Σε συνταγματική κρίση μπορεί να εξελιχθεί το πολιτικό αδιέξοδο στην Τουρκία

37

Καθημερινά περιπλέκεται περισσότερο η πολιτική κρίση στην Τουρκία και τείνει πλέον να λάβει μορφή συνταγματικής κρίσης. Ο Αμπντουλάχ Γκιουλ αποσύρθηκε από τη διεκδίκηση της προεδρίας, αλλά αβεβαιότητα επικρατεί όσον αφορά την ημερομηνία των εκλογών, τη διαδικασία εκλογής του επόμενου προέδρου, αλλά και το μέλλον της πρότασης συνταγματικής αναθεώρηση που κατέθεσε η κυβέρνηση.

Κι όλα αυτά την ώρα που κρέμεται ως «Δαμόκλειος Σπάθη» πάνω από την κυβέρνηση η αυστηρή προειδοποίηση των στρατηγών ότι θα «πράξουν το καθήκον τους», προκειμένου να προασπιστούν το κοσμικό κεμαλικό καθεστώς.

Το Ανώτατο Συμβούλιο Εκλογών έχει ορίσει ως ημερομηνία πρόωρων εκλογών της 22α Ιουλίου, γιατί σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασής του, ο κρατικός μηχανισμός δεν θα είναι έτοιμος για τις εκλογές. Ωστόσο, μετά την αδυναμία της παρούσας Εθνοσυνέλευσης να αναδείξει πρόεδρο της δημοκρατίας, η χώρα πρέπει να οδηγηθεί σύμφωνα με το Σύνταγμα το συντομότερο σε εκλογές, για να εκλέξει τον πρόεδρο η Εθνοσυνέλευση με τη νέα σύνθεσή της.

Υπέρ της αλλαγής της ημερομηνίας των εκλογών τάχθηκε και το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, ενώ ο πρωθυπουργός Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε ζητήσει εξαρχής οι κάλπες να στηθούν στις 24 Ιουνίου ή την 1 Ιουλίου.

Το ερώτημα που τίθεται άμεσα είναι εάν θα αλλάξει η ημερομηνία των εκλογών.

Σε δεύτερο χρόνο, τίθεται ο προβληματισμός τι θα συμβεί εάν ούτε η νέα Εθνοσυνέλευση κατορθώσει να εκλέξει πρόεδρο ή υπάρξουν νέες ενστάσεις, προσφυγές στο Συνταγματικό Δικαστήριο, για τη διαδικασία που θα ακολουθηθεί. Στην περίπτωση αυτή, η πολιτική κρίση θα βαθύνει ακόμη περισσότερο, καθώς το Σύνταγμα είναι ανοικτό σε πολλαπλές ερμηνείες. Αυτό άλλωστε αποδεικνύει η εμπειρία με την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου να ακυρώσει τον πρώτο γύρο της ψηφοφορίας για την εκλογή προέδρου, επειδή δεν υπήρξε απαρτία των δύο τρίτων των μελών της Εθνοσυνέλευσης.

Αναπάντητα ερωτήματα υπάρχουν όσον αφορά και στην πρόταση της κυβέρνησης για συνταγματική αναθεώρηση.

Η πρόταση της τουρκικής κυβέρνησης για τη συνταγματική μεταρρύθμιση περιλαμβάνει:

α) Τη μείωση της κυβερνητική θητείας από πέντε στα τέσσερα χρόνια, β) για όλες τις συνεδριάσεις της Εθνοσυνέλευσης η απαρτία περιορίζεται στην παρουσία του ενός τρίτου των μελών (δηλαδή 184 βουλευτές), γ) η εκλογή του προέδρου της δημοκρατίας θα γίνεται σε δύο γύρους απ ευθείας από το λαό, δ) η θητεία του μειώνεται από επτά σε πέντε χρόνια και αποκτά το δικαίωμα επανεκλογής για μία επιπλέον θητεία, ε) μειώνεται ο αριθμός των βουλευτών που απαιτούνται προκειμένου να προταθεί κάποιος υποψήφιος πρόεδρος.

