Zero Drop: Από την παγκόσμια πρόκληση του νερού στις τοπικές λύσεις που δίνουν αξία σε κάθε σταγόνα

Από το χθες στο σήμερα: Η ιστορία της προστασίας του νερού

Αν σήμερα η προστασία του νερού αποτελεί μία από τις σημαντικότερες περιβαλλοντικές προτεραιότητες παγκοσμίως, αυτό δεν συνέβαινε πάντα. Για πολλά χρόνια το νερό θεωρούνταν ένας ανεξάντλητος φυσικός πόρος, όμως η εικόνα αυτή ανατράπηκε τη δεκαετία του 1970, όταν η διεθνής κοινότητα άρχισε να αναγνωρίζει πως η διαθεσιμότητα του νερού δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Το 1977, η πρώτη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Νερό αποτέλεσε σημείο καμπής, καθώς για πρώτη φορά τέθηκαν σε παγκόσμιο επίπεδο οι βάσεις για μια πιο συντονισμένη προσέγγιση στη διαχείριση των υδάτινων πόρων.

Τις δεκαετίες που ακολούθησαν, η αυξανόμενη ζήτηση, η πληθυσμιακή ανάπτυξη και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής ανέδειξαν ακόμη περισσότερο τη σημασία του ζητήματος. Από τη δεκαετία του 1990 και έπειτα, η λειψυδρία εντάχθηκε σταθερά στην παγκόσμια περιβαλλοντική ατζέντα, ενώ η βιώσιμη διαχείριση του νερού άρχισε να αντιμετωπίζεται ως βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών.

Σε αυτό το περιβάλλον, η προστασία των υδάτινων πόρων έπαψε να αποτελεί αποκλειστική ευθύνη των κρατών και των διεθνών οργανισμών. Επιχειρήσεις, φορείς και τοπικές κοινωνίες άρχισαν να αναπτύσσουν πρωτοβουλίες με στόχο τη βιώσιμη διαχείριση του νερού. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η Coca-Cola έχει θέσει ως στόχο την επιστροφή στη φύση και τις τοπικές κοινότητες τουλάχιστον του 100% του νερού που χρησιμοποιείται στα τελικά προϊόντα της, έναν στόχο που επιτυγχάνει ή και υπερβαίνει σταθερά από το 2015.

Στην Ελλάδα, η ενασχόληση με το ζήτημα του νερού ξεκίνησε οργανωμένα το 2006 μέσα από το πρόγραμμα «Αποστολή Νερό», το οποίο υλοποιήθηκε από τον οργανισμό GWP Med σε 33 νησιά, καλύπτοντας συνολικό πληθυσμό άνω των 91.000 κατοίκων* στις Κυκλάδες, τα Δωδεκάνησα και το Βόρειο Αιγαίο. Μέσα από έργα όπως συστήματα συλλογής βρόχινου νερού και εκπαιδευτικές δράσεις, συνέβαλε στη βελτίωση της διαχείρισης των υδάτινων πόρων, ενώ  αποτέλεσε την αφετηρία μιας διαδρομής που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Όταν το παγκόσμιο πρόβλημα γίνεται τοπικό

Όσα συζητούνταν εδώ και δεκαετίες σε διεθνείς διασκέψεις και περιβαλλοντικές εκθέσεις αποτελούν μία πραγματικότητα που επηρεάζει άμεσα εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Η λειψυδρία δεν αφορά μόνο περιοχές που παραδοσιακά αντιμετώπιζαν έλλειψη νερού, αλλά χώρες, πόλεις και κοινότητες που καλούνται να διαχειριστούν έναν εξαιρετικά περιορισμένο πόρο.

