Einstürzende Neubauten – «Μόνο ο μισός κόσμος είναι τεφλόν και αμίαντος, ο υπόλοιπος καίγεται»
Οι Einstürzende Neubauten θα εμφανιστούν στο Ηρώδειο στις 18 Ιουνίου του 2026. Όλοι έχουν ακούσει το όνομα αυτού του θρυλικού συγκροτήματος της ανεξάρτητης μουσικής σκηνής, αλλά μόνο οι γνώστες μπορούν να το προφέρουν.
Σύμφωνα με τον μύθο, την 1η Απριλίου του 1980, ζητήθηκε σε έναν πάνκη του Δυτικού Βερολίνου, ονόματι Blixa Bargeld, να εμφανιστεί στο Moon-Club του Βερολίνου. Δέχτηκε, συγκέντρωσε αυθόρμητα μουσικούς και ίδρυσε τους Einstürzende Neubauten. Δεν υπήρχαν σχέδια για κάτι μεγαλύτερο για το μέλλον, όλα κινούνταν στη σφαίρα του αυθόρμητου.
Μαζί με τον τότε 15χρονο Alexander Hacke, το συγκρότημα του Bargeld, Einstürzende Neubauten (στα γερμανικά σημαίνει «Καταρρέοντα Νεόχτιστα» και προφέρεται «Αϊνστύρτσεντε Νόιμπαουτεν»), άρχισε να δημιουργεί κυριολεκτικά βιομηχανική μουσική, με ρυθμούς που προέρχονταν από παλιοσίδερα, σωλήνες, ηλεκτρικά εργαλεία, καροτσάκια σούπερ μάρκετ και άλλα σκουπίδια του Δυτικού Βερολίνου.
Μάλλον όχι εντελώς νομότυπα –στις πρώτες συναυλίες τους υπήρχε στη σκηνή το σύνθημα: «Να είσαι έξυπνος, κλέψε από τα εργοτάξια». Η δυσχερής τους κατάσταση ήταν όμως μια ιδιοφυής ιδέα, γιατί έτσι δημιούργησαν τον αδιαμφισβήτητο ήχο τους.
Σαράντα έξι χρόνια αργότερα, το συγκρότημα είναι πιο θορυβώδες από ποτέ και πιο ανατριχιαστικά σαφές μέσα στο στιλάτο συνονθύλευμα του ήχου του.
«Ένα από τα μέρη που ηχογραφήσαμε ήταν μια γέφυρα αυτοκινητόδρομου, όπου μέσα στον πυλώνα υπήρχε ένας κενός αγωγός κλιματισμού ή ένας αεραγωγός» θα πει σε συνέντευξή του καμιά 20αριά χρόνια πριν ο Alexander Hacke συνεχίζοντας:
«Εκεί ζούσαν μερικοί άστεγοι και υπήρχαν διάσπαρτα ρούχα… Είχε έναν πολύ ιδιαίτερο ήχο, μπορούσες να χτυπάς τα πόδια σου και να παίζεις πραγματικά τύμπανο στους τοίχους. Υπήρχε υπέροχη αντήχηση…
»Κάναμε επίσης μερικές ηχογραφήσεις σε έναν πύργο νερού. Ήταν ένα μεταλλικό δωμάτιο σε σχήμα μπάλας. Αυτό ήταν ακουστικά πολύ ενδιαφέρον… η δική σου φωνή ήταν εντελώς στεγνή. Αν κάποιος σου μιλούσε μόλις λίγα μέτρα μακριά, θα είχες πολύ ηχώ και αντήχηση που ήταν εντελώς στεγνή, σαν να βρισκόσουν σε ένα εντελώς νεκρό δωμάτιο ή σε κενό».
Σκουπίδια από μέταλλο
«Μας άρεσε να κάνουμε αυτές τις νυχτερινές εξορμήσεις και να ψάχνουμε σε εργοτάξια, και καταφέρναμε να βρούμε υπέροχα αντικείμενα» εξήγησε ο Alexander Hacke.
