Μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής ζητά το ΙΟΒΕ

28

Οι αβεβαιότητες για την πορεία της ελληνικής οικονομίας στο άμεσο μέλλον έχουν αυξηθεί, με αποτέλεσμα να περιορίζονται οι ιδιαίτερα θετικές προβλέψεις που είχαν καταγραφεί στις αρχές του χρόνου, ωστόσο οι προβλέψεις αυτές δεν έχουν ακόμα μετατραπεί σε αρνητικές. «Το απόθεμα αισιοδοξίας που είχε δημιουργηθεί, δεν έχει μεν εξαντληθεί, μειώνεται όμως σταδιακά», όπως αναφέρει χαρακτηριστικά το Ινστιτούτο Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) στην τελευταία τριμηνιαία έκθεση του για την ελληνική οικονομία.

Ένας από τους λόγους της μειωμένης αισιοδοξίας των τριών τελευταίων μηνών είναι οι Ολυμπιακοί Αγώνες, οι οποίοι επιδρούν στις προσδοκίες κατά τρεις τρόπους: Πρώτον, η ολοκλήρωση των έργων περιορίζει την ενεργό ζήτηση. Δεύτερον, η τέλεση των Αγώνων τον Αύγουστο δεν θεωρείται ότι θα βελτιώσει τις συνθήκες της ζήτησης και ότι θα ενισχύσει άμεσα την οικονομική δραστηριότητα. Τρίτον, συνειδητοποιείται σταδιακά το μεγάλο ύψος των δαπανών σε σχέση με τους αρχικούς προϋπολογισμούς.

Πάντως, όπως επισημαίνει το Ινστιτούτο, οι μειωμένες προσδοκίες που καταγράφονται σε σχέση με τους Αγώνες έχουν βραχυχρόνιο χαρακτήρα και αφορούν αποκλειστικά την περίοδο της τέλεσής τους. Αντίθετα, οι πιθανές μακροχρόνιες επιπτώσεις των Αγώνων μπορεί να είναι πολύ θετικές, αν υπάρξουν καινοτόμες προτάσεις και κατάλληλοι χειρισμοί για την εκμετάλλευση των ευκαιριών που θα δημιουργηθούν.

Η επιτυχής πραγματοποίηση των Αγώνων θα βελτιώσει αισθητά την εικόνα της Ελλάδας στον κόσμο και θα επανατοποθετήσει τη χώρα στον παγκόσμιο χάρτη ως τόπο προορισμού για εμπόριο, επενδύσεις και τουρισμό. Η νέα υποδομή που δημιουργήθηκε με αφορμή τους Αγώνες, θα βελτιώσει σημαντικά την λειτουργικότητα της Αθήνας και θα την κάνει ελκυστικότερη για την εγκατάσταση νέων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Οι αθλητικές εγκαταστάσεις, αν αξιοποιηθούν και προβληθούν κατάλληλα, θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν την ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων στους τομείς του συνεδριακού τουρισμού και των διεθνών αθλητικών υπηρεσιών.

Μετά το «διάλειμμα» των Αγώνων σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του κλίματος μπορεί να παίξει και η οικονομική πολιτική που θα εξαγγελθεί στο σύνολο της στις αρχές Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με το ΙΟΒΕ, «αν δοθεί τότε σαφές μήνυμα ότι η οικονομική πολιτική θα προχωρήσει με αποφασιστικότητα σε ριζικές αλλαγές στους τομείς εκείνους όπου η ελληνική οικονομία παρουσιάζει χρόνιες διαρθρωτικές αδυναμίες και προβλήματα, το κλίμα μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά. Δείγματα των προθέσεων έχουν ήδη καταγραφεί τόσο στις προγραμματικές δηλώσεις, όσο και στις μέχρι σήμερα αποφάσεις. Εκείνο που χρειάζεται τώρα είναι ένα συνολικό και συνεπές πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων που θα πείσει και θα κινητοποιήσει τις παραγωγικές δυνάμεις».

Το σημαντικότερο από τα προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπίσει η οικονομική πολιτική, όπως αναφέρεται στην έκθεση, είναι η δημοσιονομική κατάσταση, η οποία εμφανίζεται πλέον πολύ χειρότερη από ό,τι είχε εκτιμηθεί στο παρελθόν. Έτσι, η δημοσιονομική πολιτική που θα ενσωματωθεί στον Προϋπολογισμό του 2005 έχει να αντιμετωπίσει μια διπλή πρόκληση: Από τη μια πλευρά να μειώσει τη φορολογία και από την άλλη να επιταχύνει την πορεία της δημοσιονομικής προσαρμογής.

Το ΙΟΒΕ επισημαίνει την ανάγκη εφαρμογής ενός μεσοπρόθεσμου προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής με στόχο τη μείωση των ελλειμμάτων και τον περιορισμό του χρέους. Για να υπάρξει βιώσιμη μακροχρόνια λύση χρειάζεται να αντιμετωπισθεί συνολικά το πρόβλημα των καταναλωτικών δαπανών του Δημοσίου, με μείωση του μεγέθους του δημόσιου τομέα. Στο ζήτημα αυτό καθοριστική θα είναι η πολιτική προσλήψεων που θα ακολουθηθεί, δεδομένου ότι οι δαπάνες για μισθούς αντιπροσωπεύουν τον κύριο όγκο των πρωτογενών δαπανών του Δημοσίου.

