Η σκηνοθέτις Αννέτα Παπαθανασίου μιλά για τη νέα ταινία τεκμηρίωσης «Οι Νύμφες του Hindu Kush» που προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες από τις 8 Σεπτεμβρίου.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η Ανέττα Παπαθανασίου ασχολείται με το «άλλο», το «διαφορετικό», το «έξω από τα δικά μας σύνορα».

Η ταινία της «Καντίρ: ένας Αφγανός Οδυσσέας» – η οποία βραβεύτηκε μεταξύ άλλων και με το βραβείο Καλύτερου Ντοκιμαντέρ στο Διεθνές Τηλεοπτικό Φεστιβάλ Roma Fiction Festival – παρακολουθεί τον Καντίρ, έναν Αφγανό πρόσφυγα που έφθασε ύστερα από πολλές δυσκολίες στην Ελλάδα ζητώντας πολιτικό άσυλο, και αποφάσισε να γυρίσει πίσω στο Αφγανιστάν αναζητώντας τους δικούς του που είχε χάσει…

Με τις «Νύμφες του Hindu Kush» η ηθοποιός και σκηνοθέτιδα επιχειρεί να γνωρίσει η ίδια – μένοντας μαζί τους – αλλά να συστήσει και σε εμάς, τις δυνατές και ελεύθερες γυναίκες της αρχαίας φυλής των Καλάσα που ζουν στις κοιλάδες του Ινδικού Καύκασου στο Πακιστάν, οι οποίες αντιστέκονται και προσπαθούν να διατηρήσουν τον ιδιαίτερο πολιτισμό τους, μέσα σε αντίξοες συνθήκες.

Πώς προέκυψε ο τίτλος του ντοκιμαντέρ;

«Οι Νύμφες του Hindu Kush» είναι ένας συμβολικός τίτλος. Συγκρίνω τις γυναίκες που ανήκουν στην φυλή Καλάσα και ζουν στα βουνά του Ινδικού Καυκάσου με τις νύμφες της αρχαιότητας που υπάρχουν και στη δική τους θρησκεία, όπως και στη δική μας» απαντά η σκηνοθέτις.

Όσο για την ιδέα αυτής της ταινίας τεκμηρίωσης, η οποία παρουσιάστηκε και στο 13ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, τον Μάρτιο του 2011, αναφέρει:

» Έμαθα για τους Καλάσα στο Πακιστάν, από τον εκπαιδευτικό Θανάση Λερούνη που έχει αφιερώσει τη ζωή του στην προσπάθεια διατήρησης του πολιτισμού αυτής της φυλής. Ο τρόπος που μου μίλησε για τους Καλάσα ήταν και η αφορμή να ξεκινήσω το ταξίδι αυτό.»

«Οι Καλάσα είναι πολύ λίγοι, λιγότεροι από 4.000, είναι αρχέγονη φυλή, που πιστεύει σε νύμφες, θεούς και ξωτικά, έχει καταφέρει να επιβιώσει και να διατηρήσει την παράδοσή της ανάμεσα σε 165 εκατομμύρια μουσουλμάνους. Άκουσα ιστορίες γυναικών, έμαθα για την Σαμίμ, την πρώτη κοπέλα Καλάσα που κατάφερε να σπουδάσει στο πανεπιστήμιο, και θέλησα να εξερευνήσω περισσότερο την περιοχή και να μάθω για τους ανθρώπους και κυρίως για τις γυναίκες που μου φάνηκαν ιδιαίτερες και πολύ δυνατές.»

Η διαδικασία των γυρισμάτων δεν ήταν εύκολη. Μια δυσάρεστη όσο και απρόσμενη εξέλιξη κατά τη διάρκειά τους ανέτρεψε τα πάντα και καθόρισε το περιεχόμενο της ταινίας.

«Η μεγαλύτερη δυσκολία που συνάντησα ήταν όταν έγινε η απαγωγή του Θανάση Λερούνη από τους Ταλιμπάν. Η αγωνία μας ήταν πολύ μεγάλη. Το ελληνικό συνεργείο δεν μπόρεσε να ξαναπάει εκεί και συνεχίσαμε τα γυρίσματα με ένα Πακιστανικό συνεργείο. Ο φόβος κυριαρχούσε και η ταινία έγινε θρίλερ. Ανατράπηκε η αρχική ιδέα που είχα γι’ αυτήν. Όμως, αυτό σημαίνει ντοκιμαντέρ, μία καταγραφή της πραγματικότητας, ακόμα και αν η υπόθεση της ταινίας ακολουθήσει τελικά μια άλλη διαδρομή.»