«Τα εξαρτήματα κλιματιστικών ήταν πολύ χρήσιμα ως τύμπανα. Οι ράβδοι ενός καροτσιού σούπερ μάρκετ είναι σαν χορδές άρπας -μπορείς να το παίξεις αν το κρατήσεις σωστά με ένα μικρόφωνο επαφής. Μπορείς επίσης να βάλεις όλα τα πράγματά σου μέσα για να τα μεταφέρεις».
«Ένα από τα μέρη που ηχογραφήσαμε ήταν μια γέφυρα αυτοκινητόδρομου, όπου μέσα στον πυλώνα υπήρχε ένας κενός αγωγός κλιματισμού ή ένας αεραγωγός» θα πει σε συνέντευξή του καμιά 20αριά χρόνια πριν ο Alexander Hacke
Οι Einstürzende Neubauten είναι το σήμα κατατεθέν της πρωτοποριακής μουσικής «Made in Germany». Ως «Geniale Dilettanten» (Γενναίοι Ερασιτέχνες) έχουν επηρεάσει καθοριστικά τον κόσμο της ανεξάρτητης μουσικής. Πολλοί καλλιτέχνες αναφέρονται στην επιρροή που άσκησαν πάνω τους.
Ωστόσο, δεν υπάρχει κανένα γνωστό συγκρότημα που να μιμείται ακριβώς τον ήχο τους. Αυτό που διακρίνει τους Neubauten είναι η εσωτερική ελευθερία να δημιουργούν τη μουσική που θέλουν: ανεμπόδιστη, ειλικρινής, ποιητική και ριζοσπαστική ταυτόχρονα.
Και ακριβώς αυτό έχει εμπνεύσει πολλούς άλλους μουσικούς να ακολουθήσουν τον δικό τους δρόμο και να μην προσαρμόζονται στο υποτιθέμενο mainstream.
«Δεν είμαστε έκθεμα σε μουσείο νοσταλγίας»
Σε μια πρόσφατη, αποκαλυπτική συνέντευξή του στον Guardian, ο Blixa Bargeld ξεκαθάρισε ότι η μπάντα αρνείται πεισματικά να κεφαλαιοποιήσει το παρελθόν της: «Το να επιβιώνεις για τόσα χρόνια είναι επικίνδυνο. Είναι εύκολο να μετατραπείς σε ένα μουσείο νοσταλγίας για το Δυτικό Βερολίνο των 80s. Όμως εμείς δεν κοιτάμε πίσω. Η καταστροφή και η ανοικοδόμηση είναι μια συνεχής, ζωντανή πράξη».
Μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο από τον μόνιμο, ψηφιακό θόρυβο της πληροφορίας, παραμένουν ένα ζωντανό σώμα ήχου – μια μηχανή που τρίζει, αναπνέει και μεταλλάσσεται. Και ίσως γι’ αυτό η μουσική τους μοιάζει σήμερα πιο αναγκαία από ποτέ: γιατί, όπως το ορίζει ο Blixa, μέσα στην παραμόρφωση κρύβει μια σπάνια μορφή εσωτερικής σιωπής και ηρεμίας.