Το ΙΟΒΕ υπογραμμίζει ακόμα την ανάγκη να υπάρξει ένα συνολικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων. Όπως αναφέρει, «η Κυβέρνηση έχει ήδη εξαγγείλει ήδη μια σειρά μέτρα, για πολλά από τα διαρθρωτικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας, τα οποία αν τελικώς εφαρμοσθούν θα έχουν θετικές επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξη, εκείνο όμως που θα μπορούσε να συμβάλει άμεσα στη βελτίωση του κλίματος είναι να υπάρξουν σύντομα πειστικές ενδείξεις ότι το πρόγραμμα τίθεται σε εφαρμογή στο σύνολό του και ότι οι επιμέρους αποφάσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του. Η εμπειρία από όλες τις χώρες που εφάρμοσαν προγράμματα μεταρρυθμίσεων έχει δείξει ότι προϋπόθεση της επιτυχίας είναι η παράλληλη πρόοδος σε όλους τους τομείς. Αντίθετα, η αποσπασματική προώθηση επιμέρους αλλαγών δημιουργεί πολλαπλές εστίες κοινωνικής αναταραχής, χωρίς να δίνει το σαφές μήνυμα που απαιτείται».

Επιβράδυνση το 2004, πιθανή ανάκαμψη το 2005

Σύμφωνα με την έκθεση, με τη διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων κλείνει ένας κύκλος ταχείας ανάπτυξης, είναι επομένως αναμενόμενο οι περισσότεροι δείκτες του 2004 να υπολείπονται έναντι των αντίστοιχων περσινών επιδόσεων και το ενδεχόμενο της επιβράδυνσης να εμφανίζεται πιθανό.

Οι παράγοντες που συνεχίζουν να στηρίζουν ρυθμό αύξησης πολύ ταχύτερο από την Ευρωζώνη είναι η διατήρηση συνθηκών μακροοικονομικής σταθερότητας λόγω της συμμετοχής στην ΟΝΕ, η εισροή κοινοτικών κονδυλίων, οι χαλαρές νομισματικές συνθήκες και βέβαια η αύξηση της δαπάνης που συνδέεται με τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Από την άλλη, η αιτία της επιβράδυνσης εντοπίζεται κυρίως στον περιορισμό της εγχώριας ζήτησης που οφείλεται στη μεγάλη υποχώρηση του ρυθμού ανόδου των επενδύσεων παγίου κεφαλαίου.

Το 2005 είναι ενδεχόμενο η οικονομία να κινηθεί ελαφρώς ταχύτερα. Η πρόβλεψη στηρίζεται στην αναμενόμενη διατήρηση της κατανάλωσης σε υψηλά επίπεδα και στην ανάκαμψη των επενδύσεων σε κατοικίες. Οι προβλέψεις όμως αυτές υπόκεινται σε αβεβαιότητα κυρίως λόγω των χρόνιων διαρθρωτικών αδυναμιών της ελληνικής οικονομίας, οι οποίες θα γίνουν εμφανέστερες όταν εκλείψουν οι συγκυριακοί παράγοντες που τροφοδότησαν την ταχεία άνοδο των τελευταίων ετών.

Μειωμένος θα είναι ο ρόλος των κατασκευών τα επόμενα χρόνια. καθώς ολοκληρώνονται τα Ολυμπιακά έργα και τα λοιπά έργα υποδομών και παράλληλα υποχωρεί η ιδιωτική οικοδομική δραστηριότητα. Η επιβράδυνση της κατασκευαστικής δραστηριότητας θα επηρεάσει τη διαμόρφωση του ΑΕΠ, κυρίως όμως θα γίνει αισθητή στην απασχόληση στις κατασκευές όπου η ανοδική τάση των τελευταίων ετών είναι πιθανό να αντιστραφεί.

Το 2004 προβλέπεται ότι γενικότερα η απασχόληση στην Ελλάδα θα συνεχίσει να αυξάνει με ρυθμό περί το 1,7%. Στην πρόβλεψη αυτή συμφωνούν ο ΟΟΣΑ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών. Η πραγματοποίηση αυτής της πρόβλεψης εξαρτάται κυρίως από την ένταση της αναμενόμενης πτώσης της απασχόλησης στον κατασκευαστικό τομέα.

Αβεβαιότητα εξάλλου καταγράφει η έκθεση για τις τιμές τους προσεχείς μήνες. Η πορεία του πληθωρισμού στο επόμενο εξάμηνο, σύμφωνα και με τις εκτιμήσεις του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών, εκτιμάται ότι θα είναι ανοδική. Ωστόσο είναι γεγονός ότι ειδικά σε αυτήν την περίοδο η χώρα μας επηρεάζεται από μια σειρά παραγόντων, τόσο εξωγενών όσο και ενδογενών, η πορεία των οποίων είναι δύσκολο να προβλεφθεί. Ο σημαντικότερος από αυτούς είναι η διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων που ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις και διευρύνει την υπερβάλλουσα ζήτηση.

Αλλοι παράγοντες που αναμένεται να επηρεάσουν θετικά ή αρνητικά τον πληθωρισμό του επόμενου εξαμήνου είναι: α) Η εξέλιξη του κόστους εργασίας.β) Η εξέλιξη της τιμής του αργού πετρελαίου στις διεθνείς αγορές. γ) Η συνέχιση της ανατίμησης του ευρώ έναντι του δολαρίου, η οποία περιορίζει τον εισαγόμενο πληθωρισμό. Θα πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι οι πληθωριστικές προσδοκίες των επιχειρήσεων σε όλους τους τομείς της οικονομίας είναι συγκρατημένες και αναφέρονται με σχετική ένταση σε στασιμότητα, παρά σε άνοδο των τιμών τους 3-4 προσεχείς μήνες.

ΑΠΕ