Έκτός από την αναπάντεχη απαγωγή του Λερούνη – η οποία προκάλεσε τη διαμαρτυρία των Καλάσα που κατέβηκαν στους δρόμους απαιτώντας από το επίσημο κράτος να παρέμβει για την απελευθέρωσή του – η σκηνοθέτις είχε να αντιμετωπίσει γενικότερα αντίξοες συνθήκες αλλά και ευχάριστες διαψεύσεις των προδοκιών της…

«Η αλήθεια είναι ότι, στην αρχή, αναρωτιόμουν πώς μπορεί κανείς στην εποχή μας να ζήσει χωρίς τα βασικά, αυτά που έχουμε συνηθίσει: χωρίς ρεύμα, χωρίς μπάνιο με ζεστό νερό, σε υψόμετρο 2.500 μέτρα, χωρίς θέρμανση, χωρίς τηλέφωνο… Όταν όμως πήγα εκεί, αισθάνθηκα ότι κάπως έτσι εγώ φανταζόμουν τον Παράδεισο: μια πανέμορφη καταπράσινη φύση με νερά να τρέχουν παντού, και ανθρώπους απλούς χαρούμενους που καλλιεργούν τη γη ή βόσκουν τα ζώα τους και έχουν τις γιορτές τους, μια για κάθε εποχή, όπου τραγουδούν και χορεύουν και μοιράζονται το φαί τους.
Δεν έχουν τους εφιάλτες του Δυτικού Κόσμου, δεν χρειάζεται να σκεφτούν για το νοίκι, την εφορία, τα δάνεια και την οικονομική κρίση. Έχουν βέβαια άλλα προβλήματα, όμως όχι αυτά τα δικά μας τα καθημερινά.»

Ο ελληνικός πολιτισμός και ο Αθανάσιος Λερούνης αγαπήθηκαν πολύ από τους Καλάσα. Πού το αποδίδει η Αννέτα Παπαθανασίου;

«Οι Καλάσα πιστεύουν ότι κατάγονται από τους επιγόνους του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Αυτό δεν έχει αποδειχτεί και νομίζω ότι είναι πολύ δύσκολο να αποδειχτεί τώρα. Μέσω της προφορικής τους παράδοσης, από γενιά σε γενιά, έχουν μάθει ότι ο Σέλευκος (στρατηγός του Μεγάλου Αλεξάνδρου) είναι κατά κάποιο τρόπο ο προπάππους τους. Επίσης στη θρησκεία τους, πολυθεϊστική και με στοιχεία από την Αρχαία Ελληνική θρησκεία, υπάρχουν δύο θεότητες συναφείς με τις ελληνικές, ο Ζευς και η θεά Εστία.»

Και προσθέτει: «Συναντάμε, άλλωστε, στο λεξιλόγιό τους και κάποιες λέξεις που μοιάζουν με τις αντίστοιχες ελληνικές. Οι Καλάσα λοιπόν αγαπούν πολύ τους Έλληνες και τους θεωρούν λίγο συγγενείς τους, αλλά κυρίως αγάπησαν τον Αθανάσιο Λερούνη και την ΜΚΟ «Έλληνες Εθελοντές» που έκανε στην περιοχή γύρω στα 22 αναπτυξιακά έργα με την υποστήριξη του Υπουργείου Εξωτερικών. Έφτιαξαν σχολεία, έργα ύδρευσης και ένα εξαιρετικό πολιτιστικό κέντρο το οποίο έχει μουσείο, σχολείο, ιατρείο και βιβλιοθήκη. Επίσης τα περισσότερα παιδιά που έχουν σπουδάσει, έχουν σπουδάσει με την βοήθεια των Ελλήνων Εθελοντών, του Λερούνη και του ΥΠΕΞ που έδιναν υποτροφίες και με την βοήθεια απλών ανθρώπων Ελλήνων που έκαναν υιοθεσίες και βοηθούσαν να σπουδάσουν τα παιδιά αυτά.»