Δεν υπάρχει κανένα γνωστό συγκρότημα που να μιμείται ακριβώς τον ήχο τους. Αυτό που διακρίνει τους Neubauten είναι η εσωτερική ελευθερία να δημιουργούν τη μουσική που θέλουν: ανεμπόδιστη, ειλικρινής, ποιητική και ριζοσπαστική ταυτόχρονα
Einstürzende Neubauten
Οι «Κουμπαριές» και οι Μύθοι του Underground
Nick Cave & The Bad Seeds: Μια τηλεπαθητική, σκοτεινή πνευματική αδελφότητα
Η σχέση του Blixa Bargeld με τον Nick Cave ξεπερνά τα όρια της απλής συνεργασίας· πρόκειται για μια βαθιά, σχεδόν πνευματική φιλία. Για δύο δεκαετίες (1983–2003), ο Blixa υπήρξε ο ιδρυτικός, εμβληματικός κιθαρίστας των Bad Seeds. Ο Cave έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι ο Blixa ήταν ο μόνος που μπορούσε να βγάλει από μια κιθάρα έναν ήχο που ακουγόταν «σαν να σκίζεται η σάρκα κάποιου». Συνδιαμόρφωσαν τον ήχο σε ιστορικά άλμπουμ όπως το From Her to Eternity, το Your Funeral… My Trial και το The Good Son. Η οικειότητά τους ήταν τέτοια που ο Blixa ήταν ένας από τους ελάχιστους μάρτυρες στον κλειστό γάμο του Cave με τη Susie Bick το 1999. Παρά την αποχώρησή του από το σχήμα για να αφοσιωθεί στους Neubauten, οι δύο άνδρες παραμένουν δεμένοι: η εμφάνιση-έκπληξη του Blixa στη σκηνή του Βερολίνου το 2022 για να τραγουδήσουν μαζί το The Weeping Song, μέσα σε μια αποθεωτική αγκαλιά, έμεινε στην ιστορία ως μία από τις πιο συγκινητικές στιγμές του alternative rock.
Depeche Mode: Πώς ο θόρυβος γέννησε το Synth-Pop και μπήκε στα charts
Μπορεί να ακούγεται παράδοξο, αλλά οι Neubauten άλλαξαν την πορεία των mainstream charts μέσω των Depeche Mode. Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, οι Depeche Mode εγκαταστάθηκαν στο Βερολίνο για να ηχογραφήσουν στα θρυλικά Hansa Studios. Εκεί, είδαν live τους Neubauten να χτυπούν μέταλλα, να σπάνε σίδερα, να χρησιμοποιούν κομπρεσέρ και να μετατρέπουν τα βιομηχανικά απομεινάρια της πόλης σε μουσική.Μαγεμένοι από αυτό το ηχητικό σαμποτάζ, άφησαν για λίγο τα καθαρά synths και άρχισαν να σαμπλάρουν industrial θορύβους, σφυριά, αλυσίδες και σίδερα. Το αποτέλεσμα; Αυτή η επιρροή γέννησε τον βαρύ, industrial-pop ήχο του ιστορικού τους άλμπουμ Some Great Reward και έδωσε σάρκα και οστά σε παγκόσμιες επιτυχίες όπως το People Are People. Συμπέρασμα: Οι Neubauten δεν κατέκτησαν ποτέ τα charts, όμως άλλαξαν τον ήχο όσων τα κατέκτησαν.
David Bowie: Οι δύο όψεις του βερολινέζικου μύθου
Ο David Bowie δημιούργησε τη θρυλική Berlin Trilogy στα τέλη των 70s, και οι Neubauten, ήρθαν λίγο αργότερα, έγιναν οι φυσικοί διάδοχοι αυτής της αστικής, παρακμιακής αισθητικής του διχοτομημένου Βερολίνου. Ο Bowie ήταν δηλωμένος θαυμαστής της δουλειάς τους, παρακολουθούσε με θαυμασμό την πορεία τους και εμπνεόταν από την ωμότητά τους. Αυτή η αμοιβαία εκτίμηση κρατά ζωντανό τον διάλογο μέχρι σήμερα: πρόσφατα, ο Blixa Bargeld και η Gudrun Gut βρέθηκαν στην British Library του Λονδίνου σε ένα ειδικό αφιέρωμα, αναλύοντας πώς το όραμα του Bowie και το δικό τους ηχητικό πείραμα αποτελούν τις δύο πλευρές του ίδιου, ιστορικού νομίσματος για την underground ευρωπαϊκή κουλτούρα.
Η Anita Lane υπήρξε η απόλυτη «μούσα» της βερολινέζικης alternative σκηνής και στενή συνεργάτιδα τόσο του Cave όσο και του Blixa. Το 1993, χάρισε την ψιθυριστή, αισθαντική και απόκοσμη φωνή της στο κομμάτι-σταθμό των Einstürzende Neubauten, Blume, που κυκλοφόρησε σε τέσσερις διαφορετικές γλώσσες και έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα δείγματα της δουλειάς τους. Η χημεία τους επισφραγίστηκε και στο δικό της σόλο άλμπουμ, όπου ο Blixa συνέπραξε μαζί της στο μυσταγωγικό ντουέτο Subterranean World, αφήνοντας μια παρακαταθήκη σκοτεινού ρομαντισμού που παραμένει αξεπέραστη.
Lydia Lunch: Η συνάντηση των δύο πιο επικίνδυνων κόσμων
Το 1982, η «ιέρεια» του No Wave της Νέας Υόρκης, η προκλητική Lydia Lunch, ταξίδεψε στο Βερολίνο και ενώθηκε με τους Neubauten για την ηχογράφηση του EP Thirsty Animal. Η Lunch και ο Blixa Bargeld έγιναν για ένα διάστημα το πιο εκρηκτικό και επικίνδυνο ζευγάρι του underground, γεφυρώνοντας την ψυχροπολεμική ένταση της Ευρώπης με την ωμή, νιχιλιστική οργή της αμερικανικής ηπειρωτικής avant-garde.
Gudrun Gut & Beate Bartel: Το γυναικείο DNA της ίδρυσης
Αντίθετα με την πεποίθηση ότι οι Neubauten ήταν μια καθαρά ανδρική, «μεταλλική» υπόθεση, η αφετηρία τους είχε έντονο γυναικείο αποτύπωμα. Στην πρώτη-πρώτη σύνθεση της μπάντας το 1980, δίπλα στον Blixa, βρίσκονταν δύο από τις πιο επιδραστικές γυναίκες του γερμανικού post-punk: η Gudrun Gut και η Beate Bartel. Αν και έμειναν για λίγο, φεύγοντας για να δημιουργήσουν άλλα μυθικά σχήματα (όπως οι Malaria! και οι Liaisons Dangereuses), το δικό τους noise-punk όραμα μπόλιασε τον αρχικό, πειραματικό πυρήνα του γκρουπ.
Το νήμα των κοινών συνεργασιών οδήγησε το 1996 στο εμβληματικό άλμπουμ Murder Ballads του Nick Cave. Εκεί, ο Blixa Bargeld μοιράστηκε το στούντιο και τα μικρόφωνα με την καθηλωτική, ποιητική δύναμη της PJ Harvey, συμμετέχοντας στο συγκλονιστικό, συλλογικό επίλογο του δίσκου με τη διασκευή του Death Is Not the End, μια στιγμή που ένωσε τρεις γενιές της εναλλακτικής διανόησης.
Meret Becker: Το οικογενειακό «θρησκευτικό» ντουέτο
Το 1996, οι Neubauten κυκλοφόρησαν το Stella Maris, μια ονειρική, σχεδόν θρησκευτική μπαλάντα που τους έβαλε σε κάθε εναλλακτικό ραδιόφωνο του πλανήτη. Ήταν ένα συγκλονιστικό ντουέτο του Blixa με τη Γερμανίδα ηθοποιό και τραγουδίστρια Meret Becker, που τότε ήταν παντρεμένη με τον μπασίστα της μπάντας, Alexander Hacke. Αυτό το εσωτερικό καλλιτεχνικό «πάντρεμα» γέννησε ένα από τα πιο όμορφα και λυρικά κομμάτια στην ιστορία της alternative μουσικής.
Από τον Wim Wenders στο θέατρο και την ηλεκτρονική avant-garde
Η αισθητική τους σφράγισε την ταινία-σταθμό «Τα Φτερά του Έρωτα» (Wings of Desire, 1987) του Wim Wenders, αποτυπώνοντας την υπαρξιακή μελαγχολία του τείχους του Βερολίνου, ενώ η συνεργασία τους συνεχίστηκε και στο sci-fi δράμα «Μέχρι το Τέλος του Κόσμου» (1991). Παράλληλα, ο κορυφαίος μεταμοντέρνος δραματουργός Heiner Müller τους κάλεσε να ντύσουν μουσικά τις παραστάσεις του (όπως το «Άμλετ-Μηχανή»), βάζοντας τον industrial θόρυβο στα μεγάλα κρατικά θέατρα της Ευρώπης. Ακόμα και στα νεότερα χρόνια, η σύμπραξη του Blixa με τον master της glitch-electronic σκηνής, Alva Noto (ANBB), απέδειξε ότι οι Neubauten παραμένουν ο ζωντανός συνδετικός κρίκος κάθε πειραματικής τέχνης, ένας ζωντανός σύνδεσμος ανάμεσα στο παρελθόν της avant-garde και στο μέλλον του ήχου.
Μια λίστα με τα 6 τραγούδια των Einstürzende Neubauten που μας ανατριχιάζουν:
Vanadium-I-Ging (1983)
Ποτέ πριν δεν είχαμε ακούσει κάτι τόσο βίαιο και ταυτόχρονα αυθεντικό και συναρπαστικό. Εδώ οι ήχοι και ο θόρυβος ενώθηκαν σε μια μουσική που άνοιξε διάπλατα τις πύλες για νέους δημιουργικούς κόσμους.
Armenia (1983)
Το «Armenia» από το άλμπουμ «Zeichnungen des Patienten O. T.» είναι ένα τραγούδι με υπνωτική επίδραση. Πάνω σε έναν αργά παλλόμενο ηχητικό βρόχο, εμφανίζονται ξανά και ξανά περίεργα αιθέρια έγχορδα που παίζουν βαθιά θλιβερές αρμονίες. Ο Bargeld λέγεται ότι άκουσε ένα παραδοσιακό αρμενικό μουσικό κομμάτι στο ραδιόφωνο τη νύχτα και, γοητευμένος, το ηχογράφησε σε κασέτα.
Μέρη από αυτό τα έπαιξε πιο αργά και πιο βαθιά και έτσι τα ενσωμάτωσε στο τραγούδι. Πάνω από αυτά, ο Bargeld ψιθυρίζει επικλητικά φράσεις όπως «Πιστεύω ξανά στο βουντού, βάζω βελόνες στον τηλεφωνικό κατάλογο» και ξαφνικά φωνάζει σαν να βασανίζεται από έναν ατέλειωτο πόνο.
Παράλληλα, ακούγονται όλο και πιο έντονα ήχοι από τροχούς κοπής, οι οποίοι αντικαθιστούν τους ήχους των εγχόρδων, μέχρι που όλα, μαζί με τις κραυγές του Bargeld, μοιάζουν με σκηνή βασανιστηρίων.
Yü-Gung (Τάισε το εγώ μου) (1985)
Αυτό το τραγούδι κυκλοφόρησε στο άλμπουμ του 1985 «Halber Mensch» και ο δίσκος αυτός επρόκειτο να γράψει ιστορία στη μουσική –όχι όμως άμεσα, καθώς αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για ένα άλλο συγκρότημα, το οποίο επρόκειτο να εξελιχθεί σε ένα από τα πιο διάσημα συγκροτήματα στον κόσμο: τους Depeche Mode.
Εκείνη την εποχή ηχογραφούσαν το άλμπουμ τους «Some Great Reward» στο θρυλικό Hansa Studio της Δυτικής Βερολίνου – και στο ίδιο στούντιο ηχογραφούσαν εκείνη την εποχή οι Neubauten το «Halber Mensch».
Ο σύνδεσμος είναι ο παραγωγός και των δύο συγκροτημάτων: ο Γκάρεθ Τζόουνς. Αυτός έφερε σε επαφή τους Depeche Mode με τους βίαιους μεταλλικούς ήχους των Neubauten –και οι Βρετανοί synth-popper τους αξιοποίησαν επιμελώς.
Αυτό ακούγεται πιο ξεκάθαρα στο τραγούδι «People are People», που εξασφάλισε στους Depeche Mode μια μακροχρόνια παρουσία στα charts. Οι μεταλλικές ηχητικές επιρροές από τους Neubauten ακούγονται ξεκάθαρα στο «Yü-Gung (Fütter mein Ego)».
Feurio! (1989)
Το άλμπουμ «Haus der Lüge», με το άλογο που κατουράει στο εξώφυλλο, συγκαταλέγεται στα κλασικά των Neubauten. Σε αυτό περιλαμβάνεται το τραγούδι «Feurio!», το οποίο, με τον παράφορο ρυθμό και το συνθεσάιζερ του, είναι απολύτως κατάλληλο για την πίστα.
Είναι ένας ύμνος στη φωτιά που καίει μέσα μας –ή και στον πραγματικό κόσμο. Έτσι λέει ο στίχος: «Μόνο ο μισός κόσμος είναι τεφλόν και αμίαντος, ο υπόλοιπος είναι εύφλεκτος – και μερικές φορές αναμμένος, πολύ διασκεδαστικό να το βλέπεις».
Haus der Lüge (1989)
Το τραγούδι «Haus der Lüge» είναι το ομώνυμο τραγούδι του ομώνυμου άλμπουμ. Είναι μια εύγλωττη κατασκευή του κόσμου, που χωρίζεται σε διάφορα επίπεδα, από τους «τυφλούς που πιστεύουν ό,τι βλέπουν» μέχρι τους ενοικιαστές με τα ταπετσαρίες, τους αρχιτέκτονες και τη στέγη, όπου κάθεται ένας καταδικασμένος σε θάνατο γέρος, γύρω από τον οποίο βρίσκονται διάσπαρτοι νεκροί άγγελοι.
Στον στίχο αναφέρεται: «Ο Θεός αυτοκτόνησε, μια σοφίτα ανακαινίζεται». Στο τέλος, ο Bargeld τοποθετείται σε έναν επίλογο αυτού του «Haus der Lüge» ως παιδί του «Underground» και ομολογεί: «Αυτό είναι ένα υπόγειο, εδώ ζω, εδώ είναι σκοτεινά, υγρά και ευχάριστα -αυτό εδώ είναι μια αγκαλιά».
Tar & Feathers (2024)
Με το τραγούδι «Tar & Feathers» από το τελευταίο τους άλμπουμ «Rampen (apm: alien pop music)», που κυκλοφόρησε το 2024, οι Neubauten αποδεικνύουν ότι μπορούν να ανανεώνονται ακόμα και μετά από περισσότερα από 45 χρόνια. Πρόκειται για ένα σχεδόν καθαρά φωνητικό έργο, όπου διάφορες φωνές τραγουδούν, με εναλλαγές σε ένταση, ένα είδος μάντρα.
Κάτω από αυτές ακούγονται πολύ διακριτικοί ήχοι, σαν να παίζονται από ένα hang-drum (αυτά τα μεταλλικά μουσικά όργανα που μοιάζουν με ένα υπερμεγέθη γουόκ). Το τραγούδι θα μπορούσε να εμφανιστεί και σε έναν εκλεπτυσμένο δίσκο εσωτερισμού ή στο soundtrack μιας βαθυστόχαστης ταινίας αρτ-χάουζ.
Στους στίχους, ο Bargeld εμφανίζεται σχεδόν γεμάτος αμφιβολίες για τον εαυτό του. Το τραγούδι, που τραγουδιέται στα αγγλικά, δηλώνει: «Περιμένω στον λάκκο της γλώσσας, πριν με καλύψουν με πίσσα και φτερά –Προσπαθώ να βγάλω τον εαυτό μου έξω». Το άλμπουμ έφερε, παρεμπιπτόντως, μια εκπληκτική επιτυχία στους Neubauten: κατέληξε στην πέμπτη θέση των επίσημων γερμανικών charts και είναι έτσι το άλμπουμ με την υψηλότερη θέση στην ιστορία του συγκροτήματος.