Στην Ελλάδα, κάθε καλοκαίρι οι επιπτώσεις γίνονται ιδιαίτερα αισθητές στα νησιά και τις άνυδρες περιοχές της χώρας. Η παρατεταμένη ανομβρία των τελευταίων ετών, η αυξανόμενη ζήτηση νερού, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και η έντονη τουριστική δραστηριότητα ασκούν πιέσεις στους διαθέσιμους υδατικούς πόρους. Η λειψυδρία στη νησιωτική χώρα δεν αποτελεί ένα μακρινό σενάριο για το μέλλον αλλά μία εποχική πραγματικότητα που επηρεάζει την καθημερινότητα των κατοίκων, τη λειτουργία των τοπικών κοινωνιών και την ανάπτυξη των περιοχών.

Ακριβώς σε αυτές τις περιοχές εστιάζουν και πρωτοβουλίες που επιδιώκουν να προσφέρουν πρακτικές και μακροπρόθεσμες λύσεις. Το πρόγραμμα Zero Drop ξεκίνησε το 2022 από τον Global Water Partnership – Mediterranean (GWP Med), με χρηματοδότηση από το The Coca-Cola Foundation και αποτελεί ένα παράδειγμα αυτής της προσέγγισης, υλοποιώντας παρεμβάσεις σε περιοχές όπως η Φολέγανδρος και η Κρήτη, με στόχο την εξοικονόμηση νερού, τη βελτίωση των υποδομών και την ενίσχυση της υδατικής ασφάλειας των τοπικών κοινωνιών.

Στη Φολέγανδρο, το πρόγραμμα επικεντρώθηκε στην αναβάθμιση των υποδομών τροφοδοσίας των μονάδων αφαλάτωσης, μειώνοντας σημαντικά τις απώλειες νερού. Αντίστοιχα, στο Ηράκλειο Κρήτης υλοποιήθηκαν παρεμβάσεις σε αρδευτικά δίκτυα με στόχο την αποδοτικότερη χρήση των διαθέσιμων υδατικών πόρων. Οι παρεμβάσεις συνέβαλαν στη μείωση των απωλειών νερού και στη βελτίωση της αποδοτικότητας των υφιστάμενων υποδομών.

Η λειψυδρία στη νησιωτική χώρα δεν αποτελεί μακρινό σενάριο για το μέλλον αλλά μία πραγματικότητα
που επηρεάζει την καθημερινότητα και την ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών.

Ενισχύοντας την υδατική ασφάλεια μέσα από τις υποδομές

Η ανάγκη για προστασία των υδατικών πόρων δεν περιορίζεται μόνο στις νησιωτικές και άνυδρες περιοχές. Εξίσου σημαντική είναι η αποτελεσματική διαχείριση του νερού μέσα από τις υποδομές που εξυπηρετούν καθημερινά χιλιάδες πολίτες, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου η λειψυδρία και η αυξημένη ζήτηση ασκούν ολοένα μεγαλύτερες πιέσεις στα υδροδοτικά συστήματα της χώρας. Σε αυτή τη λογική εντάσσεται και το έργο Zero Drop Mornos, το οποίο υλοποιήθηκε στον Δήμο Τανάγρας με στόχο την αξιοποίηση κάθε διαθέσιμης σταγόνας νερού.

Μέσα από τεχνικές παρεμβάσεις στο Ταχυδιυλιστήριο Καλλιθέας και στο Διυλιστήριο Σχηματαρίου, το πρόγραμμα επικεντρώθηκε στην επαναχρησιμοποίηση του νερού που χανόταν κατά τη διαδικασία επεξεργασίας, συμβάλλοντας στον περιορισμό των απωλειών και στη βελτίωση της αποδοτικότητας των εγκαταστάσεων. Οι παρεμβάσεις αυτές συνέβαλαν στην εξοικονόμηση σημαντικών ποσοτήτων νερού και άνοιξαν τον δρόμο για την εφαρμογή αντίστοιχων λύσεων σε μεγαλύτερη κλίμακα.

Αντίστοιχη λογική ακολουθήθηκε και στο Αίγιο, όπου το 2026 υλοποιήθηκαν παρεμβάσεις με στόχο τον περιορισμό των διαρροών και την αναβάθμιση του δικτύου ύδρευσης. Μέσα από την αντικατάσταση τμημάτων του δικτύου και τη βελτίωση της διαχείρισής του, το έργο συμβάλλει στη μείωση των απωλειών νερού και στη διασφάλιση σταθερής παροχής για την τοπική κοινωνία.

20 χρόνια δράσεων στην Ελλάδα γιατί κάθε σταγόνα μετράει

Από το 2006 μέχρι σήμερα, έχουν υλοποιηθεί περισσότερα από 80 έργα προστασίας και εξοικονόμησης νερού σε 38 νησιά και πόλεις της Ελλάδας, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της υδατικής ασφάλειας περιοχών όπου ζουν περισσότεροι από 212.000 κάτοικοι**. Από το πρόγραμμα «Αποστολή Νερό» μέχρι το Zero Drop και το Zero Drop Mornos, οι παρεμβάσεις επικεντρώνονται στη μείωση των απωλειών, την ενίσχυση των υποδομών και την ανάπτυξη λύσεων που ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε περιοχής.

Σήμερα, η εμπειρία που αποκτήθηκε μέσα από δύο δεκαετίες δράσεων στην Ελλάδα αποτελεί τη βάση για το επόμενο βήμα. Μέσα από το πρόγραμμα Zero Drop Mediterranean, οι παρεμβάσεις επεκτείνονται σε περιοχές της Μεσογείου. Με επίκεντρο τον Δήμο Αρχανών Αστερουσίων στην Κρήτη, την Κύπρο και την Κορσική, και με την υποστήριξη του The Coca-Cola Foundation, το έργο εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των μεσογειακών πόλεων. Οι τρεις περιοχές αντιμετωπίζουν κοινές προκλήσεις, όπως η κλιματική αλλαγή, η αυξημένη τουριστική πίεση και οι περιορισμένοι υδατικοί πόροι. Η πρωτοβουλία υλοποιείται σε συνεργασία με τον GWP Med, τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, καθώς και διεθνείς εταίρους.

Συγκεκριμένα, στον Δήμο Αρχανών Αστερουσίων, το έργο επικεντρώνεται στη μείωση των απωλειών πόσιμου νερού μέσω της αναβάθμισης τμήματος του δικτύου ύδρευσης μήκους περίπου 2,5 χιλιομέτρων, συμβάλλοντας στην εξοικονόμηση εκατομμυρίων λίτρων νερού ετησίως. Αντίστοιχες παρεμβάσεις θα υλοποιηθούν στην Πάφο της Κύπρου και στο Ajaccio της Κορσικής, περιοχές που αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις λόγω της κλιματικής αλλαγής, της τουριστικής πίεσης και των περιορισμένων υδατικών πόρων.

Καθώς οι πιέσεις στους υδατικούς πόρους εντείνονται, η ανάγκη για λύσεις που συνδυάζουν τεχνογνωσία, συνεργασία και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό γίνεται ολοένα και πιο επιτακτική. Η προστασία και η ορθή διαχείριση του νερού δεν αποτελούν αποκλειστικά ευθύνη των κρατών ή των αρμόδιων φορέων. Είναι μια συλλογική πρόκληση που απαιτεί τη συμμετοχή επιχειρήσεων, τοπικών κοινωνιών και πολιτών. Γιατί κάθε απόφαση, κάθε πρωτοβουλία και κάθε καθημερινή συνήθεια μπορεί να συμβάλει στη διαφύλαξη ενός πόρου από τον οποίο εξαρτώνται το παρόν και το μέλλον μας.

* Εκτίμηση που βασίζεται σε συγκεντρωτικούς υπολογισμούς, σε επίπεδο έργων, για την εξοικονόμηση και/ή την παροχή νερού
** Εκτίμηση που βασίζεται σε συγκεντρωτικούς υπολογισμούς, σε επίπεδο έργων, για την εξοικονόμηση και/ή την παροχή νερού.
Διαβάστε περισσότερα για τα έργα εδώ: https://gwpo-gwp.org/mediterranean/