Κι ενώ θα περίμενε κανείς η θέση της γυναίκας σε αυτήν την κοινωνία να μην χαρακτηρίζεται από αίσθηση ελευθερίας, όπως μια γυναίκα της δύσης την αντιλαμβάνεται, ανακαλύπτει ότι…

«Οι γυναίκες Καλάσα ζουν πολύ κοντά με γυναίκες μουσουλμάνες που είναι από παράδοση πολύ πιο συντηρητικές. Παρολαυτά έχουν καταφέρει να διατηρήσουν μια ελευθερία που είναι εντυπωσιακή ακόμα και για τις δυτικού τύπου κοινωνίες. Μέσα στην παράδοσή τους υπάρχει μια ελευθερία ακόμα και στους γάμους. Παντρεύονται και παίρνουν προίκα εκείνες από τους άντρες, χωρίζουν, ξαναπαντρεύονται και παίρνουν διπλή προίκα! Υπάρχει η παράδοση του να κλέβονται τα ζευγάρια, πράγμα συνηθισμένο κατά τη διάρκεια των γιορτών.»

«Επίσης έχουν τα «Μπασάλι», Κέντρα Μητρότητας, όπου κατοικούν εκεί μερικές μέρες κάθε μήνα όταν έχουν περίοδο, ή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης τους. Εκεί ησυχάζουν, ξεκουράζονται και, για όσο διάστημα παραμένουν, δεν χρειάζεται να δουλεύουν, εν αντιθέσει με τις γυναίκες της Δύσης – εμάς δηλ. που δεν τολμάμε ούτε να πούμε ότι έχουμε περίοδο και ότι γι’ αυτό το λόγο δεν θα πάμε στην δουλειά…. Πάντως πρέπει να πω ακόμα ότι η παράδοση και τα ήθη και έθιμα των Καλάσα διατηρούνται κυρίως από τις γυναίκες που τα υπερασπίζονται με δύναμη, πείσμα και σοφία.»

Το «δίδαγμα» ζωής που αφήνει μια τέτοια εμπειρία και η επαφή με έναν τοσο διαφορετικό πολιτισμό, ποιο είναι τελικά;

«Τελικά…ο άνθρωπος χρειάζεται πολύ λίγα πράγματα για να είναι ευτυχισμένος. Η παραμονή μου στις κοιλάδες των Καλάσα με έκανε να αναθεωρήσω τα περί επιβίωσης και καριέρας και να ηρεμήσω λίγο από τα καθημερινά μου άγχη.»

Όχι ότι δεν την περίμενα την απάντηση αυτή…που με οδηγεί μοιραία στο επόμενο ερώτημα, αν δηλαδή η κρίση έχει επηρεάσει την ίδια και τη δουλειά της και πώς σχολιάζει την οικονομική και κοινωνική κατάσταση που βιώνουμε στη χώρα μας.

«Η κρίση με έχει επηρεάσει ψυχολογικά, γιατί δεν ακούμε και δεν συζητάμε τίποτα άλλο αυτό τον καιρό. Όμως νομίζω ένας δημιουργός δεν μπορεί να σταματήσει να δημιουργεί, ό,τι και να συμβαίνει.
Η αλήθεια είναι ότι όλα τα χρόνια που δουλεύω σαν ηθοποιός ή σαν σκηνοθέτης πάντα κάποια κρίση διανύαμε. Ποτέ δεν ήμασταν ευχαριστημένοι, είτε επειδή δεν υπήρχε αξιοκρατία στο ποιοι θα είχαν δουλειά και ποιοι θα επιχορηγηθούν, είτε επειδή οι σχολές μας δεν ήταν καλές, είτε επειδή το κοινό έκανε εμπορικές επιλογές και όχι αυτές που εμείς θεωρούσαμε ότι θα έπρεπε να κάνει… συνεχώς υπήρχαν προβλήματα και παράπονα.»

«Δεν με πτοεί τώρα αυτή η οικονομική κρίση. Απλά πιστεύω ότι θα γίνουν ανακατατάξεις και αλλαγές που δεν γνωρίζω που θα καταλήξουν. Εγώ πάντως δεν μπορώ να σταματήσω να είμαι καλλιτέχνης και να δουλεύω με όποιον τρόπο μπορώ. Στην ανάγκη θα δημιουργήσω νέα δεδομένα και θα προσαρμοστώ στην εποχή μου. Με λιγότερα, με το τίποτα, ναι, όσο μπορώ και όπως μπορώ. Όμως δεν μπορώ να σταματήσω να δημιουργώ.»

Οι ελληνικές παραγωγές – το ντοκιμαντέρ στην Ελλάδα του σήμερα

«Οι ελληνικές παραγωγές δεν στηρίζονται ιδιαίτερα. Κυρίως τώρα που υπάρχει η οικονομική κρίση. Βέβαια ένα ντοκιμαντέρ μπορεί να γίνει πολύ πιο εύκολα απ’ ότι μία ταινία fiction. Τα μέσα που διαθέτουμε είναι μερικές φορές αρκετά για να γυριστεί ένα ντοκιμαντέρ. Το πρόβλημα είναι αν θα προβληθεί και πως θα προβληθεί. Μόνο η ΕΡΤ υπάρχει για τηλεοπτική προβολή και σπάνια γίνεται μια κινηματογραφική προβολή, μια που είναι πολύ δύσκολο να κάνει κανείς φιλμ την ταινία του.
Εγώ πάντως θα πρότεινα όλα τα σινεμά να προμηθευτούν έναν καλή μηχανή προβολής βίντεο και να αρχίσουν να προβάλλουν τα ελληνικά ντοκιμαντέρ και εσείς οι δημοσιογράφοι να προβάλλετε την δουλειά των Ελλήνων δημιουργών έτσι ώστε να αποκτήσει κοινό στις αίθουσες το Ελληνικό ντοκιμαντέρ.»

Όσο για τους θεσμούς που στηρίζουν τον Έλληνα κινηματογραφιστή, σύμφωνα πάντα με τη δική της εμπειρία, μας αναφέρει το Φεστιβάλ Κινηματογράφου στη Θεσσαλονίκη και τα άλλα φεστιβάλ που υπάρχουν στην Ελλάδα.

«Αυτά στηρίζουν τον Έλληνα κινηματογραφιστή, όμως δεν μπορώ να πω ότι το Υπουργείο Πολιτισμού στηρίζει τον κινηματογράφο. Παλαιότερα και πριν την κρίση υπήρχε πρόβλημα, πχ. υπήρχε θέμα αξιοκρατίας και με ποιο τρόπο γίνονταν οι επιλογές των χρηματοδοτήσεων από το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου. Τώρα εν μέσω κρίσης δεν γίνεται τίποτα. Ο κινηματογράφος είναι πολύ ακριβό είδος, είναι πολύ δύσκολο να υλοποιηθεί μια ταινία χωρίς κρατική επιχορήγηση. Ο πολιτισμός και κυρίως οι παραστατικές τέχνες επηρεάζονται πολύ από την κρίση. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι όλοι σκέφτονται ότι πρώτα πρέπει να φάμε και μετά να χρηματοδοτήσουμε το σινεμά. Σωστό ίσως, αλλά πρέπει να τραφεί και το πνεύμα μας, και χωρίς πολιτισμό μια χώρα δεν μπορεί να πάει μπροστά.»

Μελλοντικά σχέδια

«Κατ’ αρχήν μέσα στην χειρότερη κρίση που περνάμε δημιούργησα μαζί με άλλους δύο συναδέλφους ένα θέατρο, το θέατρο ELIART, που το όνειρό μας είναι να φιλοξενήσει νέες ομάδες, αλλά και καθιερωμένα σχήματα με γνωστούς Έλληνες και ξένους καλλιτέχνες, μέσα από θεατρικές παραστάσεις, μουσικές βραδιές, προβολές ταινιών, παρουσιάσεις βιβλίων κλπ. Προετοιμάζω και μια δική μου παράσταση εκεί.
Τώρα όσον αφορά στις κινηματογραφικές μου δραστηριότητες, πράγματι ετοιμάζω μια νέα δουλειά, πάλι σε χώρα μακρινή, στο Αφγανιστάν. Αλλά όπως καταλαβαίνετε αυτό θέλει ιδιαίτερη προετοιμασία και είναι άγνωστο πότε θα υλοποιηθεί. Πάντως βρίσκομαι στην διαδικασία έμπνευσης και οργάνωσης. Το κυριότερο είναι να αντέχεις, να έχεις κέφι, φαντασία και διάθεση για εξερεύνηση.»

Τζένη Παπαγεωργίου

Δείτε το trailer

Ειδήσεις Σήμερα: