Η ψυχική υγεία είναι ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα δημόσιας υγείας που αντιμετωπίζει σήμερα η ανθρωπότητα σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι πρακτικές αντιμετώπισης ασθενών με προβλήματα ψυχικής υγείας, αλλά και ό,τι αυτές συνεπάγονται σε επίπεδο κοινωνίας, οικονομίας και διοίκησης οδήγησαν τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας να αφιερώσει την περιοδική του έκδοση για την υγεία το 2001 στην ψυχική υγεία.

Με αφορμή λοιπόν το φετινό εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας, το health.in.gr παρουσιάζει εν συντομία τρόπους και νέες αντιλήψεις σε ιατρικό αλλά και κοινωνικό επίπεδο, που συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των προβλημάτων ψυχικής υγείας, καθώς και τις αλλαγές που αφορούν σε αυτούς τους τομείς.

Έρευνες που έχουν διεξαχθεί τις τελευταίες δεκαετίες σε όλο τον κόσμο δείχνουν ότι σε μια ορισμένη χρονική στιγμή το 20% του πληθυσμού μπορεί να νοσήσει από κάποιας μορφής ψυχική διαταραχή. Συνήθως βέβαια είναι ήπια, αλλά σπανιότερα είναι σοβαρότερης μορφής. Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο που προκύπτει από αυτές τις έρευνες είναι ότι πολύ συχνά οι διαταραχές δεν αναγνωρίζονται από τους πάσχοντες, αλλά ούτε και από τους επαγγελματίες υγείας, οι ασθενείς στιγματίζονται κοινωνικά και αγνοούν τις σύγχρονες θεραπευτικές δυνατότητες που προσφέρουν η ιατρική και οι κοντινές της επιστήμες.

Σε μια σχετική μελέτη ιατροί που απασχολούνταν στην πρωτοβάθμια περίθαλψη δεν κατάφεραν να αναγνωρίσουν συμπτώματα κοινής κατάθλιψης, παρά μόνο στον έναν από τους δέκα ασθενείς που έπασχαν από αυτήν.

Από όλα αυτά τα στοιχεία συνάγεται ότι οι ψυχικές παθήσεις είναι συχνές και προκαλούν σημαντική επιβάρυνση τόσο στην ατομική όσο και στην οικογενειακή, επαγγελματική και κοινωνική ζωή των πασχόντων και των συγγενών τους όσο και στην κοινωνία.

Παλαιότερα οι ψυχιατρικοί ασθενείς αντιμετωπίζονταν με τον εγκλεισμό σε ψυχιατρικά ιδρύματα, στα οποία περνούσαν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους -αν όχι όλη. Νωπές είναι ακόμα οι αναμνήσεις και στη χώρα μας, κυρίως από το ίδρυμα της Λέρου.

Στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα οι αντιλήψεις άλλαξαν. Ανακαλύφθηκαν νέες κατηγορίες φαρμάκων, ιδιαίτερα τα αντιψυχωσικά και αντικαταθλιπτικά, με τα οποία ελέγχονταν καλύτερα τα συμπτώματα των ασθενών. Παράλληλα, ενισχύθηκε ένα νέο κύμα ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων με την ανάπτυξη αποτελεσματικότερων δομών κράτους πρόνοιας.

Τα ανθρώπινα δικαιώματα ήλθαν στο επίκεντρο υπό την αιγίδα παγκόσμιων οργανισμών με μεγάλο κύρος, με συνέπεια να προστατεύονται και να γίνονται σεβαστά ακόμα και από ανθρώπους με χρόνια ψυχικά προβλήματα υγείας. Πάνω από όλα όμως, η ψυχική υγεία ενσωματώθηκε στη γενικότερη θεώρηση της υγείας, θεωρήθηκε πρόβλημα με βιολογική βάση και ξεκίνησε η τάση αποστιγματισμού των διαταραχών της.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η βελτίωση της παρεχόμενης περίθαλψης στην ψυχική υγεία μπορεί να προαχθεί μέσα από συγκεκριμένες ενέργειες.

Τα τρία βασικά συστατικά της περίθαλψης είναι η φαρμακευτική αγωγή, η ψυχοθεραπεία και η ψυχοκοινωνική αποκατάσταση.

Η σύγχρονη και αποτελεσματικότερη τάση είναι η αντιμετώπιση των ψυχιατρικών προβλημάτων μέσα στην κοινότητα. Ο ψυχιατρικά άρρωστος μπορεί να είναι δυνητικά επικίνδυνος, είτε για τον εαυτό του είτε για τους άλλους, αλλά με την κατάλληλη υποστήριξη είναι δυνατόν να συμβιώσει αρμονικά μέσα στον κοινωνικό του χώρο, χωρίς προβλήματα.

Παράλληλα, άρρωστοι με κατάθλιψη, με την κατάλληλη ψυχοκοινωνική υποστήριξη έχουν την ευχέρεια να λειτουργήσουν καλύτερα σε περιβάλλον με κατανόηση και ανοχή, αποφεύγοντας την περιθωριοποίηση και την απόρριψη.

Κατ’ αρχάς, εξαιρετικά σημαντική είναι η δυνατότητα θεραπευτικής αντιμετώπισης στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας. Η ευχερέστερη αναγνώριση των προβλημάτων ψυχικής υγείας στο επίπεδο της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας περιορίζει τις άσκοπες εξετάσεις και μετακινήσεις των αρρώστων, αλλά βοηθά στην έγκαιρη και αποτελεσματική αντιμετώπισή τους.

Βασική προυπόθεση για να λειτουργήσει αυτό είναι η εκπαίδευση του προσωπικού που ασχολείται με την πρωτοβάθμια υγεία στην αναγνώριση και στην αντιμετώπιση προβλημάτων ψυχικής υγείας. Πολύ σπουδαία είναι επίσης και η διαθεσιμότητα των ειδικών φαρμάκων.

Στη χώρα μας το πρόβλημα αντιμετωπίζεται σε περιορισμένη έκταση και τα ειδικά φάρμακα χορηγούνται δωρεάν από τα ασφαλιστικά ταμεία. Είναι βασικό να γνωρίζουμε όλοι ότι τα ψυχοφάρμακα, όταν χορηγούνται σωστά και αποτελούν τμήμα μιας συνολικής αντιμετώπισης, αμβλύνουν τα συμπτώματα, μειώνουν την ανικανότητα και προλαμβάνουν τις υποτροπές χρόνιων ψυχιατρικών νοσημάτων.

Μία από τις πιο σημαντικές παραμέτρους είναι η εκπαίδευση του κοινού. Η ομαλή ένταξη ανθρώπων με χρόνια ψυχιατρικά προβλήματα στην κοινωνία εξαρτάται από το επίπεδο γνώσης του κοινού για τις θεραπευτικές δυνατότητες και τη διαδικασία ανάρρωσης των ασθενών. Η σωστά σχεδιασμένη ενημέρωση μειώνει το στίγμα και τις διακρίσεις που συχνά κατατρέχουν ψυχασθενείς που παλαιότερα έμεναν αποκλεισμένοι από την εργασία και τη διασκέδαση για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Σήμερα και στη χώρα μας, υπό την αιγίδα του προγράμματος Ψυχαργώς, συντελείται μια μεγάλη και συντονισμένη προσπάθεια επανένταξης χρόνιων ασθενών ξανά στην κοινωνία.
Τα επιτυχημένα προγράμματα αποϊδρυματοποίησης στηρίζονται σε συγκεκριμένες παραμέτρους.

Η φροντίδα στο επίπεδο των τοπικών κοινωνιών πρέπει να είναι τέτοια ώστε να αποφεύγεται η άσκοπη εισαγωγή στο νοσοκομείο. Για να γίνει αυτό είναι απαραίτητη η ύπαρξη δικτύου υποστήριξης που να απαρτίζεται από ιατρικό και προσωπικό άλλων ειδικοτήτων, το οποίο θα παρακολουθεί και θα συντονίζει τη θεραπευτική αντιμετώπιση και παρακολούθηση ανθρώπων με ψυχιατρικά προβλήματα. Παράλληλα, πρέπει να προγραμματίζεται μεθοδικά η μετακίνηση προς την κοινότητα ασθενών που ζουν σε ιδρύματα για μεγάλο χρονικό διάστημα μέσω της σωστής τους προετοιμασίας αλλά και της οργάνωσης δομών φροντίδας μέσα στην τοπική κοινωνία. Τέτοιες δομές είναι οι ξενώνες, τα οικοτροφεία, οι μέθοδοι εργασιακής απασχόλησης και άλλες.

Η ψυχική υγεία αλλάζει πρόσωπο. Το νέο της πρόσωπο είναι πιο ανθρώπινο και πιο αποτελεσματικό. Καθήκον μας είναι να ενημερωθούμε και να συμβάλλουμε όσο μπορούμε στις προσπάθεις που καταβάλλουν η πολιτεία, οι ασθενείς και οι οικογένειές τους, αφού κάποια στιγμή της ζωής μας ενδέχεται να βρεθούμε και εμείς στη θέση τους.

Το άρθρο βασίστηκε στην Έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Ψυχική Υγεία που εκδόθηκε το 2001. Επιμελητές της ελληνικής έκδοσης ήταν οι κύριοι Ζαχαριάς, κοινωνικός λειτουργός, Σκαπινάκης, ψυχίατρος που έκανε την επιστημονική επιμέλεια, και ο κ. Πασαντωνόπουλος που έκανε τη μετάφραση.

health.in.gr

Ειδήσεις Σήμερα: