «Where Is the Friend’s House?» του 1987, μια από τις πιο ανθρώπινες ταινίες που έχουν γυριστεί ποτέ.

Εκεί που η ταινία του Κιαροστάμι έβγαζε την ελπίδα από τις δυσκολίες, ο Ράνκιν ενδιαφέρεται περισσότερο για την άμεση κωμωδία, με τη μικρότερη αδελφή να είναι μια αφοσιωμένη στην γκρίνια γυναίκα και τη μεγαλύτερη να είναι μια ορθολογική και πρακτική παρουσία.

Ιστορία δεύτερη

Μια δεύτερη ιστορία αφορά τον Μασούντ (Πιρούζ Νεμάτι), έναν υπάλληλο εξυπηρέτησης πελατών στην Αρχή Ωτοασπίδων του Γουίνιπεγκ και ανεξάρτητο τουριστικό οδηγό στα πιο παράξενα αξιοθέατα της πόλης, όπως ένας τυχαίος χαρτοφύλακας που έχει μείνει εγκαταλελειμμένος σε ένα παγκάκι σε μια στάση λεωφορείου για τόσες δεκαετίες που έχει γίνει μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO.

Ιστορία τρίτη

Στο τρίτο σκέλος του «Universal Language» ο σκηνοθέτης υποδύεται τον Μάθιου, έναν δημόσιο υπάλληλο (στο Κεμπέκ που τελικά κατάφερε να αποσχιστεί από τον υπόλοιπο Καναδά), ο οποίος επιστρέφει στο σπίτι του στο Γουίνιπεγκ για να διαπιστώσει ότι έχει αντικατασταθεί στην καρδιά και τη μνήμη της ηλικιωμένης μητέρας του από τον Μασούντ, ο οποίος από καλοσύνη προσποιείται ότι είναι ο απών γιος της για τόσο πολύ καιρό που η απάτη έχει ριζώσει.

Μέχρι τη στιγμή που ο Μάθιου καταλαβαίνει πλήρως τι έχει συμβεί, η ταινία έχει καταλήξει σε κάτι στοχαστικό και βαθιά θλιβερό – ένα χιονισμένο τοπίο στο οποίο είμαστε όλοι μόνοι μας αλλά μυστηριωδώς δεμένοι μεταξύ μας. Όπως τον διαβεβαιώνει ο Μασούντ: «Όπως ο Assiniboine ενώνεται με τον Red River και μαζί ρέουν στη λίμνη Γουίνιπεγκ, έτσι κι εμείς είμαστε όλοι συνδεδεμένοι, Agha».

Καλειδοσκόπιο ιστοριών

Ο Ράνκιν γεμίζει το παρασκήνιο του «Universal Language» με αποσπάσματα άλλων ιστοριών, δύστροπων χαρακτήρων και διαπολιτισμικών ευτυχιών: Δεν θα ξεχάσετε σύντομα την καφετέρια της Τιμ Χόρτονς που είναι διακοσμημένη στο στυλ ενός ιρανικού τεϊοπολείου.

Ένας από τους θαμώνες εκεί (Μοχάμαντ Σαλάρι) είναι ένας «επιχειρηματίας γαλοπούλας» που θρηνεί το πουλί που έφυγε μακριά- υπάρχει επίσης ένας άντρας ντυμένος χριστουγεννιάτικο δέντρο, ένα αγόρι ντυμένο Γκράουτσο Μαρξ, ένας κυβερνητικός υπάλληλος που κλαίει δυνατά στο γραφείο του για άγνωστους λόγους, πολλές αναφορές σε ένα κτίριο που ονομάζεται «Αποθήκη Kleenex» και ένας καθηγητής γαλλικών που απαγγέλλει ένα περσικό ποίημα που αποδεικνύεται ότι είναι οι στίχοι της επιτυχίας «These Eyes» των Guess Who του 1969. Μια καθόλου τυχαία αναφορά καθώς το συγκρότημα έβρισκε τις ρίζες του στο Γουίνιπεγκ.

Μην χάσετε το τελευταίο δευτερόλεπτο

Ίσως όλη αυτή η αλληγορία να γίνει λίγο κουραστική- ειδικά για κοινό μη συμφιλιωμένο με το κινηματογραφικό ρεύμα – κατά το ήμισυ της ταινίας, καθώς η γοητεία της σκηνοθεσίας και φωτογραφίας εξαντλείται μέσα στο χάος των κομματιών που ακόμη δεν έχουν αρχίσει να ενώνονται.

Παρ’ όλα αυτά, αξίζει να παρακολουθήσετε μέχρι και τις τελευταίες σκηνές του φιλμ, στις οποίες οι ταυτότητες θολώνουν και αναμειγνύονται με μια αινιγματική σιωπή, σαν εκείνες τις ζοφερές χειμωνιάτικες μέρες που η απομόνωση που αισθάνεται κανείς κατά κάποιο τρόπο αποτελεί κοινό βίωμα για όλη την ανθρωπότητα.

*Πηγή: The Washington Post