Πού είναι τα πιο υπερχρεωμένα νοικοκυριά στην Ευρώπη; – Όχι εκεί που θα φανταζόσασταν

Το στερεότυπο για την Ευρώπη και την οικονομική κατάσταση των κατοίκων της λέει πως οι Νοτιοευρωπαίοι ζουν πάνω από τις δυνατότητές τους, ενώ οι Βορειοευρωπαίοι αποταμιεύουν περισσότερο.

Τα πρόσφατα στοιχεία παρουσιάζουν, όμως, μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Ειδικότερα, τα πιο χρεωμένα νοικοκυριά της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκονται στον πλούσιο Βορρά, και όχι στις οικονομίες του Νότου που συνήθως χαρακτηρίζονται ως οι πιο ευάλωτες της ηπείρου.

Το 2025, το χρέος των νοικοκυριών της ΕΕ ανήλθε στο 49,4% του ΑΕΠ, ενώ στην ευρωζώνη έφτασε το 50,7%, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat που δημοσιεύθηκαν αυτό το μήνα. Και οι δύο δείκτες παρουσιάζουν ετήσια πτώση από το 2020, όταν ξεπερνούσαν το 60%.

Όσο για την Ελλάδα, βρίσκεται κάτω και από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και από αυτόν της Ευρωζώνης και ανέρχεται στο 38% του ΑΕΠ.

Τι μετρά το χρέος των νοικοκυριών ως ποσοστό του ΑΕΠ;

Το χρέος των νοικοκυριών περιλαμβάνει υποχρεώσεις όπως στεγαστικά, καταναλωτικά και άλλα δάνεια που έχουν συνάψει τα νοικοκυριά.

Η έκφραση αυτού του χρέους ως ποσοστού του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) επιτρέπει στους οικονομολόγους να συγκρίνουν χώρες διαφορετικού μεγέθους, συσχετίζοντας τα ιδιωτικά δάνεια με τη συνολική παραγωγή της οικονομίας.

Ο δείκτης δεν δείχνει πόσα χρωστάει κάθε νοικοκυριό ξεχωριστά. Αντίθετα, παρέχει μια γενική εικόνα του βαθμού μόχλευσης του τομέα των νοικοκυριών σε σχέση με το εθνικό εισόδημα.

Μια τιμή 50%, δηλαδή, σημαίνει ότι τα δάνεια των νοικοκυριών ισούνται με το μισό του συνόλου της ετήσιας παραγωγής της χώρας.

Γιατί έχει σημασία το χρέος των νοικοκυριών;

Το υψηλό χρέος των νοικοκυριών δεν αποτελεί απαραίτητα πρόβλημα από μόνο του.

Χώρες με ανεπτυγμένες αγορές ενυπόθηκων δανείων, υψηλά ποσοστά ιδιοκτησίας κατοικιών που χρηματοδοτούνται μέσω δανεισμού ή εξελιγμένα χρηματοπιστωτικά συστήματα παρουσιάζουν συχνά υψηλούς δείκτες χρέους.

Ωστόσο, η υπερβολική μόχλευση των νοικοκυριών μπορεί να εντείνει τις οικονομικές ύφεσεις.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ορίζει το 55% του ΑΕΠ ως το όριο πάνω από το οποίο ο δανεισμός των νοικοκυριών αρχίζει να αποτελεί μακροοικονομικό κίνδυνο, καθώς ιστορικά είναι το ιδιωτικό χρέος – και όχι το δημόσιο – που έχει οδηγήσει τις οικονομίες σε πιστωτικές κρίσεις.

Η μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 ξεκίνησε από τους ισολογισμούς των νοικοκυριών, όχι από εκείνους του δημοσίου.

Το παράδοξο: Η Βόρεια Ευρώπη έχει το υψηλότερο χρέος των νοικοκυριών

Ίσως το πιο εκπληκτικό εύρημα είναι το χάσμα μεταξύ Βορρά και Νότου στην Ευρώπη.

Επτά χώρες της ΕΕ έχουν χρέος των νοικοκυριών που υπερβαίνει το 55% του ΑΕΠ, και όλες τους βρίσκονται στη Βόρεια ή τη Δυτική Ευρώπη.

Αντίθετα, η Νότια Ευρώπη, η οποία στο παρελθόν συνδεόταν με κρίσεις δημόσιου χρέους, παρουσιάζει σχετικά χαμηλό επίπεδο δανεισμού των νοικοκυριών.

Τα ιταλικά νοικοκυριά χρωστούν το ισοδύναμο μόλις του 35,9% του ΑΕΠ, σε σύγκριση με το 38% στην Ελλάδα και το 42,9% στην Ισπανία, με τις τρεις χώρες να βρίσκονται πολύ κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ.

Ενώ οι κυβερνήσεις της νότιας Ευρώπης συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο χρεωμένων της ηπείρου, τα νοικοκυριά εκεί τείνουν να είναι πολύ πιο συντηρητικά ως δανειολήπτες σε σύγκριση με τα αντίστοιχα της βόρειας Ευρώπης.

Αυτές είναι οι 10 χώρες με τα πιο χρεωμένα νοικοκυριά

10. Γερμανία: 49,0%. Η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης βρίσκεται κοντά στον μέσο όρο της ΕΕ, παρά τον πλούτο της. Ένας λόγος είναι το ασυνήθιστα χαμηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης στη Γερμανία – μόλις 46,7% το 2022, από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη. Η μεγάλη αγορά ενοικιαζόμενων κατοικιών, τα σχετικά προσιτά ενοίκια και η απουσία φορολογικής ελάφρυνσης για τους τόκους των στεγαστικών δανείων έχουν ιστορικά μειώσει την ανάγκη των νοικοκυριών να αναλάβουν μεγάλα στεγαστικά δάνεια.

9. Πορτογαλία: 53,9%. Το χρέος των νοικοκυριών έφτασε περίπου τα 171 δισ. ευρώ στα τέλη του 2025, σημειώνοντας αύξηση 8,6% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, κυρίως λόγω των στεγαστικών δανείων, εν μέσω μιας από τις ταχύτερες αυξήσεις των τιμών των ακινήτων στην ΕΕ. Η έκθεση αυτή είναι σημαντική, καθώς πάνω από το 90% των πορτογαλικών στεγαστικών δανείων φέρουν κυμαινόμενα ή μικτά επιτόκια συνδεδεμένα με το Euribor, γεγονός που καθιστά τα νοικοκυριά ιδιαίτερα ευαίσθητα στις μεταβολές των επιτοκίων της ΕΚΤ, όπως σημειώνεται σε ανάλυση του Euronews.

8. Κύπρος: 54,2%. Η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου αναφέρει ότι ο δείκτης χρέους των νοικοκυριών έχει μειωθεί κατά περίπου 62% από τον Δεκέμβριο του 2016. Περίπου το 34% του χρέους των νοικοκυριών εξακολουθεί να αποτελείται από παλαιά μη εξυπηρετούμενα δάνεια που κατέχουν εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων και τα οποία εξυπηρετούνται σταδιακά.

7. Βέλγιο: 56,4%. Περίπου το 43,1% των βελγικών νοικοκυριών είναι ιδιοκτήτες της κατοικίας τους με στεγαστικό δάνειο, ποσοστό πολύ υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ που ανέρχεται στο 24,3%, ενώ τα περισσότερα από αυτά είναι σταθερού επιτοκίου. Η Εθνική Τράπεζα του Βελγίου κατέγραψε αύξηση των στεγαστικών δανείων το 2025, με τα νέα δάνεια να αυξάνονται στα 40,7 δισ. ευρώ από 31,7 δισ. ευρώ ένα χρόνο νωρίτερα.

6. Γαλλία: 59,5%. Τα γαλλικά στεγαστικά δάνεια είναι κατά κύριο λόγο σταθερού επιτοκίου – σε αντίθεση με την Πορτογαλία ή την Ισπανία – τα δάνεια μεταβλητού επιτοκίου είναι σπάνια, ενώ η δανειοδότηση υπόκειται σε αυστηρά όρια: οι δανειολήπτες γενικά δεν μπορούν να αφιερώνουν περισσότερο από το ένα τρίτο περίπου του καθαρού εισοδήματός τους στην εξυπηρέτηση του χρέους, σύμφωνα με ένα ανώτατο όριο που αναπροσαρμόζει κάθε μήνα η Τράπεζα της Γαλλίας.

5. Λουξεμβούργο: 60,5%. Το βάρος είναι συγκεντρωμένο. Τα στεγαστικά δάνεια αποτελούν το 90% του χρέους των νοικοκυριών, ωστόσο σχεδόν το ήμισυ των νοικοκυριών του Λουξεμβούργου δεν έχει καθόλου χρέος, ενώ η διάμεση καθαρή περιουσία ανήλθε σε 676.000 ευρώ το 2023.

4. Φινλανδία: 62,9%. Οφείλεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στην κατοικία, με μια φινλανδική ιδιαιτερότητα. Τα στεγαστικά δάνεια αντιπροσωπεύουν περίπου το 63% του χρέους των νοικοκυριών, ενώ μαζί με τα δάνεια των εταιρειών ακινήτων – χρέος που αναλαμβάνει το κτίριο και το οποίο κληρονομούν οι αγοραστές – το συνολικό μερίδιο ανέρχεται σε περίπου 75%. Η Τράπεζα της Φινλανδίας έχει επανειλημμένα επισημάνει την αυξανόμενη χρήση αυτών των δανείων των εταιρειών ακινήτων και τα υποβάλλει σε αυστηρότερη ρύθμιση προκειμένου να διατηρήσει υπό έλεγχο το χρέος των νοικοκυριών.

3. Σουηδία: 82,3%. Η Σουηδία παραμένει μία από τις οικονομίες της Ευρώπης που εξαρτώνται περισσότερο από τα στεγαστικά δάνεια. Τα στεγαστικά δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου κυριαρχούν στην αγορά, με αποτέλεσμα τα νοικοκυριά να είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένα στις μεταβολές των επιτοκίων – μια ευπάθεια που επισημάνθηκε κατά τη διάρκεια του κύκλου αυστηροποίησης της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ.

2. Δανία: 84,1%. Η Danmarks Nationalbank και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχουν από καιρό επισημάνει το υψηλό ακαθάριστο χρέος ως προειδοποιητικό σήμα, σημειώνοντας παράλληλα ότι αυτό αντισταθμίζεται σε μεγάλο βαθμό από τις πολύ σημαντικές συνταξιοδοτικές αποταμιεύσεις και τα περιουσιακά στοιχεία σε ακίνητα. Το χρέος των νοικοκυριών ως ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος, περίπου 177% το 2024, παραμένει μεταξύ των υψηλότερων στην ΕΕ.

1. Ολλανδία: 93,5%. Τα πιο χρεωμένα νοικοκυριά της Ευρώπης, εκ… σχεδιασμού. Η De Nederlandsche Bank αναφέρει ότι το ολλανδικό ενυπόθηκο χρέος είναι τόσο υψηλό, «επειδή η κυβέρνηση καθιστά ελκυστική τη δανειοδότηση για την αγορά κατοικίας» – η έκπτωση τόκων στεγαστικών δανείων σε συνδυασμό με κριτήρια δανειοδότησης επιτρέπουν στους αγοραστές να λάβουν δάνειο ίσο με την πλήρη αξία της κατοικίας, ενώ σε άλλες χώρες το ανώτατο όριο είναι στο 90% ή λιγότερο. Αυτό αντισταθμίζεται από πολύ μεγάλα συνταξιοδοτικά περιουσιακά στοιχεία και υψηλά επίπεδα χρηματοοικονομικού πλούτου των νοικοκυριών.