Από τις προτάσεις αυτές, το αντιπολιτευόμενο δεξιό Κόμμα Μητέρας Πατρίδας (ΑΝΑΡ) στηρίζει εκείνη που αφορά την εκλογή του προέδρου από το λαό. Εάν υπερψηφίσει την πρόταση τότε αυτή θα λάβει ενισχυμένη πλειοψηφία πάνω από τα δύο τρίτα του συνόλου των βουλευτών (367 ψήφους) και θα κάνει δύσκολη, όχι όμως και αδύνατη (όπως αναλύεται παρακάτω), την απόρριψη της από το νυν πρόεδρο της δημοκρατίας Αχμέτ Νετζντέτ Σεζέρ, κεμαλιστή και σκληρό πολέμιο της ισλαμιστικής κυβέρνησης.

Το ΑΝΑΡ όμως πιθανότατα θα διστάσει να συνταχθεί με την κυβέρνηση, μετά την απόφασή του να ενωθεί με το Κόμμα του Ορθού Δρόμου, συστήνοντας το Δημοκρατικό Κόμμα.

Υπό τις παρούσες συνθήκες ο πρόεδρος Σεζέρ έχει αρκετά περιθώρια ελιγμών, εμποδίζοντας την κυβέρνηση να θέσει σε δημοψήφισμα τις συνταγματικές αλλαγές -και κυρίως εκείνη που αφορά το τρόπο εκλογής του προέδρου- πριν από τις βουλευτικές εκλογές, ώστε αυτές να γίνουν μαζί με το πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών.

Το τουρκικό Σύνταγμα προβλέπει ότι η συνταγματική αναθεώρηση απαιτεί στην Εθνοσυνέλευση ενισχυμένη πλειοψηφία τριών πέμπτων (330 βουλευτές) ή δύο τρίτων (367 βουλευτές). Ο πρόεδρος τη Δημοκρατίας μπορεί να απορρίψει τις προτεινόμενες αλλαγές και να ζητήσει εκ νέου ψήφισή τους από το Κοινοβούλιο. Εάν αυτές υιοθετηθούν με 367 ψήφους και εξακολουθεί να διαφωνεί ο πρόεδρος τότε διεξάγεται δημοψήφισμα. Σε δημοψήφισμα επίσης μπορεί να θέσει ο πρόεδρος τις συνταγματικές αλλαγές που ψήφισαν 330 βουλευτές και τις οποίες δεν έστειλε προς εκ νέου ψήφιση πίσω στην Εθνοσυνέλευση.

Ο πρόεδρος έχει στη διάθεσή του 15 ημέρες μέχρι για να αποφασίσει επί των σχεδίων νόμων που ψηφίζονται από την Εθνοσυνέλευση. Αρά, μπορεί να καθυστερήσει την απόφαση για δημοψήφισμα έως ένα μήνα. Σε περίπτωση που αποφασιστεί η διεξαγωγή δημοψηφίσματος ο νόμος προβλέπει ότι μέχρι αυτό να πραγματοποιηθεί απαιτούνται τουλάχιστον 120 ημέρες, τουτέστιν προεδρικές και βουλευτικές εκλογές δεν μπορούν να γίνουν μαζί.

Η κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα να αλλάξει το νόμο μειώνοντας το διάστημα των 120 ημερών προκειμένου να προλάβει και να πάει σε διπλές εκλογές, βουλευτικές και προεδρικές. Αλλά και για την νομοθετική αυτή αλλαγή, όπως και στην περίπτωση της συνταγματικής, ο πρόεδρος μπορεί να καθυστερήσει τη διαδικασία επί ένα μήνα.

Αξίζει να σημειωθεί τέλος ότι μετά τις 16 Μαΐου ο νυν πρόεδρος θα ασκήσει, εάν ασκήσει,το δικαίωμά του στην αρνησικυρία με την ιδότητα τού υπηρεσιακού προέδρου, καθώς την ημερομηνία αυτή λήγει η θητεία του και παραμένει στο αξίωμα μέχρι να εκλεγεί νέος πρόεδρος. Έτσι, τίθεται και θέμα ηθικό, για το εάν ένας υπηρεσιακός πρόεδρος μπορεί να βάζει την υπογραφή του σε τόσο σοβαρές αποφάσεις, που αφορούν τη συνταγματική ταξη της χώρας.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